Кіріспе

1985 жылғы 1 категориядағы Атлантика мұхитындағы «Хуан» дауылы – Луизиана жағалауында екі рет айналып, кең ауқымды су тасқынына себеп болған ірі және тұрақсыз тропикалық циклон. Бұл 1985 жылғы Атлантика дауыл маусымындағы оныншы аталған дауыл болды. «Хуан» қалыптасқаннан кейін солтүстікке қарай жылжи бастады және үлкен өлшемімен субтропикалық сипатқа ие болды. 27 қазанда дауыл күшейіп, максималды жел жылдамдығы сағатына 140 км/сағ-қа жетті. Жоғарғы қабаттағы төмен қысымның әсерінен «Хуан» 29 қазанда Морган-Ситиге жақындамас бұрын Оңтүстік Луизианадан айналып өтті. Құрлыққа жеткен соң тропикалық дауылға дейін әлсіреген «Хуан» ашық сулар арқылы оңтүстік-шығысқа бұрылып, Миссисипи өзенінің дельтасынан өтті. Солтүстік-шығысқа қарай бұрылғаннан кейін, дауыл 31 қазанның кешкі уақытында Флорида штатының Пенсакола қаласынан батысқа қарай соңғы рет құрлыққа шықты. «Хуан» солтүстікке қарай жылдам қозғалып, алда келе жатқан суық фронттың ықпалына түсті, бірақ оның ылғалдылығы Атлантиканың орталық штаттарындағы қасіретті су тасқынына себеп болды. «Хуан» маусым ішінде Луизиана арқылы өткен үш дауылдың соңғысы болды – тамыздағы «Дэнни» және қыркүйектің басындағы «Елена». Мексика шығанағының солтүстігінде жылдам қалыптасқандықтан, дайындық шараларын қабылдауға немесе жағажайдағы мұнай платформаларын эвакуациялауға уақыт болмады. Нәтижесінде Луизиана жағалауындағы теңіз апаттарынан тоғыз адам қаза тапты. Құрлықта дауыл Луизиана штатының Галлиано қаласында мол жаңбыр жаудырды. Жаңбыр мен дауылдың салдарынан Оңтүстік Луизианада 50 000 үй суға батып, ауыл шаруашылығына елеулі зиян келді. Луизианадағы зиян шамамен 1 миллиард долларды құрады (1985 жылғы АҚШ доллары). Басқа аймақтарда Техаста су тасқыны жолдардың жабылуына әкелді, ал Миссисипидің оңтүстігіндегі қатты жаңбырлар егістерге және үйлерге зиян келтірді. «Хуан» дауылының сыртқы жаңбырлы аймақтары Флориданың Панхандл аймағында 15 торнадоны тудырып, 1 миллион доллардан астам зиян келтірді. Жалпы алғанда, «Хуан» тікелей шамамен 1,5 миллиард долларлық зиян келтірді, бұл оны АҚШ-тың ең қымбат дауылдарының біріне айналдырды және 12 адамның өліміне себеп болды. Бұл Атлантиканың орталық аймағындағы кейінгі су тасқынының салдарларын ескермейді.

Метеорологиялық тарих

24 қазанда тропикалық толқын мен Техастан оңтүстік-шығысқа қарай жылжыған жоғары қабаттағы төмен қысым аймағының өзара әрекеттесуі салдарынан Мексика шығанағының орталық бөлігінде кең ойыс пайда болды. Сол күні күрт конвекция, яғни нөсерлі жаңбырлар күшейді. Сонымен қатар, АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы жоғары және төмен қысым аймақтары арасындағы қысым градиенті Мексика шығанағының солтүстігінде жартылай дауылдық желдерді тудырды. 26 қазанның таңында тропикалық депрессия Нью-Орлеаннан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай шамамен 610 км қашықтықта қалыптасты. 12 сағат ішінде спутниктік суреттер мен "Дауыл аулаушыларынан" алынған мәліметтерге сүйене отырып, депрессия Хуан тропикалық дауылға айналды. Бастапқыда құрылымы субтропикалық циклонға ұқсас болды, орталыққа жақын желдер әлсіз болды. Хуан бастапқыда ерсілі-қарсылы қозғалды, бірақ 27 қазанда солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай тұрақтырақ жылдамдықпен итермеледі. Кейін Хуан солтүстік-батысқа қарай күрт бұрылып, Лафайет маңындағы Луизиананың оңтүстігінде тағы бір айналым жасады. 29 қазанның соңында дауыл тропикалық дауылға дейін әлсіреп, келесі күні таңертең Вермильон шығанағына шығып, желдің жылдамдығы 65 миль/сағ (100 км/сағ) құрады. Хуан шығысқа қарай Луизиананың оңтүстік жағалауымен қозғалып, сәл қайта ұйымдасты. Сол күні 1200 UTC-де Хуан 70 миль/сағ (110 км/сағ) жылдамдықпен екінші рет күшейді. Келесі алты сағат ішінде дауыл сәл әлсіреп, 31 қазанның кешінде Флорида штатының Пенсакола қаласының батысынан құрлыққа шықты, желдің жылдамдығы 65 миль/сағ (100 км/сағ) болды. 3 қарашада жақындаған суық фронт Хуанның қалдықтарын сіңіріп алды.

Дайындықтар

Хуан құрлыққа тигенге дейін, Техас штатының Порт-Артур аймағынан шамамен 100 адам эвакуацияланды. Луизианада 6550-ге жуық адам эвакуацияланды, оның ішінде Гранд-Айл аралының 1900 тұрғынының бар болғаны 700-і ғана; қалғандары дауыл толқынынан кейін тұрып қалды. Миссисипиде су тасқынының қаупіне байланысты 6000-ға жуық адам эвакуацияланды, ал Луизиананың 64 округінің 42-сі үшін күрт су тасқыны туралы ескерту жарияланды. Алабама штатының губернаторы Джордж Уоллес төтенше жағдай жариялады және жағалау бойында уақытша баспаналар ашылды. Хуанның болмауына байланысты, тропикалық дауыл туралы ескертулер мен сақтық шаралары Мексика шығанағының солтүстік жағалауының көп бөлігіне таратылды. Құрлыққа тиген кезде, Техас штатының Порт-Артур қаласынан Алабама штатының Мобил қаласына дейін дауыл туралы ескертулер шығарылды, ал бұрқын ескертулері Флорида штатының Апалачикола қаласына дейін шығысқа қарай, Техас штатының Порт-О'Коннор қаласына дейін батысқа қарай созылды. Ұзақ мерзімді зиянға мұнай өнеркәсібіне келген шығын, егістіктердің жойылуы және негізінен Луизианадағы су тасқынынан келген зиян кірді. Дауылдың алдындағы үлкен толқындар мен қатты жел мұнай платформаларын уақтылы эвакуациялауға кедеріс келтірді. Іздеу-құтқару операциясы кезінде "Мисс Агнес" атты қайық Луизиана штатының Гранд-Айл аралынан оңтүстікке қарай 60 миль (97 км) қашықтықта айналып кетті; экипаждың екі мүшесі жоғалып, қаза тапқан деп есептеледі. Миссисипи өзенінің сағасындағы бір тікұшақ платформасы айналып кетті, нәтижесінде үш адам қаза тапты. Луизиана жағалауындағы құтқару тікұшағының құтқару корзины қатты желдің салдарынан эвакуацияланған мұнай платформасына тиіп, үш адамды ауыр жарақаттады. Хуанмен байланысты АҚШ-тағы ең көп жауын-шашын Луизиана штатының Гальяно қаласында тіркелді. Көп жауын-шашынмен қатар, Хуан Мексика шығанағының жағалауындағы су деңгейін көтерді, Луизиана штатының Байо Бьенвенюде 8,2 футқа (2,5 метрге) жетті. Басқа жағалау штаттарында су деңгейі шамамен 3,3 футқа (1 метрге) жетті, бірақ Хуан аймақтан шыққаннан кейін батыс Луизиана мен Техастағы теңізден соққан жел су деңгейін төмендетті. Миссисипиде екі оқиға тіркелді, олар жылжымалы үйлерге зақым келтіріп, бірнеше ағаштарды құлатты, ал Алабама штатында кем дегенде үш оқиға тіркелді, олар жекелеген ғимараттар мен ағаштарға зақым келтірді. Техас жағалауында қайық апатынан бір адам суға батып қайтыс болды.

Луизиана

Луизиана штатындағы циклонның баяу жылжуына байланысты, штаттың оңтүстік бөлігінің көп бөлігінде мол жаңбыр жауды. Жаңбырдан және дауылдық толқындардан болған су тасқыны егістіктердің кең аумағын жапты, негізінен соя және қант егіндеріне әсер етті. Хуан циклы егінге келген зияннан өзге, креветка өнеркәсібіне де ауыр соққы берді, көптеген креветкаларды теңізге айдап жіберіп, қалғандарын өлтірді. Дауыл штаттағы мұнай нысандарына, соның ішінде зақымдалған құбырларды жөндеуге 2,9 миллион долларлық зиян келтірді, ал жалпы мүліктік шығын 250 миллион долларды құрады. Луизиана жағалауының үлкен бөлігі дауыл салдарынан жағажайдан айырылды, кедергі аралдары бойында бірнеше жаңа уақытша шығанақтар пайда болды. Атлантиканың орталық бөлігінде де жаңбыр жауды, Пенсильвания штатының Бейкерстаун қаласындағы жауын-шашын мөлшері ең жоғары болды. АҚШ-тың орталық бөлігінде Хуан Кентукки, Мичиган және Висконсин штаттарының кейбір аймақтарында мол жаңбыр жауды. Хуаннан жауған жаңбыр және Атлантиканың орталық бөлігінде пайда болған төмен қысым аймағы бүкіл аймақты ылғалдандырды. Циклонның жолы Атлантиканың орталық бөлігіне ылғалды ауа массасын әкелді, бұл 5 қарашада Вашингтоннан батысқа қарай тоқталған төмен қысым аймағының салдарынан үлкен су тасқынына жағдай жасады. Вирджиния және Батыс Вирджиния штаттарындағы су тасқыны 1,4 миллиард долларлық зиян келтіріп, 62 адамның өміне қиындық тудырды. Президент Рейган жағдайға ден қойып, 1 қарашада Ассенсион, Джефферсон, Лафурш, Ливингстон, Плакеминс, Сент-Бернард, Сент-Чарльз, Сент-Джон Баптист, Сент-Тамани, Тангипахоа және Терребонн округтерін, сондай-ақ Нью-Орлеан қаласының Төменгі Тоғызыншы округін қамтитын апат жариялады. Луизиана көлік және даму департаменті дауылдың салдарынан штаттың тас жолдарына 3 миллион доллар жөндеу жұмыстары қажет екенін бағалады. Мұнай компаниялары дауылдың салдарынан екі-үш күнге жұмысын тоқтатты. Луизиана Ұлттық гвардиясы екі апта бойы фермерлерге көмектесіп, суға батқан малға шөп тастады. Американдық Қызыл Крест Хуан және Атлантиканың орталық бөлігіндегі су тасқынына, сондай-ақ бұрынғы Елена және Глория дауылдарына, сондай-ақ Пуэрто-Рикодағы су тасқынына жауап беру кезінде қаржысы таусылды, бұл шұғыл қаржы жинау науқанына себеп болды. Ұйым Луизиананың оңтүстігіндегі отбасыларға 8 миллион доллар көлемінде көмек көрсетті. Хуаннан туған жоғары толқындар АҚШ-тың Минералдық ресурстарды басқару қызметіне ескірген мұнай платформаларын тексеруді күшейтуді және эвакуация жоспарларын жақсартуды ұсынды. Дауылдың салдарынан келген ауыр зиянға қарамастан, Хуан есімі зейнеткерлікке жіберілмеді (бірақ 2003 жылы болған дауылдан кейін зейнеткерлікке жіберілді).