Синан Саваскан: Британдық композитордың шығармашылығы

Кіріспе

Британдық композитор

Синан Картер Саваскан (11 тамыз 1954 жылы Түркияда туған) – қазіргі заманғы классикалық музыканың британдық композиторы. Ол Лондонда жұмыс істейді және тұрады, онда Octandre ансамблінің композиторы және Британдық әнші-күйшілер, композиторлар және авторлар академиясының басқару комитетінің мүшесі болып табылады. Савасканның музыкасы Лондондағы ICA (Қазіргі заманғы өнер институты) сияқты ұйымдар мен ансамбльдерде, атап айтқанда, көп жылдар бойы Адриан Джек басқарған MusICA сериясында, BBC, Lontano, Balanescu Quartet, Smith Quartet, Нью-Йорктің S. E. M. ансамблі және Мартин Браббинс, Золт Нагжи және Петр Котик сияқты дирижерлермен кеңінен орындалды.

Музыкалық мансап

Савасканның музыкасында кеңістіктік перспектива мен архитектура ұғымдарынан туындаған, өте жеке пішіндік уақыт құрылымдау әдістері қолданылады. Бұл питч-тайм техникасы алғаш рет оның камералық шығармалары «Көптеген қараулар жарты түндегі Zeiss көзімен» (1979) және «Антедония» (1980) шығармаларында көрінді. Техниканың негізі – әртүрлі жылдамдықпен қозғалатын биіктік кластарының біртіндеп дөңгелек айналуы; бұл айналу хроматикалық, микрохроматикалық, глиссандо арқылы немесе олардың кез келген комбинациясымен жүзеге асырылуы мүмкін. Әрбір айналатын биіктік класын октавалық түрлендіру арқылы өзгертуге болатындықтан, әртүрлі жылдамдықпен және бағытта айналатын үш немесе одан көп бөлімдердің тудыратын гармониялық салдары өте күрделі және бай болуы мүмкін. Екі немесе одан көп бөлімдер бірлікке, октаваға немесе басқа да қарапайым консонанттыққа, мысалы, таза квинтаға жеткенде «нодальді» нүктелерге жетеді, бұл оның музыкасына құрылымдық нүктелерде анық каденция сезімін береді. Кейбір шығармаларда, мысалы, «Жылдамдық/1969» (1986) квартетінде, айналатын биіктіктің табиғи обертондылары шығарманың гармониясына енгізілуі мүмкін. Басқаларында, мысалы, «Көше» (1982) саксофон квартетінде, биіктік құрылымы бұрыннан бар популярлы немесе дәстүрлі музыка элементтерін қамтуы мүмкін. Савасканның алғашқы жетілген шығармалары оның питч-тайм құрылымдау әдістерін қолдануда салыстырмалы түрде қатаң болды. Алайда, 1986 жылдан бері оның музыкасы үлкен әртүрлілікті көрсетіп келеді, бірақ бұрынғы шығармаларының сақталған құрылымдық қағидаларын тастамады (оның өзі бүгінгі күнге дейін берілген конструктивист болып қала береді). Бұл жаңа бағытты көрсеткен алғашқы шығарма – струнный квартет пен электроникаға арналған «Нейдл Парктегі үрей» («Panic in Needle Park») шығармасы, ол ритмикалық жағынан серпінді және мелодиялық жағынан бұрынғы шығармаларынан гөрі тікелей болып келеді. Савасканның екінші симфониясы «Анализ дәуірі» (1997–98), BBC Radio 3 үшін BBC Симфониялық оркестрімен орындалды, бұл осы типтегі тағы бір жұмыс. Бұл шығарма бірте-бірте гармониялық өзгерістердің салыстырмалы түрде бейтарап бастапқы нүктесінен, дәстүрлі би ырғақтарының элементтері мен басқа да шеткі мелодиялық-гармониялық элементтерді қамтитын, үнемі дамитын формадағы дүрбелеңді финалға қарай өтеді. Савасканның гармониялық әдісі түйіндік нүктеге жеткенде, музыка үй биіктік класындағы каденциямен аяқталады, E. Содан бері басқа симфониялар да жазылды, сондай-ақ 2001 жылы Лондонда премьерасы өткен «Бірден-бір жіптер, дөңгелек функциялар және Портофино» камералық шығармасы да бар. Саваскан Лондон музыканттары ұжымының мүшесі болды және 1981 жылы ұйымның алғашқы жазбасының тақырыптық әнінің авторы болды. 2002 жылдың мамыр айында BBC Radio 3 «Құлақтардың арасында» бағдарламасында Синан Саваскан және оның 3-ші симфониясы «La Rosa Enflorece and the English Cadence» шығармасы «Англиялық каденстің өрлеуі мен құлдырауы» атты бағдарламада таныстырылды, оны Джереми Саммерли ұсынды және Энтони Питтс өндірді. 2007 жылдың қазан айында BBC Radio 3 өзінің 40 жылдығын тойлады. Савасканның екінші симфониясы «Анализ дәуірі» «Hear and Now» бағдарламасының «Радионың 40 жылдығы: Радионың 40 жылдығы мен жаңа классикалық музыкамен байланысын атап өтетін екі бағдарлама» бағдарламасында ең есте қаларлық он шығарманың бірі ретінде танылды. 2019 жылға дейін Саваскан Вестминстер мектебінің академиялық музыка бөлімінің меңгерушісі болды, онда ол жаңа музыка бағдарламасын енгізіп, қазіргі классикалық концерттік музыкадағы көптеген композиторлар мен аспапшыларды оқытты, олардың көптегені қазір табысты мансапқа ие болды, ал кейбіреулері популярлы музыка саласына көшті (Мика, Дидо және Sub Focus сияқты).

Savaşkan's music employs highly personal pitch time structuring methods, derived from notions of spatial perspective and architecture. This pitch time technique was first displayed in his chamber works Many Stares Through Semi Nocturnal Zeiss Blink (1979) and Antedonia (1980). The basis of the technique is the gradual circular rotation of pitch classes moving at different speeds simultaneously; this rotation can be effected chromatically, micro chromatically, through glissandi, or any combination of these. Since each rotating pitch class may also be transposed through octave displacement, the resultant harmonic implications of three or more parts rotating in different directions at separate speeds can be quite complex and rich. "Nodal" points are reached when two or more parts reach either unison, an octave, or some other simple consonance such as a perfect fifth, and these lend his music a clear sense of cadence at structural points. In some pieces, such as the string quartet Speed/1969 (1986) the natural overtones of a rotating pitch may also be incorporated into the work's harmony. In others, such as the saxophone quartet The Street (1982), the pitch construction may incorporate elements from pre existent popular or traditional music. Savaskan's first mature works were relatively strict in their applications of his pitch time structuring methods. Since 1986, however, his music has exhibited greater diversity, whilst not abandoning the conscientious structuring of earlier works (to this day, he remains a committed Constructivist). The first piece to demonstrate this new direction was "Panic in Needle Park", for string quartet and electronics, which is rhythmically propulsive and melodically more direct than anything he had previously composed. Savaskan's Second Symphony, Age of Analysis (1997–98), premiered by the BBC Symphony Orchestra for BBC Radio 3, is another work of this type. This work proceeds from a relatively neutral starting point of gradual harmonic change to a tumultuous finale in which elements of traditional dance rhythms and other extraneous melodic harmonic elements are integrated into a continuously evolving form. As Savaskan's harmonic method arrives at a concluding nodal point, the music ends with a cadence in the home pitch class, E. There have been other symphonies since then, and a chamber work "Unique strands, circular functions and Portofino", which premiered in London in 2001. Savaskan was a member of the London Musicians Collective, and was the composer of the title track of the organisation's first recording in 1981. In May 2002, BBC Radio 3 "Between the Ears" programme featured Sinan Savaskan and his Symphony No. 3 La Rosa Enflorece and the English Cadence in a programme entitled "The Rise and Fall of The English Cadence" presented by Jeremy Summerly and produced by Antony Pitts. In October 2007, BBC Radio 3 celebrated its 40th year. Savaskan's Second Symphony, The Age of Analysis, was featured as one of the ten most memorable pieces on Hear and Now's "40 Years of Radio 3: Two Programmes Marking 40 Years of Radio 3 and Its Relationship with New Classical Music". Until 2019, Savaskan was Head of Department for Academic Music at Westminster School, where he instituted a new music programme and taught many composers and instrumentalists in modern classical concert music who now follow successful careers, and a number who moved into the popular music sphere (including Mika, Dido and Sub Focus).

Құрметтер

Саваскан 1988 жылы Ұлыбританияның Өнер кеңесінің Дио қоры сыйлығын саксофондық квартетімен – «The Street» композициясы үшін жеңіп алды. Бұл шығарма бастапқыда Джон Харл мен оның Myrha Saxophone Quartet тобының тапсырысы бойынша жазылып, олардың орындауында алғаш рет таныстырылды. 1998 жылы Саваскан қазіргі заманғы өнерге қолдау көрсету қорынан суретшілерге арналған грант алды. 1999 жылы BBC бұл туындысын ЮНЕСКО-ның Халықаралық композиторлар форумына ұсынды. 2015 жылдың желтоқсан айында ол Британдық композиторлар, әнші-күйшілер және авторлар академиясы мен BBC Radio 3 ұйымдастырған беделді Британдық композитор сыйлығына ие болды. Оның ірі циклдық туындысы «Көптеген жұлдыздар жартылай түнгі Zeiss Blink арқылы» атты шығарманың 60-шы бөлігі үлкен камералық музыка номинациясында жеңімпаз деп танылды. 2020 жылдың тамызында Саваскан PRSF (Performing Right Society Foundation, Ұлыбритания) қорынан грант алып, осы қаражатқа жазылған ірі шығармасын Métier Recordings лейблы шығарды.

Театрлық шығармашылық

Синан Саваскан – Кеймбридж университетінің үшжылдық «Эдип Рекс» қойылымының музыкалық жетекшісі және композиторы, бұл қойылым толығымен классикалық грек тілінде Arts Theatre, Кембриджде 11–16 қазан 2004 ж. көрсетілді. Қойылым режиссері Энни Кастлдин, декораторы – Корольдік Ұлттық театрдан Стивен Бримсон Льюис болды. Бұл іс-шара үш жылда бір рет Кембридж грек ойыны ретінде өткізіледі және 1882 жылдан бастау алған дәстүр. Көбінесе осы дәуірдегі танымал композиторларға тапсырыс беріліп музыка жазылған: Р. Воган Уильямс, Пэрри, Вуд, Стэнфорд және т.б. Соңғы жылдары театр үшін жазған музыкаларының арасында Аристофанның «Лизистрата», «Құстар» және «Бақалар» пьесалары; Еврипидтің «Троялық әйелдері»; Софоклдің «Филоктет» және «Колондағы Эдип»; Плауттың «Шеңгел»; Мольердің «Ақылсыздар»; Шекспирдің «Перикл»; Клаудельдің «Ортатүстік бөлісі» және Теренцтің «Формио» мен «Адельфо» пьесалары бар.

Фильмнің музыкасы

2000-жылдардың басында ол Ренессанс композиторы Гесуальдоның өміріне арналған, Бернардо Бертолуччи режиссерлік еткен фильмнің музыкалық жетекшісі болды. Фильмді Джереми Томас продюсерлік етті, ал сценарийін Оскар жүлдесінің иегері Марк Пепло жазды. 2013 жылы Саваскан португалдық-британдық "The Invisible Life" толық метражды фильміне түпнұсқа музыка жазды, бұл фильмді Витор Гонсалвес түсірген. Фильмнің әлемдік премьерасы 2013 жылғы Рим кинофестивалінің халықаралық конкурсында өтті.

Жеке өмір

Ол Британдық әнші-күйшілер, композиторлар және авторлар академиясының басқару комитетінің мүшесі және Лондонның PRS/MCPS ұйымының композитор-мүшесі. Ол Ұлыбританияның Йорк университетінен доктор ғылымының дәрежесін алған.