Кіріспе

Мексикалық әлеуметтік реалист суретші (1896–1974)

Дэвид Альфаро Сикейрос (туған Хосе де Хесус Альфаро Сикейрос; 29 желтоқсан 1896 – 6 қаңтар 1974) – мексикалық әлеуметтік реалист суретші, ең танымал үлкен қоғамдық қабырғалық суреттерімен, соңғы жабдықтар, материалдар мен техниканы пайдалану арқылы көзге түскен. Диего Ривера мен Хосе Клементе Ороскомен бірге ол «мексикалық фрескалар» тобындағы ең белгілі суретшілердің бірі болды. Сикейрос Мексика Коммунистік партиясының мүшесі болды. Испанияға Франсиско Франко күштеріне қарсы испан республикасын қолдау үшін барғанмен, 1938 жылға дейін Республика армиясының подполковнигі ретінде майдан соғысында ерікті болып қызмет етіп, кейін Мексика қаласына оралды. 1940 жылы Леон Троцкийге жасалған сәтсіз қастандық әрекеті кезінде Троцкийдің 14 жасар немересі атып өлтіріліп, америкалық коммунист Роберт Шелдон Харте жазаланды. 1921 жылы «Vida Americana» манифестін жазғанда Сикейрос марксизммен танысып, Конституциялық армиямен бірге саяхаттап, жұмысшы және ауылдық кедейлердің өмірін көрді. «Америкалық суретшілер мен мүсіншілердің жаңа буыны үшін жаңа бағыт» еңбегінде ол классикалық суретшіліктің құндылықтарын қайта жаңарту үшін «рухани жаңаруды» қалады, сонымен бірге бұл стильді «заманауи машинаны» және «қазіргі күннің өмірлік аспектілерін» мойындайтын «жаңа құндылықтармен» толықтыруды ұсынды. Манифестте сондай-ақ мағыналы өнер үшін «құрылысшылық рух» маңызды екені, ол жай ғимаратын сәнмен әсемдеуден немесе жалған, фантастикалық тақырыптардан жоғары тұратыны айтылды. Осы стиль арқылы Сикейрос ұлттық және әмбебап өнерді біріктіретін стильді құруға үміттенді. Оның туындыларында, сондай-ақ жазбаларында Сикейрос Мексика мен әлемнің пролетариат халықтарын дәріптейтін әлеуметтік реализмді іздеді, тіпті ол «примитивизм» және «үнділіктерге» қатысты кең таралған стереотиптерден аулақ болуға тырысты. 1922 жылы Сикейрос Мехикоға оралып, Альваро Обрегонның революциялық үкіметінде қабырға суретшісі болып жұмыс істеді. Сол кездегі Халықтық білім беру министрі Хосе Васкончелос көпшілікті қоғамдық өнер арқылы білім беруді мақсат етіп, қазіргі мексикалық мәдениетін құруға көмектесу үшін көптеген суретшілер мен жазушыларды жұмысқа алды. Сикейрос, Ривера және Ороско Васкончелос басшылығымен жұмыс істеді, ол Мексика қаласындағы маңызды ғимараттарға қабырғалық суреттер жасау арқылы муральдық қозғалысты қолдады. Дегенмен, Preparatoria-да жұмыс істейтін суретшілер олардың көптеген ерте туындыларының идеологиясында көзделгендей «қоғамдық» сипаты жоқ екенін түсінді. 1923 жылы Сикейрос революциялық мексикалық суретшілер, мүсіншілер және гравёрлер синдикатын құруға көмектесті, ол El Machete газетінің көмегімен өнерге көпшіліктің қол жетімділігі мәселесін шешті. Сол жылы Сикейрос «әлем пролетариаты үшін» газетте манифест жазуға көмектесті. Ол «қоғамдық» өнердің қажеттілігін атап өтті, ол көпшілікті тәрбиелеу және буржуазиялық, жекелеген өнерді жеңу үшін «идеологиялық пропаганда» ретінде қызмет етеді. Көп ұзамай Сикейрос өзінің әйгілі қабырғалық суреті «Жұмысшының жерлеуі» (1923) суретін Colegio Chico баспалдағында суреттеді. Фрескада жаулап алу стиліне дейінгі жұмысшылар тобы көрінеді, олар мылтық пен орақпен безендірілген алып табытты көтеріп жүр. Қабырға суреті ешқашан аяқталмады және мектеп студенттері оның ашық саяси тақырыбымен келіспегендіктен бұзды. Ақырында, Васкончелостан кейін жаңа білім министрі бүкіл қабырға суретін аппақ түспен бояды. Синдикат мемлекет уәде етілген реформаларды орындамағаны үшін революциялық үкіметті одан сайын сынады. Нәтижесінде оның мүшелері өнерлері мен газетке қаржы бөлуді қысқарту туралы жаңа қауіп-қатерге тап болды. Синдикат ішіндегі «El Machete» басылымын шығару немесе қабырғалық жобаларға қаржылық қолдауды жоғалту арасындағы дау-дамай Сикейрос ұйымның алдыңғы қатарына көшкенде, Ривера саясатты өнерден артық көтеретін шешімге наразылық білдіріп кетті. 1925 жылы Білім департаменті қызметінен босатылғанына қарамастан, Сикейрос 1930 жылдардың басында түрмеге жабылғанға дейін Синдикат пен Мексика Коммунистік партиясының еңбек қызметіне терең араласты. Мексикада көп жыл тұрып, радикалды саяси әрекеттерге белсене араласқаннан кейін, Сикейрос 1932 жылы Лос-Анджелеске (Калифорния) барып, өзінің мураль суретшісі ретінде мансабын жалғастырды. Сикейрос пен оның серіктестер тобы ауа щеткалары, спрейлер және проекторлар сияқты заманауи құрылғыларды пайдалана отырып, жаңа бояу техникасын тәжірибеден өткізді. Олардың бірінші туындысы «Көшедегі жиын» (Street Meeting) Чойнард суретшілер мектебі үшін жасалған. Онда жұмыстан үзіліс кезінде ашулы еңбек қозғаушысының сөйлемін тыңдап отырған әртүрлі этникалық топтардан құралған жұмысшылар тобы бейнеленген. Суреттің коммунистік мазмұнына және ауа райының әсеріне байланысты ол жарияланғаннан бір жыл өткен соң боялып жабылды. Сикейрос Лос-Анджелесте салған тағы бір маңызды қабырға суреті «Тропикалық Америка» (América Tropical: Oprimida y Destrozada por los Imperialismos) Plaza Art Center-дің Olvera Street-ке қарап тұрған сыртқы қабырғасына салынды. «Тропикалық Америка» Латын Америкасындағы американ империализмін бейнелейді, бұл жұмыстың мақсатынан гөрі радикалды тақырып болды. Ол жалпы алғанда жағымды сынға ие болғанымен, кейбіреулер оны коммунистік пропаганда деп қарады, нәтижесінде 1934 жылы жартылай жабылып, 1938 жылы толығымен аппақ түспен боялды. 80 жыл өткен соң, Гетти консервация институты қабырға суретін қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. «Тропикалық Американың» түсті фотосуреттері жоқ болғандықтан, консерваторлар суретшінің көзқарасын анықтау үшін ғылыми талдау мен ең жақсы тәжірибелерді пайдаланды. Ол 9 қазан 2012 жылы, 80 жылдығында көпшілікке ашылды. Жанында ашылған «América Tropical Interpretive Center» Дэвид Альфаро Сикейростың өмірі мен мұрасына арналған. 1932 жылы ол Такско, Герреро қаласындағы испан казино галереясында «Мексикалық мурализміндегі түзетулер» атты көрме мен конференция өткізді. Содан кейін ол Нью-Йоркке сапар шекті, онда Вейхе галереясының «Мексикалық графикалық өнер» көрмесіне қатысты. Сондай-ақ 1932 жылы Нелберт Чойнард Сикейросты Лос-Анджелеске қабырға суретшілігі бойынша шеберлік сабақтарын өткізуге шақырды. Ол осы уақытта студенттер тобымен бірге 1932 жылы Лос-Анджелестегі Olvera Street-тегі итальяндық залда «Тропикалық Американы» аяқтады. Сыртқы қабырғаға фреска салу – көрермендерге де, жаяу жүргіншілерге де көрінетін болғандықтан – Сикейросты муральші ретіндегі әдістемесін қайта қарастыруға мәжбүр етті. Ол суретті – американдық басқыншылықтан қиянатқа ұшыраған үнді пеонды – әртүрлі бұрыштардан көруге ыңғайлы етуді қалады. Жабық сурет салумен ғана шектеліп қоймай, ол мураль «көрерменнің қалыпты қозғалысына» сәйкес келуі керек екенін түсінді. Соңында Сикейрос қабырғаға суреттерді электр проекторымен түсіру, перспективаны жақсарту үшін қабырға суреттерінің алғашқы эскиздерін түсіру және қазіргі ғимараттардың бетіне және сыртқы жағдайларға бейімделу үшін жаңа бояулар, спрейлер және басқа да құралдарды қолданатын муральдық техниканы әзірледі. Ол осы жылы саяси қызметі үшін АҚШ-тан күштеп шығарылды. 1936 жылы Нью-Йоркке оралғанда, ол St. Regis галереясындағы «Заманауи өнер» көрмесінде құрметті қонақ болды. Ол сондай-ақ 1936 жылғы бейбітшілікке арналған жалпы ереуілге және мамыр айы мерекесіне дайындалу үшін саяси өнер шеберханасын өткізді. Жас Джексон Поллок шеберханаға қатысып, шеруге арналған әртүрлі заттар жасауға көмектесті. Шындығында, Сикейрос Поллокке тамшылатып және құйып салу техникаларын үйреткені үшін мақталады, ол 1947 жылдан 1950 жылға дейін жасалған және Поллоктың ең үлкен жетістігі болып саналатын туындыларына әкелді. Әртүрлі заттардан басқа, Сикейрос эксперименталды шеберханасы CPUSA үшін және басқа да түрлі плакаттар мен уақытша туындылар жасады.

Өлім

Сикейрос 1974 жылғы 6 қаңтарда Куернавакада (Морелос штаты) қайтыс болды, Испания азаматтық соғысынан бері оның серігі болған Анжелика Ареналь Бастар оның қасында болды. Оның денесі Мехико қаласындағы Есімділер ротондасына жерленді. Өлімінен бірнеше күн бұрын ол Поланкодағы үйін Мексика мемлекетіне сыйға берді; 1969 жылдан бері ол Көшелік өнер залдары мен қабырға суреттері композициясы мұражайы ретінде пайдаланылып келді.

Стиль

Сызба суретшісі және суретші ретінде Сикеирос өнердің қоғамдық, білім беру және идеологиялық болуы керек деп сенді. Ол көбінесе революцияның қабырға суреттерін және оның мақсаттарын, өткенін, сондай-ақ жұмысшы табының қазіргі кездегі қысымын бейнелейтін портреттер салды. Өйткені ол авторитарлық режимді және капиталистік үстемдікті жеңу үшін адамзат күресінің тарихын суреттеді, ол осы күреске қатысқан қарапайым халықты идеалды түрде бейнеледі. Оның туындыларында кейде мексика тарихы мен мифологиясынан алынған пейзаждар мен кейіпкерлер кездессе де, олар көбінесе революциялық батырдың немесе батырлардың оқиғасына қосымша элементтер болып табылады (мысалы, Шапультепектегі қабырға суретінде революциялық "жаппайлық" бейнеленген). Оның адам денесіне деген қызығушылығы Мехикодағы академияда қалыптасты. Оның дене бұрыштарын, бұлшық еттерін және буындарын ерекше атап көрсетуі, оның мансабы бойында күшті революциялық дене бейнесінде көрінеді. Сонымен қатар, көптеген туындыларында, әсіресе 1930 жылдары, қолдар басты рөлде ойнайды, оларды еңбек арқылы пролетариат күшінің тағы бір батырлық символы ретінде қарастыруға болады: түрмедегі өзінің портреті ("Эль Коронелазо", 1945, Мексика қаласының қазіргі заманғы өнер мұражайы), "Біздің қазіргі бейнеміз" (1947, Мексика қаласының қазіргі заманғы өнер мұражайы), "Жаңа демократия" (1944, Мексика қаласының Өнерлер сарайы), тіпті жұмысшы әйелдерге арналған сериясы, мысалы, "Соб".

Үлкен көрмелер

Сикейрос, Казино Испаноль, Мехико қаласы, 1932 жыл. 70 Дэвид Альфаро Сикейростың соңғы жұмысы, Museo Nacional de Artes Plásticas, Мехико қаласы, 1947 жыл. Сикейрос, Мексиканың Арте де Мексико галереясында, Мехико қаласы, 1953 жыл. Сикейрос: 1911–1967 жылдардағы ретроспективті көрме, Museo Universitario de Ciencas y Arte, Мехико қаласы, 1967 жыл. Сикейрос: Ретроспективалық экспозиция, Токио ұлттық мұражайы, Токио, 1972 жыл. Сикейрос: Құрмет көрсету экспозициясы, Ұлттық көркемөнер институты, Мехико қаласы, 1975 жыл. Сикейрос: Визион, Техника және Структура, Ұлттық көркемөнер институты, Мехико қаласы, 1984 жыл. Мексика бейнелері, Даллас өнер мұражайы, Даллас, 1988 жыл. ХХ ғасырдың Латын Америкасы суретшілері, Нью-Йорк қаласындағы қазіргі заманғы өнер мұражайы, 1993 жыл. Vida Americana: Мексикалық монументалисттер американдық өнерді қайта жасады 1925–1945, Уитни американдық өнер мұражайы, Нью-Йорк, 2020 жыл.