Кіріспе

Жюль Верннің 1886 жылғы романы.

"Жаулаушы Робур" – Жюль Верннің 1886 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Ол "Бұлттардың жылдам кемесі" деген атпен де белгілі. Оның "Әлемнің иесі" атты жалғасы 1904 жылы жарық көрген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға әлемнің түкпір-түкпірінен естілетін ғажайып жарықтар мен дыбыстардан басталады, соның ішінде дауыспен ойналатын труба музыкасы да бар. Содан кейін Нью-Йорктегі Азаттық мүсіні, Египеттегі Гиза пирамидасы және Париждегі Эйфель мұнарасы сияқты биік тарихи ескерткіштердің үстінде алтын күнмен әшекейленген қара тулар мистикалық түрде пайда болады. Бұл оқиғалардың бәрі құпия Робурдың (ағылшындық еменнің (Quercus robur) ерекше атауы және бейнелі түрде "күш" дегенді білдіреді) жұмысы, ол Филадельфиядағы (Пенсильвания штаты) Уэлдон институты деп аталатын ұшқыштар клубының жиналысына келіп, өте тапқыр өнертапқыш. Уэлдон институтының мүшелері адамзаттың "ауадан жеңіл" аппараттар арқылы аспанды жаулауы керек деп сендіреді, ал ұшақтар мен тікұшақтар сияқты "ауадан ауыр" аппараттар мүмкін емес деп санайды. Институт "Go ahead" деп аталатын алып дирижабльді құрыстап жатыр. Винттің орналасуы туралы қызу пікірталас кезінде (алдына тартып қою үшін, немесе артына итеру үшін) Робур жиналысқа келіп, сөйлеуге рұқсат сұрайды. Ол топты "ауадан ауыр" ұшу аппараты болашақ болғанда, шарларды көтеруші деп айыптайды. Робурдан "ауаны жаулап алды ма" деп сұрағанда, ол "Робур, Жеңімпаз" атағын қабылдайды. Уэлдон институтында болған қысқа уақытында Робур мүшелерді одан қуып шығарғанша оларды ынталандырады. Олар оған шабуыл жасауға асыққанда, Робур бұқаралық топқа сіңіп кеткендей көрінеді, бірақ оны ұшатын машина алып кетіп, құтқарып алады. Сол түні Робур Уэлдон институтының президенті Прудент ағаны, оның хатшысы Фил Эвансты және үй ішкі қызметшісі Фрайколлинді ұрлап алады. Ол оларды өзінің кемесіне, "Альбатрос" деп аталатын аккумулятормен жұмыс істейтін алып "аэронефке" апарып, көтеру үшін көптеген тік винттері және кемені алға жылжыту үшін түрткі-тарту конфигурациясында екі көлденең винттері бар. Ол көптеген ескерткіштерде көрінген алтын күнмен бірге қара туды және аспандағы музыка үшін труба тартып тұрған экипаж мүшесін көрсетеді. Кеменің басымдығын көрсету үшін Робур тұтқындарын үш апта ішінде әлемді айналдырады. Прудент пен Эванс Робурдың оларды ұрлағанына ашуланып, "Альбатрос" керемет кеме екенін немесе олардың "ауадан жеңіл" басымдығы туралы түсініктері қате екенін мойындағысы келмейді. Олар Робурдан оларды босатуды талап етеді, бірақ ол олардан алыс және қалағанша қалады дейді. Мәңгі тұтқында қалудан қорқып, екеуі де қашуды және "Альбатросты" жоюды жоспарлайды. Көлденең винттер дауылда зақымданғаннан кейін, "Альбатрос" жөндеу үшін Чатем аралдарына тоқтайды. Экипаж жұмыста болғанда, Прудент пен Эванс қысқа қосқышты жағып, қашып кетеді. Олар Фрайколлинді де алып кетуге тырысады, бірақ оны таба алмайды, кейін ол олардан бұрын қашқан екенін біледі. "Альбатрос" жарылып, оның қирандылары, Робур және оның экипажымен бірге мұхитқа құлайды. Осы арада үш қашқын кішкентай, бірақ мекенделген аралда аман-есен болады және кейіннен кеме оларды құтқарады; содан кейін олар Филадельфияға ұзақ сапар шегеді. Уэлдон институтының мүшелері оралады, және олардың басынан өткен оқиғаларын айтудың немесе Робурдың олардың күткенінен артық ұшу машинасы жасағанын мойындаудың орнына, олар соңғы жиналыста топ талқылап жатқан пікірге тоқталады. Бір винтті дирижабльге орнатудың орнына, Робурдың дизайнына ұқсас, бір винтті алдына, екіншісін артқа орнатуды шешеді. Олар оралғаннан жеті ай өткен соң "Go ahead" аяқталып, президенті, хатшысы және аэронавтымен алғашқы сапарына шығады. Дирижабльдің жылдамдығы мен маневрлеу қабілеті үлкен көпшілікке әсер етеді, бірақ Робурдың "Альбатросына" қарағанда бәрінен де аз. Кенеттен аспаннан "Альбатрос" пайда болады. "Альбатрос" жарылғанда оның жеткілікті бөлігі сақталғаны белгілі болады, сондықтан кем дегенде бірнеше винттер жұмыс істеп, оның құлауын баяулатып, экипажды құтқарып алады. Экипаж "Альбатростың" қалдықтарын бір кеме құтқарып алғанға дейін сал ретінде пайдаланған. Кейін Робур және экипаж оның құпия X аралына, алғашқы "Альбатростың" салынған жеріне оралады. Робур жаңа "Альбатрос" жасап, Велдон институтының "Go ahead" бағдарламасынан әлдеқайда жақсы екенін көрсетіп, кек алуды көздейді. Соңғы көрініс толыққанды түрде көпшіліктің көзқарасынан сипатталған. "Альбатрос" "Go ahead" айналасында айнала бастайды; "Go ahead" балласты түсіріп, 14 мың фут биіктікке көтеріледі. "Альбатрос" оны айналып, әлі де қауіпті. "Go ahead" "Альбатростың" ықпалында, өйткені "Альбатрос" жылдам және маневрлі. Соңында, "Go ahead" қысым шегінен асып, газ қаптары жарылады. Көтерілгіш газдарынан айырылып, "Go ahead" жылдам құлайтын қанаттай аспаннан құлайды. "Альбатрос" құлау кезінде "Go ahead" қасында қалады, пилоттар мен жолаушыларды "Альбатросқа" көшуге шақырады. Олар бас тартады, бірақ "Альбатрос" экипажы оларды күшпен алып, кемеге жеткізеді. Аспанды билеуін көрсеткеннен кейін Робур үш ер адамды жерге қайтарады. Ұзын сөз сөйлеп, Робур елдердің бірігуге дайын емес екенін айтады. Ол көпшілікке революция емес, эволюция іздеу керектігін ескертеді. Ол ұшу туралы құпияларын ашу үшін қайтып келемін деп уәде беріп кетеді. Филадельфия халқы Прудент пен Эвансты өмір бойы күйдіретін қысымға ұшыратады.

Фильм

Бұл оқиға 1961 жылы «Әлемнің иесі» атты фильмге бейімделді, онда Винсент Прайс Робур рөлінде ойнады. Фильм негізгі идеяны сақтап қалды, бірақ сюжетке интрига мен романтика элементтерін қосты. Бұл нұсқада Робур – зұлымдық пен соғысқа тоқтатқанша әлемді жаулап алуды жоспарлаған идеалист. Ол «Альбатрос» арқылы барлық елдер оның талаптарына бағынғанша әлемнің әскери күштерін бомбалауды көздеді. (Романның Робуры мұндай мақсаттарға ие емес, ол тек бір ғана нысананы бомбалайды: Африкадағы тәж кигізу рәсімі, онда жаппай адамдық құрбандыққа дайындалып жатыр.) Ол Велдон институтының мүшелерінің орнына Филадельфиялық Мистер Прудентті, қару-жарақ өндірушісін, оның қызы Доротиді және күйеу баласы Филип Эвансты ұрлайды. Чарльз Бронсон Робурға риза болатын, бірақ оның жоспарларын іске асыруға рұқсат бермейтін Строк рөлін ойнайды. «Альбатрос» атауы сақталды, бірақ романның сипаттамасы және желкендерінің орнына мачталарында винттері бар жоғарғы палубалы клиперлік кеме бейнеленген алғашқы суреттері классикалық дирижабль немесе дирижабльге ұқсайтын заманауи дизайнмен ауыстырылды; бірақ көтерілу үшін винттер сақталды. Фильмде кеме «бірнеше тонна салмақты, ауадан ауыр машина» деп сипатталады, кейін бұл кеме «сабан қағазынан, декстрин мен саздан жасалған және гидравликалық пресспен сығымдалған» деп түсіндіріледі.

Бұл құрылым «Альбатросқа» қазіргі заманғы қарулардың атысына төзімді болу үшін жеткілікті биікке көтерілуге мүмкіндік береді. Бірақ жерге жақын ұшқанда «Альбатрос» өзінің бір бомбасының жарылу радиусында ауыр зақымдар алды, соңында жөндеуге келмейтіндей зақымданып, кемедегі саботаж салдарынан қару-жарағындағы оқ-дәрі жарылып, мұхитқа құлады.

Романдар

Ким Ньюманның "Қанды қызыл барон" романында Робур (Ротванг, граф Орлок және доктор Мабуз сияқты кейіпкерлермен бірге) Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде граф Дракулаға қызмет етеді. Кевин Дж. Андерсонның "Капитан Немо: Қара генийдің тамаша тарихы" романында Робур – Осман империясының шенеунігі, өзінің қарсыласы Барбиканмен билік үшін күреседі. Т. Э. МакАртурдың "Вулкан ханым: Бірінші және екінші томдары" романында Робур түпнұсқа романдағы көптеген іс-әрекеттерін кішігірім кейіпкер ретінде іске асырады, себебі роман доктор Летисия Гентри – "Вулкан ханымның" оқиғаларын баяндайды.