Нигерия құпия қоғамы Экпе (Mgbe/Egbo) – Батыс Африкадағы, негізінен Эфик тайпасында кездесетін ежелгі ұйым. Тарихы, мақсаты мен қазіргі рөлі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерияның құпия қоғамы
Nigerian secret society
Экпе, сондай-ақ Мгбе/Эгбо (Экой тілінде: барс; Эфик терминінен алынған), Нигерия мен Камерундағы Батыс Африканың құпия қоғамы, негізінен Эфиктер арасында кең таралған. Ол Крос-Ривер штатының Бахумоно, Аква Ибом штатының Ибибио, Уруан және Орон, Абия штатының Арочукву және басқа да аймақтарында, сондай-ақ Куба мен Бразилия сияқты диаспорада да кездеседі. Қоғам 21-ші ғасырдың басында да әрекетте, бірақ қазір көбінесе рәсімдік рөл атқарады. Бұл екі түрлі, бірақ байланысты қоғам. Басты қоғам Нигерияның Крос-Ривер, Аква Ибом және Арочукву аймақтарында орналасқан, ал екінші қоғам сол елдің оңтүстік және шығыс Игбо топтарының мүшелерінен құралған.
Ekpe, also known as Mgbe/Egbo (Ekoi language: leopard; derived from the Efik term for the same), is a West African secret society in Nigeria and Cameroon flourishing chiefly among the Efiks. It is also found among a number of other ethnic groups, including the Bahumono of the Cross River State, the Ibibio, the Uruan and the Oron of Akwa Ibom State, Arochukwu and some other parts of Abia State, as well as in the diaspora, such as in Cuba and Brazil. The society is still active at the beginning of the 21st century, now playing more of a ceremonial role. There are two distinct but related societies. The primary society is located in the Cross River, Akwa Ibom and Arochukwu areas of Nigeria, and the secondary society consists of members from the Southern and Eastern Igbo groups of the same country.
Экпе
Екпе – орманда мекендейтін және қоғамның рәсімдерін басқаратын құпия рух. Екпе қоғамының мүшелері ата-бабалардың (икан) хабаршылары деп есептеледі. Қоғамның экономикасы ата-бабаларға құрмет көрсетуге негізделген. Тек еркектер ғана қосыла алады, ал балалар жасөспін шағында баулудан өтеді. Мүшелер құпиялылық сақтауға ант етеді және кіру үшін жарна төлейді. Екпе мүшелері жеті немесе тоғыз дәрежеге бөлінеді, әр дәрежеге өту үшін жаңа баулу рәсімдері, жарналар мен анттар қажет. Бұл қоғам масондық сияқты ұйымдастырудың, сондай-ақ саяси және құқық қорғау мақсаттарын біріктіреді. Мысалы, Екпе ауданында, яғни қоғамның басымдығы бар ауданда, зардап шеккен кез келген адам Екпе мүшесіне жүгінуі немесе Екпе үйінде Екпе барабанын соғуы, немесе Екпе дауысын шығаруы керек, яғни Екпе мүйізін кінәлі адамның үйінің алдында үрлеуі керек, сонда қоғамның барлық құрылысы әділдік орнату үшін жұмыла бастайды. Екпе мүшелері полициялық міндеттерін орындағанда әрқашан маска киеді, және жеке тұлғаларды танығанмен, иканның кек алуынан қорқып, адамдар шектен шығып кеткен мүшелерді айыптаудан тартынады. Бұрын бұл қоғам британдықтардың оның рәсімдерімен араласқан варварлық әдет-ғұрыптар деп есептегендігіне байланысты жаман беделге ие болды.
Ekpe is a mysterious spirit who is supposed to live in the jungle and to preside at the ceremonies of the society. Members of the Ekpe society are said to act as messengers of the ancestors (ikan). The economics of the society is based on paying tribute to the village ancestors. Only males can join, boys being initiated about the age of puberty. Members are bound by oath of secrecy, and fees on entrance are payable. The Ekpe men are ranked in seven or nine grades, for promotion to each of which fresh initiation ceremonies, fees and oaths are necessary. The society combines a kind of freemasonry with political and law enforcing aims. For instance any member wronged in an Ekpe district, that is one dominated by the society, has only to address an Ekpe man or beat the Ekpe drum in the Ekpe house, or blow Ekpe as it is called, i. e., sound the Ekpe horn, before the hut of the wrong doer, and the whole machinery of the society is put in force to see justice done. Ekpe members always wear masks when performing their police duties, and although individuals may nonetheless be recognized, fear of retribution from the ikan stops people from accusing those members who may overstep their limits. Formerly the society earned a bad reputation due to what the British viewed as the barbarous customs that were intermingled with its rites.
Амама
Экеп еркектерінің ең жоғарғы санатына, яғни амамаға зор әлеуметтік маңыз беріледі. Кемінде бұрын, осы жоғары деңгейге қол жеткізу үшін өте үлкен сомалар төленген. Алайда, амамалар көбінесе қауымның байлығының көп бөлігін бақылайды. Амамалар өздерінің пайдалануы үшін жүздеген акр пальма ағаштарын иеленіп, олардан түскен табыспен өз ұлдарының да осындай мәртебеге ие болуын қамтамасыз етеді, бұл қауымның басқа мүшелерінің экономикалық табысқа қол жеткізуіне кедерес келтіреді. Экпе қоғамы өз мүшелерінен қала үшін мерекелер ұйымдастыруды талап етеді, бұл кедейлерді тамақ-сумен қамтамасыз ету арқылы байлықты қайта бөлу сияқты көрініс тудырады.
Social importance is attached to the highest ranks of Ekpe men, called the Amama. At least in the past, very large sums were paid to attain these upper levels. The trade off is that the Amama often control the majority of the community wealth. The Amama often appropriate hundreds of acres of palm trees for their own use and, with the profits they earn, ensure that their sons achieve comparable rank, which has the effect of limiting access to economic gain for other members of the community. The Ekpe society requires that its initiates sponsor feasts for the town, which foster the appearance of the redistribution of wealth by providing the poor with food and drink.
Абакуа
Абакуа – афро-кубалық ерлердің бастау рәсімінен өтетін бауырластығы, немесе құпия қоғам. Ол Нигерияның оңтүстік-шығысы және Камерунның оңтүстік-батысындағы Крос-Ривер аймағындағы Экпе қоғамынан шыққан.
Abakuá is an Afro Cuban men's initiatory fraternity, or secret society, which originated from the Ekpe society in the Cross River region of southeastern Nigeria and southwestern Cameroon.