Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық марксистік антрополог, экономист және социолог (1859–1941)
Polish Marxist anthropologist, economist, and sociologist (1859–1941)
Людвик Йоахим Франциск Кживицки (21 тамыз 1859 – 10 маусым 1941) – поляк марксистік антрополог, экономист және социолог. Польшадағы әлеуметтану ғылымын дамытушылардың бірі болған ол, тарихи материализмді әлеуметтанулық көзқараспен қарастырды. 1919 жылдан 1936 жылға дейін Варшава университетінде профессор қызметін атқарды.
Ludwik Joachim Franciszek Krzywicki (21 August 1859 – 10 June 1941) was a Polish Marxist anthropologist, economist, and sociologist. An early champion of sociology in Poland, he approached historical materialism from a sociological viewpoint. From 1919 to 1936, he was a professor at the University of Warsaw.
Өмір
Людвик Кживицки 1859 жылы Плоцк қаласында ақсүйек, бірақ кедей отбасында дүниеге келді. Ол ерте кезден психология, философия және табиғаттану ғылымдарына қызығушылық танытып, Дарвин, Тэйн, Рибо және Конттың еңбектерін оқыды. Кживицки Варшава университетінде математиканы оқыды. Біліктілігін алғаннан кейін медицина факультетіне түсті, бірақ саяси қызметіне байланысты университеттен қуылды. Содан кейін ол шетелге, алдымен Лейпцигке (Германия), содан кейін Цюрихке (Швейцария), және ақырында 1885 жылы Еуропадағы көптеген поляк социалистік эмигранттары тұратын Парижге (Франция) кетті. Парижде ол антропология, археология және этнологияны зерттеуге кірісті.
Ludwik Krzywicki was born at Płock in 1859 into an aristocratic but impoverished family. From an early age he showed an interest in psychology, philosophy, and the natural sciences, and studied works by Darwin, Taine, Ribot, and Comte. Krzywicki studied mathematics at the University of Warsaw in Congress Poland. After obtaining his degree, he enrolled in the Faculty of Medicine but was expelled from the University on account of his political activities. He then went abroad, first to Leipzig, Germany, then to Zürich, Switzerland, and finally in 1885 to Paris, France, where most of the Polish Socialist émigrés in Europe lived. It was in Paris that he began studying anthropology, archaeology and ethnology.
Ғылымға қосқан үлесі
Кживицки литвалық қыраттарды зерттеуге кіріскен алғашқы ғалымдардың бірі болды. 1900-1914 жылдары Самогитияда және басқа да аймақтарда археологиялық қазба жұмыстарын жүргізіп, қорған төбелерін фотоға түсіріп, қазды. 1908 жылы ол "Жмудж старожтния" (Ежелгі Самогития) атты еңбегін жариялады, онда ол жасаған зерттеулерін қамалдар мен бекіністер туралы айтылған тарихи жазбалармен байланыстыруға тырысты. Сол жылы ол "W poszukiwaniu grodu Mendoga" (Мендог қамалын іздеу) атты мақаласын жариялады, онда патша Миндаугастың қамалы қайда орналасқан деген болжамын келтірді. 1939 жылы Кживицки өзінің көптеген табылған заттарын Каунастағы Мәдениет мұражайына тапсырды. Оның ең маңызды еңбектерінің бірі – идеялардың таралу теориясы: әлеуметтік қажеттіліктер мен күтулердің нәтижесінде туып, тараған идеялар, оларды өздігінен жеткізе алмайтын басқа орындарға немесе уақыттарға "көше" алады. Егер бұл жаңа идеялар сол жаңа орындағы қажеттіліктер мен күтулерді қанағаттандыра алса, онда тамыр жарып, әлеуметтік-экономикалық дамуын үдетіп жібереді.
Krzywicki was one of the first scholars to research Lithuanian hill forts. Between 1900 and 1914 he conducted archeological digs in Samogitia and elsewhere, photographing and excavating fortress hills. In 1908 he published Żmudż starożytnia (Ancient Samogitia), in which he sought to correlate his findings with chronicles that mentioned the castles and fortifications that he was investigating. In the same year he published an article entitled, W poszukiwaniu grodu Mendoga, dealing with where he believed the castle of King Mindaugas had been located. Krzywicki donated a large part of his findings to the Culture Museum in Kaunas, Lithuania, in 1939. One of his most important contributions was the theory of the migration of ideas: that ideas, which are created from and spread thanks to social needs and social expectations, can "migrate" to other places or times which have not yet been capable of expressing them autonomously. When that happens, if the new ideas succeed in embodying the needs and expectations encountered at the new place, they will take root and accelerate its socio economic development.
Польшаға оралу
1893 жылы Крыживицкий Польша конгрессіне оралып, саяси қызметін жалғастырды. 1898 жылдың мамыр айының екінші жартысында итальяндық спиритуалист Еусапия Палладино Варшаваға қайта келгенде, ол Крыживицкийдің пәтерінде кем дегенде екі сеанс өткізді. Ол көп рет тұтқындалды, әсіресе 1905 жылғы революцияға қатысқанда. Осы кезеңде ол Социалистік партияның газетін редакциялады. Львовта (қазіргі Львов, Украина) ол этнографиялық диссертациямен докторлық диссертациясын қорғады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол қиын жағдайда өмір сүрді, бірақ соғыс басталғанда ол қоғамдық қызметтің алдыңғы қатарына қайта оралды, түрлі жұмысшылар мен кәсіподақ ұйымдарының жұмысына қатысты, тіпті Социалистік партиямен қарым-қатынасы суығанмен де. Крыживицкий Карл Маркстің «Капитал» еңбегін поляк тіліне аударғандардың бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол саяси қызметтен толығымен бас тартып, ғылыми зерттеулерге ден қойды, бұрын аяқтауға уақыт пен мүмкіндік таппаған жұмыстарын аяқтауды жоспарлады. Дегенмен, ол ғылыми мекемелерді ұйымдастыру және басқаруға қатысты. Ол Орталық статистика басқармасының директорының орынбасары болды, Варшава университетінде (1919–1936 жж.) және басқа да жоғары оқу орындарында сабақ берді, сондай-ақ Әлеуметтік-экономикалық институтының директоры қызметін атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1939 жылдың қыркүйегінде Варшаваны қорғау кезінде жарақат алды, ал оның пәтерін қиратқан бомбаның салдарынан көптеген құжаттары мен қолжазбалары жойылды. Оның жұмыс жағдайы нашарлап, 1941 жылы жүрек ауруынан қайтыс болды.
Krzywicki returned to Congress Poland in 1893 and continued his political activity. When the Italian Spiritualist Eusapia Palladino revisited Warsaw in the second half of May 1898, she held at least two séances in Krzywicki's apartment. He was arrested many times, notably when he took part in the Revolution of 1905. During this period, he edited the paper of the Socialist Party. He finished a doctorate in Lwów (today Lviv, Ukraine) with an ethnographic dissertation. Before World War I he lived in great hardship, but when the war broke out he was back in the front line of social activity, taking part in various workers and trade union organizations even though his relations with the Socialist Party had cooled. Krzywicki was one of the translators of Karl Marx's Das Kapital into Polish. After World War I he abandoned all political activity and focused on scientific research, intending to complete the works that he had never had the peace of mind or time to finish. However, he did take part in the organization and management of scientific bodies. He served as vice director of the Central Statistical Office, taught at the University of Warsaw (1919–36) and other institutions of higher education, and directed the Socio Economic Institute. During World War II he was injured during the defence of Warsaw in September 1939, and the bomb that destroyed his apartment also caused the loss of most of his papers and manuscripts. His working conditions worsened and he died of heart disease in 1941.