Кіріспе

Махарана Хаммир Сингх (1302–1364), немесе Хаммир (Рантамборлық Хаммир Сингхпен шатастырмаңыз), қазіргі Үндістанның Раджастхан штатындағы Мевардың 14 ғасырлық билеушісі. Хаммир Сингх Гухила әулетінің Рана тармағының ұрпағы болды, ол аймақты қайта басып алды, Туглак әулетін жеңгеннен кейін әулетті қалпына келтірді және қазіргі Раджастханды Делидегі мұсылман әскерлерінен тартып алды. Осылайша, ол "Рана" тармағынан Мевардың Махарана титулымен патша болған бірінші билеуші болды. Хаммир сонымен қатар Гүхила әулетінің тармағы – Сисодия руының негізін қалаушы болды, және Мевардың барлық келесі Махараналары осы руға жатады. Рана Хаммирдің билігіндегі Мевар түркі шапқыншылықтарына қарсы тұрған санаулы үнді мемлекеттерінің бірі болды. Джон Дарвиннің сөзімен айтқанда: "Тек Мевар мен Виджаянагарда ғана индуисттік мемлекеттер апатқа төтеп берді". Махавир Прасад Прашасти Хаммирді түркілерді жеңген батыр ретінде көрсетеді. Читторды қайта алғаннан кейін, ол Читтор бекінісінде Аай Бирвадиге арналған Аннапурна Мата храмын салдырды. Сонымен қатар, Севантриде Рупнарайанның ежелгі храмын да салған.

Алғашқы жылдар

Сисодалық Рана Лакшаның тоғыз ұлы болды, олардың ең үлкені Ари Сингх еді, ол Келвара маңындағы Унава ауылының Чандана Чаухан Раджпут әйелі Урмилаға үйленді. Рана Хаммир осы жұптың жалғыз баласы еді. 13 ғасырдың басында Алауддин Хилжи Читторгархқа шабуыл жасады, Рана Лакша мен оның ұлдары Читторгархтың гарнизонына қосылып, оны басқыншы әскерден қорғады. Рана Лакша Читторгарх қоршауының соңында сака (өлімге дейін күресу) кезінде жеті ұлымен бірге қаза тапты. Читторгархтың Равал тармағының билігі тоқтады, себебі олардың барлығы сака жасағанда қаза тапты. Аджай Сингх (Лакшман Сингхтің ұлы) жараланды және әулетті сақтау үшін Читторгархтан құпия түрде шығарылды. Ол Кельвараға жетіп, онда жараларынан айықты. Сол жерде Хаммир туралы естіп, оны Унавадан шақырды. Рана Хаммир Годварлық Мунжа Балешаны өлтірді, ол аймақта тәртіпсіздік тудырып жүрген. Бұл оқиға оның ағасын таң қалдырды және Хаммир таққа мұрагер болып тағайындалды. Лакшман Сингх Сисода ауылының тахуры еді. Ол жеті ұлымен бірге сака (өлімге дейін күресу) жасағанда, ал олардың әйелдері джухар (жауға тірі түспеу үшін өзін өртеу) жасады. Лакша Бәппа Равалдан тікелей тектік жолмен тараған, сондықтан ол Гехлот (Гухилот) руына жатады. Лакша Натдвара қаласына жақын Сисода ауылынан шыққан, сондықтан оның балалары Сисодия деп аталды.

Читторгархты қайта қалпына келтіру

Халджилер Читторгархты басқаруды жақын маңдағы Жалор мемлекетінің билеушісі Сонагара Малдевке тапсырды. Сисоданың ранасы болғаннан кейін Хаммир Меварды қайтару үшін белсенді жоспар құрды. Ол Читторды басып алуға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ сәтсіздікке ұшырады, осының салдарынан оның ресурстары сарқылды және көптеген жақтастары кетіп қалды. Хаммир әскеріне демалыс беру және қайта жинақталу ниетімен шабуылдарды тоқтатты және қалғандарымен бірге Дуаркаға қажылыққа аттанды. Жолда ол Гуджараттағы Ход ауылында тоқтады, онда Хинглаждың бейнесі саналатын белгілі мистик Чаран әйелі Аай Бирвади тұрды. Хаммир оған құрмет көрсетіп, өзінің жеңілістерін айтты, сонда оған Меварға оралып, жаңа шабуылға дайындалуға кеңес берілді. Хаммир енді шабуылға қажетті күш пен мүмкіндік жоқ екенін жауап берді. Бирвади Мата оның ұлы Баружи Чаран және оның руы Меварда оған қосылатынын уәделеді. Малдев өзінің билігін бекіту үшін қызы Сонгариді Рана Хаммирге үйлендіруге келісім берді. Халджилер бұл одақты ұнатпады және Читторгархты Малдевтен қайтарып алып, оған Мерта жерін берді. Бұл Хаммирді Халджи әскерін Мевардан қууға ұйқын келтірді. Хаммир және Баружи Сауда бастаған Чаран одақтастары шабуылға көтеріліп, Мұхаммед бин Туғлуқ таққа отырғаннан кейін Читторгархты қайта басып алды.

Тұғлақ әулетіне қарсы қақтығыс

Наинсидің "Наинси ри Кхиат" (17 ғасыр) сияқты раджпут бард хроникалары Делидегі Халджи әулетінің құлауынан туған шатақтықта Хаммир Сингх Меварды бақылауға алғанын мәлімдейді. Ол Дели сұлтандығының вассалы, Чаухан әулетінен шыққан Малдевтің ұлы Джайзаны Мевардан қуды. Джайза Делиге қашып, Дели сұлтаны Мұхаммед бин Тұғлуқты Хаммир Сингхке қарсы жорыққа шығарды. Мұхнот Наинсидің сөзінше, Хаммир Сингх Синголи шайқасында Синголи ауылының жанында Тұғлуқты жеңіп, оны тұтқынға алды. Сұлтанды алты айдан кейін босатты, мұның орнына сұлтандық Аджмер, Рантамбор, Нагаур және Суэспурді оған берді, сондай-ақ 5 миллион рупия және 100 пілді құн төледі. 1438 жылғы джайни ғибадатханасындағы жазу Рана Хаммир Сингх әскерінің мұсылман әскерін жеңгенін куәландырады. Бұл әскерге Мұхаммед бин Тұғлуқтың генералы басшылық еткен болуы мүмкін. Одан кейін Мұхаммед бин Тұғлуқ және оның ізбасарлары қазіргі Раджастан аймағында билігін орнатуға тырыспаған болуы мүмкін, ал Хамир Сингхтің билігі басқа раджпут басшылары тарапынан мойындалды, бұл Меварды Дели сұлтандығынан дербес етеді.