Кіріспе

Фламанд сарай адамы, кітап сүйер, әскер және ақсүйек Луи де Брюгге, Груутхаус лорды, Стенхуйс ханзадасы, Винчестер графы (голланд тілінде: Lodewijk van Brugge; шамамен 1427 – 24 қараша 1492), фламанд сарай адамы, кітап сүйер, әскер және ақсүйек болған. Ол 1472 жылы Англия королі Эдуард IV-тің құрметіне Винчестер графы атағын алды, ал 1462-1477 жылдары Голландия мен Зеландияның штадхолдері қызметін атқарды.

Ерте өмір

1427 жылы Грутуз әулетінен Брюгге лорды Жан IV пен Авельгемнің ханымы Маргрита Стейнхайзаның заңды ұлы Лойс (Луи немесе Людовик) дүниеге келді. Фландрияның алтын ғасырындағы байлық пен сән-салтанатта оған соғыс өнері мен сарай әдептері үйретілді. Луи де Грутуз 1443, 1444, 1447, 1448 және 1450 жылдары Ақ аю турниріне қатысып, көбінесе жүлделердің бірін жеңіп алды. Бұл Бургундия герцогы және Фландрия графы Филипп Ізгінің (1396–1467) назарын аударды, ол Луиді жеке құлы және ресми шарап әкелушісі етіп тағайындады – бұл құрметті лауазым тек бірнеше таңдалған адамдарға ғана берілді. Сарай қызметкері ретінде Луи герцогтың өсіп келе жатқан герцогтығында оны еріп жүрді. Еуропаның жоғары ақсүйектерімен және князьдерімен кездесіп, ол дипломатия өнерін меңгерді және Бургундия сарайындағы орнын нығайтты. 1450 жылдың 19 сәуірінде Луи де Грутуз тағы да Ақ аю турниріне қатысып, тағы да жүлделердің бірін жеңіп алды.

Соғыс

Бұл оның Брюггедегі соңғы турнирі еді, бірақ енді нағыз соғыс басталды. Гент қаласымен тұз салығы мәселесі шегіне жетті және Гент Филипп Жақсыға ашық соғыс жариялады. Осы Тұз соғысы кезінде Людовик Брюгге губернаторы болып тағайындалды және герцогтың батыл және адал серігі екенін көрсетті. 1452–1453 жылдардың қысында Тұз соғысы Фландрияның ауылдарын толық қиратты, сондықтан көктем келгенде герцог әскерін жинап, Луи де Грутузді қолбасшыларының бірі ретінде Гентке қарай жорық жасады. Лойс 1453 жылғы 23 шілдеде Гавере шайқасы алаңында рыцарь атағына ие болды және оған артынан келе жатқан әскерге басшылық ету тапсырылды. Шабыс Гент үшін жеңіліспен аяқталды. Луи Генттің қирауынан қаушады және герцогтан қаланы тонаудан сақтауын өтінді. Герцог: "Егер мен осы қаланы қиратсам, маған оның орнына кім осындай қала салады?" деп жауап берді.

Кеңес мүшесі

Соғыстан кейін Людовик сенімді кеңесші болды және герцогтың ұлы Шарль де Шарлои мен Англия королінің қарындасы Маргареттің үйлену тойын ұйымдастыруға лайықты сенім артты. 1454 жылы Лилльдегі Фазан тойына қатысты. 1455 жылы ол Зеландияның ең танымал ақсүйек отбасынан шыққан Борселе ханым Маргаретаға үйленді, ол Шотландия және Франция корольдік отбасыларымен, сондай-ақ Бургундия герцогтарымен туыс болды. Олардың бірнеше баласы болды. 1458 жылы олардың тұңғыш ұлы Жан V дүниеге келді. 1461 жылы Лойс Алтын Жүн орденінің рыцары атанды. Ол енді «Брюгге қоршауының (= мырзасы)», Стенхайзе ханзадасы, Авельгем, Хаамстед, Осткамп, Беверен, Тиелт тен Хов және Спиере иелері деген атақтарға ие болды. 1463 және 1477 жылдар аралығында ол Гаагада генерал-лейтенант (немесе штадхолдер) қызметін атқарды, герцогтың Голландия, Зеландия және Фризия провинцияларындағы ең жоғары лауазымды өкілі болды (бірақ соңғысы сол кезде Бургундия территориясының құрамына кірмеген). 1470-1471 жылдардың қысында Грутуз Розалар соғысынан қуылған король Эдуард IV-ті қабылдады. Ал Эдуард кейіннен Грутузге Уинчестер графының мұрагерлік титулын берді, бұл ағылшын емес адам үшін өте сирек кездесетін құрметтің белгісі.

Қаһарлы Карл тұсында

Шарль де Шарло, кейін Шарль Батыл немесе Шалақ (1433–1477) деп танылған, 1467 жылы әкесінен кейін таққа отырды. Грутузе оның сенімді кеңесшісіне де айналды. Герцог Нанси қақпалары түбіндегі шайқаста қаза тапқаннан кейін, ол Шарльдің қызы Бургундиялық Марияға, сондай-ақ Мария Бай деп те белгілі, де қамқорлық жасады. Әкесінің өлімінен кейін қиын жағдайда көрсеткен қолдауы үшін алғыс айтып, ол оны жас ұлы Филипптің камерагері етіп тағайындады. Мария 1482 жылы 25 жасында аттан құлап қайтыс болды. Оның күйеуі, амбициялы Габсбургтің Максимилиан I (1459–1519) Фландрия ақсүйектерімен және қалаларымен қақтығысқа түсті, өйткені ол олардың есебінен өкіметін арттыруға тырысты. Грутузе өзінің тәлімгерінің, болашақ Кастилия герцогы Филипп I (1478–1506) болатын жігіттің әкесімен бірнеше рет қатысты және бұл оның өмірінің соңғы жылдарын күңгірт етті. Луи де Грутузе 1492 жылдың 24 қарашасында Брюггедегі сарайында қайтыс болды. Оны жерлеген кезде қала үстінен зор дауыл болған деседі.

Өнердің қамқорлығы

Луи сол кездегі ең үздік фламанд шеберханаларынан жарықтандырылған қолжазбаларды Филипп Жақсыдан кейін осы кезеңде екінші ең ірі сатып алушы болған сияқты. Оның кітап жинағының жалпы саны 190 томды құрады, олардың көп бөлігі діни емес мазмұнда, ал жартысынан астамы заманауи жарықтандырылған көшірмелер еді. Бұл оның жинағын сол кездегі ағылшын корольдік жинағынан екі еседен астам етті. Ол бірнеше кітапқа өзінің портреттерін миниатюралар түрінде қосымша тұлға ретінде салған сияқты, оның көшірмелерінде Флис орденінің белгісін таққан тұлға кездеседі, бірақ басқа көшірмелерде осыған ұқсас композицияларда жоқ. Оның көптеген томдары Франция королі Людовик XII-ге өтті және қазір Франция ұлттық кітапханасында (Bibliotheque nationale de France) сақталады, оның ішінде төрт томдық «Фруассар» (BNF, Fr 2643 6) кітабында сол кездегі ең шебер брюггелік суретшілер салған 112 миниатюра бар, олардың ішінде Луазе Лиедеге алғашқы екі томдағы миниатюралар жатқызылады. Қалған екі томды анонимді жарықтандырушылар – Бургундиялық Антонийдің шебері, Йорк герцогинясы Маргареттің шебері және Дрезден дұға кітабының шебері жасаған, соңғысы көмекші ретінде жұмыс істеген. Луи де Грутузе үшін жұмыс істеген басқа суретшілердің арасында фламандтық «Боэцийдің шебері» де болды, ол, мүмкін, Грутузенің соңғы тапсырысы болған 1492 жылғы «Боэцийдің» сәнді көшірмесін суреттеді. Грутузе қолжазбасында халық поэзиясы жинақталған, ол 2007 жылдың ақпан айында Гаагадағы Голланд корольдік кітапханасына сатылғанға дейін Брюгге қаласының жанындағы Кулькеркеде орналасқан ван Калоен ақсүйек отбасының меншігінде болды. Тағы бір қолжазба, 1472 жылғы «Адамның тәубасы» (Penitence d'Adam) оған Брюггедегі белгілі жазушы, кейін баспагер Колард Мансион арнаған. Луи, шын мәнінде, осындай көлемде жаңа қолжазбаларға тапсырыс берген соңғы адамдардың бірі болды; ол, шамасы, 1460 жылдардың соңында кітаптарды жинауды бастаған, ал оның көптеген маңызды тапсырыстары 1470 жылдарға жатады. Кейбір жағдайларда тіпті сол онжылдықта атаулар басылған түрінде болды, ал өмірінің соңына қарай көптеген атауларды басып алуға болады, ал фламандтық жарықтандыру, әсіресе діни емес туындылар, күрт төмендеді. Шарль Батылдың қайтысынан кейін Бургундия мемлекетінің құлдырауы осы жағдайды одан бетерлетті, және Людовик Англия королі Эдуард IV-ке оның тапсырысымен шеберханадан алынған Иосифтың еңбегін сатып алуға рұқсат бергенін көрсететін құжаттар бар, сондай-ақ оны фламанд қолжазбаларын басқа да сатып алуға ынталандырды, мүмкін, дағдарыстағы индустрияны қолдауға тырысқан.