Кіріспе

Найоя Шиганың "Қараңғы түннің өтуі" (暗夜行路) романы – жапон жазушысы Найоя Шиганың жалғыз толыққанды романы. Ол 1921-1937 жылдар аралығында "Кайдзо" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Роман 1900-шы жылдардың басындағы өмірін, бақытсыздығынан құтылу үшін үйленуге тырысқан бай, жас жапон жазушысының тағдырын баяндайды.

Қысқаша мазмұны

"Қараңғы түннің өтуі" төрт бөлімге бөлінеді. Оның басты кейіпкері Токито Кенсаку, отбасындағы қараңғы құпияны білетін жас жазушы. Жас бала кезінде ол әкесінің әжесі мен оның сүйіктісі Оэймен бірге тұруға жіберіледі. Оның әжесі мен анасы көп ұзамай аурудан қайтыс болады. Бірінші бөлімде Оэймен бірге Токиода тұратын Кенсаку күнделікті өмірін баяндайды. Ол қызға үйлену туралы ұсынысты қабылдамай, кешке дейін ұйықтап, қалада айналып жүріп, кешке достарымен ішіп-жеп жатады. Отбасының ақшасына арқа сүйеген ол өз бетімен бай. Кенсаку достарымен гейшаларға барады, ал ол содан кейін жезөкшелерге барады. Ол өзін тәртіпті ұстап, жазумен айналысуды қиын деп санайды. Ол бірнеше гейшалар мен бар қыздарына қызығушылық танытады, бірақ оның қызығушылығы ештеңеге әкелмейді. Екінші бөлім Кенсакуның теңіз жағалауындағы Ономичи қаласына сапары туралы. Кенсаку сол жерге барып, кейбір маңызды жазуларды жазуға үміттеніп, бірақ оның орнына жалғыздыққа ұшырайды және өзінен жиырма жыл үлкен Оэйге ұсыныс жасайды, ағасы Нобуюкиден олардың араласшысы болуын сұрайды. Олардың хат алысуында Нобуюки оған қараңғы құпияны айтады: Кенсаку анасы мен әкесінің атасы Германияда оқып жүрген кезде бірге тұрған әкесінің әжесі арасындағы қысқа, мүмкін еріксіз қарым-қатынастың нәтижесінде дүниеге келді. Әкесі марқұм анасын кешіруді шешті, бірақ бұл оның әкесі оған деген суық көзқарасын түсіндіреді. Кенсаку Айкоға берген ұсынысының қабылдамауының себебі осы ма деп ойлайды. Кенсакуның әкесі бұл некеге қатты қарсы. Оэй Кенсакуның ұсынысын қабылдамайды, ал Кенсаку Токиоға оралады, онда олар бұрынғыдай бірге өмір сүреді. Үшінші бөлімде Кенсаку Киотоға барып, қаланы өзінің үйі етіп алуға шешім қабылдайды. Ол сыртта серуендеп жүргенде, бір қызды көріп, оған құмар болады. Досы оған әйелдің кім екенін анықтауға көмектеседі, ал олардың отбасының аристократ досы аралас ретінде әрекет етуге келіседі. Кенсаку мен Наоко үйленеді, ал олардың некелерінің алғашқы жылы бақытты болады, бірақ Наоко ұл бала туғанда, ол бала кезінде эризипелладан қайтыс болады. Оэй Қытайдың Тяньцзинь қаласына барып, оның ағайындысына гейша / мейрамхана бизнесіне көмектесуді шешеді. Төртінші бөлімде Наоко мен Кенсаку өлген баласын жоқтап жатыр. Кенсаку Кореяға Оэйді құтқару үшін саяхаттайды, ол өзінің туған інісімен қақтығысып, тоналған, содан кейін оны жапондық полиция қызметкері зорлаған. Кенсаку жоқ болған кезде, Наоконың туысы келіп қалады. Достарымен бірге түнгі ойын-сауық кешінен кейін ол Наоконы зорлайды. Кенсаку қайтып келгенде бірдеңе дұрыс емес екенін сезінеді, ал Наоко мойындайды. Кенсаку ашуланады, Наоконы сыртынан кешіргенмен, олардың қарым-қатынасы шиеленісіп, ол ренішпен қайнап жатыр. Наоко қыз бала дүниеге әкеледі. Қазір Оэй үй шаруасын атқаратын әйелмен бірге тұрады. Кенсаку Наокоға қарсы ашуын тыныштап, оны жылдам жүріп жатқан пойыздан итеріп жібергенге дейін, ол оған қауіпсіз емес екенін айтқаннан кейін, пойызға отыруды талап еткеннен кейін ашуынан айырылып, ашуынан айырылып қалады. Наоконың жарақаттары сәл ғана, бірақ Кенсакудың мінез-құлқы оған қатты әсер етеді. Кенсаку өзінің ашуы әйелімен араларын бұзғанын түсінгеннен кейін, Дайсен тауындағы будда ғибадатханасына зыяратқа баруды шешеді. Ол таудағы уақытында тыныштықты табады, ұзақ серуендеп, табиғатты бақылайды, "ғибадатхананың" мүлдем зайырлы күнделіктілігіне қарамастан. Ол тауға түнгі секіруді бастайды, бірақ тағамнан уланып, басқалар жалғастыра береді. Ол түнді тау беткейінде жалғыз өткізеді және табиғат пен ғаламмен бірлік сезімін сезінеді. Ол қатты ауырып, келесі күні қайтып келгенде дәрігер шақырылады, содан кейін телеграмма жіберіледі Наоко, ол дереу келеді. Роман шешілмеген аяқталады. Наоко Кенсаку қайтыс болса, қатты қайғырмайды деп түсінеді, бірақ екінші жағынан ол оны мәңгілікке байланысты деп санайды.

Жариялану тарихы

"Қараңғы түннің өтуі" 1921 жылдан бастап солшыл бағытты ұстаған, жалпы қызығушылық тудыратын "Каидзо" журналында бөлім-бөліммен жарияланды. 1922 жылы алғашқы бөлігі "Синчоша" баспасынан кітап түрінде жарық көрді. Шиганың шығармаларының көп бөлігі "мен-роман" жанрымен байланысты болғанымен,