Кіріспе

Үндістан ақыны Рани Рупмати (kavi roopmati) Мандудың ақындар патшайымы және Малва сұлтаны Баз Бахадурдың әйелі болды. Рупмати Малва халық мұрасында маңызды орын алады, онда сұлтан мен оның әйелінің махаббаты жиі суреттеледі. Халық аңызына сәйкес, Адам хан Рупматидің сұлулығының әсерімен Мандуды жаулап алуға ұмтылған. Адам хан сұлтанның бекінісіне шабуыл жасағанда, Баз Бахадур мен оның аз ғана әскері қарсы тұрып, жеңіліске ұшырады. Бахадур қашып кетті, содан кейін Рупмати оның қаза болғанын ойлап, Адам ханға бағынуға ниеті болмағандықтан, өзін улап өлтірді.

Өмір

Музыканы өте жақсы көретін Баз Бахадур Мандудың соңғы тәуелсіз билеушісі болды. Бір күні аң ауға шыққанда Баз Бахадур достарымен ән шырқап, ойын-сауық жасап жүрген бір қойшы қызға кез болады. Оның әдемілігі мен әуенді дауысына ғашық болған ол Рупматиден өзінің астанасына оны алып кетуін өтінді. Рупмати өзінің сүйікті және құрметтейтін Нармада өзенін көре алатын сарайда тұру шартымен Мандуға баруға келісті. Осылайша Мандуда Рева кунд салынды. Мұғұл әмірі Әкбар Мандуды жаулап алуға шешім қабылдады. Әкбар Адам Ханды Мандуды басып алуға жіберді, ал Баз Бахадур оған қарсы шағын әскерімен шықты. Күшті моғол әскеріне тең келмей, Манду оңай жеңіліске ұшырады. Баз Бахадур көмек сұрап Читторгархқа қашып кетті. Адам Хан Мандуға келгенде Рупматидің сұлулығына таң қалды. Рани Рупмати тұтқындалудан сақтану үшін өзін улап, осы махаббат оқиғасын аяқтады.

Рани Рупматидің өлеңдері

1599 жылы Шарафуддин Мырзаның қызметінде болған Ахмад-ул-Умри Түркоман Рани Рупмати туралы әңгімені парсы тілінде жазды. Ол оның 26 өлеңін жинап, өз еңбегіне қосты. Алғашқы қолжазба оның немересі Фулад ханға өтті, ал оның досы Мир Джафар Али 1653 жылы қолжазбаның көшірмесін жасады. Мир Джафар Әлидің көшірмесі соңында Делилік Мехбуб Әлиге тиді, ал ол 1831 жылы қайтыс болғаннан кейін Делидегі бір әйелге өтті. Бхопалдың Джемадар Инаят Алисі осы қолжазбаны одан Аграға әкелді. Бұл қолжазба кейін К. Э. Луардқа жетті және 1926 жылы Л. М. Крамп оны "Лотос гүлінің ханымы: Рупмати, Манду патшайымы: Адалдықтың керемет хикаясы" деген атпен ағылшын тіліне аударды. Бұл қолжазбада Рупматидің он екі дохасы, он кавитасы және үш савайясы жинақталған.

Рева Кунд және Рани Рупмати павильоны

Рева Кунд – Баз Бахадур Мандуда салған су қоймасы, ол Рупмати сарайын сумен қамтамасыз ету үшін акведукпен жабдықталған. Бүгінде бұл орын қасиетті деп есептеледі. Баз Бахадур сарайы 16 ғасырдың басында салынды, және кең ауласы, залдарымен және айналасының көркем көрінісін ұсынатын биік террасаларымен ерекшеленеді. Рани Рупмати павильоны әскерді бақылау үшін салынған, бірақ Рупматиның жеке резиденциясы ретінде де пайдаланылған. Осы әсем павильон төбеде орналасқандықтан, патшайым өзінің жақынының сарайын және төменнен ағып өтетін Нармада өзенін көре алатын. Рани Рупматидің оңтүстік жақтағы екі павильонынан Нармада аңғарының көрінісі ашылады.

Танымал мәдениетте

Рупмати патшайымның оқиғасы Үндістанда бірнеше фильмге бейімделген, соның ішінде: Бхалжи Пендхаркардың 1931 жылғы "Рани Рупмати" және С. Н. Трипатидің 1959 жылғы "Рани Рупмати" фильмдері, соңғысында Нирупа Рой бас рөлде ойнады. Күлдип Каур 1952 жылғы "Байжу Баура" үнді фильмінде, Моғол дәуіріндегі атақты ақын туралы фильмде, қарақшы ретінде бейнеленген патшайым рөлін ойнады.