Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы университет
University in Poland
Адам Мицкевич университеті (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; латынша: Universitas Studiorum Mickiewicziana Posnaniensis) – Польшаның Познань қаласында орналасқан зерттеу университеті. Оның тарихы 1611 жылға дейін жетеді, осы жылы король Сигизмунд III Вазаның жарғысымен иезуит колледжі Познаньдегі алғашқы университет ретінде құрылды. Познаньдегі өнер мен ғылымды дамыту қоғамы, позитивизм дәуірінде және Польшаның бөлінісі кезінде Познаньді маңызды интеллектуалдық орталыққа айналдыруда маңызды рөл атқарды және университеттің құрылуын бастады. Жаңадан құрылған мекеменің салтанатты ашылуы 1919 жылдың 7 мамырында болды, бұл Польша королінің оны ресми түрде құрғаннан кейін 308 жыл өткен соң, ал оның алдын бақтасы саналатын Любранский академиясының құрылғанына 400 жыл толуымен сәйкес келді. Университеттің бастапқы атауы Пиаст университеті (полякша: Wszechnica Piastowska) болды, ал 1920 жылы ол Познань университеті (полякша: Uniwersytet Poznański) деп өзгертілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде университет студенттері мен оқытушылары Батыс Жерлердің Польша университетін (полякша: Uniwersytet Ziem Zachodnich) құрды. 1955 жылы Познань университеті XIX ғасырдың польша ақыны, романтигі Адам Мицкевичтің есімдерін қабылдап, қазіргі атауын алды. Университетте бес зерттеу мектебі (20 факультеттен тұрады) және докторантура мектебі бар, олар тарихи Ескі қала мен Мораско аудандарында орналасқан алты негізгі академиялық бөлімге бөлінген. Университетте шамамен 4000 ғалым жұмыс істейді және 80-ге жуық мамандық бойынша 40 000-нан астам студент оқып жатыр. Студенттердің жартысынан астамы – қыздар. Оқу тілі көбінесе польша тілі, бірақ кейбір бағдарламалар неміс немесе ағылшын тілінде де ұсынылады. Университет кітапханасы Польшадағы ең ірі кітапханалардың бірі болып табылады және Еуропадағы ең үлкен масондық жинақтарының бірін қамтиды, соның ішінде Джеймс Андерсонның 1723 жылғы «Еркін масондардың конституциялары» кітабы бар. Университет қазіргі уақытта 79 ғылыми журнал шығаруда, олардың көпшілігі Pressto баспа платформасындағы Ашық журнал жүйесіне негізделген. Адам Мицкевич университетінің репозиторийі (AMUR) 23 704-тен астам зерттеу жарияланымдарын қамтиды және Польшадағы алғашқы зерттеу репозиторийлерінің бірі болып табылады. Тарихының арқасында университет Польшадағы ең беделді жоғары оқу орындарының бірі саналады, бұл көрсеткіш ұлттық рейтингтерде де көрінеді. Адам Мицкевич университеті Еуропалық университеттер қауымдастығының, EUCEN, SGroup Еуропалық университеттер желісінің, Компостела университеттер тобының және EPICUR-дің мүшесі болып табылады.
The Adam Mickiewicz University (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; Latin: Universitas Studiorum Mickiewicziana Posnaniensis) is a research university in Poznań, Poland. It traces its origins to 1611, when under the Royal Charter granted by King Sigismund III Vasa, the Jesuit College became the first university in Poznań. The Poznań Society for the Advancement of Arts and Sciences which played an important role in leading Poznań to its reputation as a chief intellectual centre during the Age of Positivism and partitions of Poland, initiated founding of the university. The inauguration ceremony of the newly founded institution took place on 7 May 1919 that is 308 years after it was formally established by the Polish king and on 400th anniversary of the foundation of the Lubrański Academy which is considered its predecessor. Its original name was Piast University (Polish: Wszechnica Piastowska), which later in 1920 was renamed to University of Poznań (Polish: Uniwersytet Poznański). During World War II staff and students of the university opened an underground Polish University of the Western Lands (Polish: Uniwersytet Ziem Zachodnich). In 1955 University of Poznań adopted a new patron, the 19th century Polish Romantic poet Adam Mickiewicz, and changed to its current name. The university is organized into six principal academic units—five research schools consisting of twenty faculties and the doctoral school—with campuses throughout the historic Old Town and Morasko. The university employs roughly 4,000 academics, and has more than 40,000 students who study in some 80 disciplines. More than half of the student body are women. The language of instruction is usually Polish, although several degrees are offered in either German or English. The university library is one of Poland's largest, and houses one of Europe's largest Masonic collections, including the 1723 edition of James Anderson's The Constitutions of the Free Masons. The university is currently publishing over 79 research journals, most of them on Pressto publishing platform based on Open Journal System. Adam Mickiewicz University Repository (AMUR) contains over 23,704 records of research publications and is one of the first research repositories in Poland. Due to its history, the university is traditionally considered among Poland's most reputable institutions of higher learning, this standing equally being reflected in national rankings. Adam Mickiewicz University is a member of the European University Association, EUCEN, SGroup European Universities' Network, Compostela Group of Universities and EPICUR.
Тарих
Адам Мицкевич университетінің тарихы бастапқыда Познань қаласының тарихымен және белгілі бір дәрежеде Польша Республикасының тарихымен тығыз байланысты. Польша Республикасы XVIII ғасырдың соңында көрші елдер (Пруссия, Австрия-Венгрия және Ресей) тарапынан бөлініп, Еуропа картасынан жүз жылдан астам уақытқа жоғалып кетті. 28 қазан 1611 жылы король Сигизмунд III Вазаның жарлығымен иезуит колледжі Познаньдегі алғашқы университет атанды. Польша университеті Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, бұрынғыдан гөрі кішірек форматта қайта ашылды. 1950 жылы Медициналық факультет, оның ішінде Стоматология бөлімі және Фармация факультеті жеке институт құру үшін бөлінді, қазіргі Познань медициналық ғылымдар университеті. 1955 жылы Познань университеті XIX ғасырдың поляк романтик ақыны Адам Мицкевичтің есімді меценат ретінде қабылдап, қазіргі атауын алды.
From the beginning, the history of the Adam Mickiewicz University has been inextricably linked to the history of Poznań itself and in some measure – the history of the entire Republic of Poland, which, partitioned by the neighboring countries (Prussia, Austria Hungary and Russia) towards the end of the eighteenth century disappeared from the European map for more than a hundred years. On 28 October 1611, when under the Royal Charter granted by King Sigismund III Vasa, the Jesuit College became the first university in Poznań. The Polish university reopened, in much smaller form, after the end of World War II. In 1950, the Medical Faculty, including the Dentistry section and the Faculty of Pharmacy, were split off to form a separate institution, now the Poznań University of Medical Sciences. In 1955, the University of Poznań adopted a new patron, the 19th century Polish Romantic poet Adam Mickiewicz, and changed to its current name.
Сайттар
Университеттің орталық әкімшілік ғимараты – Collegium Minus, Адам Мицкевич алаңының батыс жағында, Święty Marcin көшесінің батыс шетінде орналасқан. (Бұл ғимараттардың бірі, оның ішінде Император сарайы, 20-шы ғасырдың бірінші онжылдығында, Познань әлі неміс билігінде болған кезде салынған; бастапқыда бұл ғимаратта Корольдік академия орналасқан.) Оған іргелес Аула орналасқан, ол әдетте салтанатты шаралар мен классикалық музыка концерттері үшін пайдаланылады, сондай-ақ Collegium Iuridicum (заң факультеті орналасқан). Кейбір оқу процесі жоғарыда аталған ғимараттар тобының тағы бір ғимаратында – Collegium Maius-та (ul. Fredry көшесінде) жүзеге асырылады, бірақ ол негізінен медицина университетінің қажеттіліктері үшін қолданылады. Қала орталығындағы басқа ғимараттарға Święty Marcin көшесіндегі бұрынғы коммунистік партия штаб-пәтері, Al. Niepodległości көшесіндегі Collegium Novum (негізінен тілдерді оқыту үшін пайдаланылады) және ul. Ratajczaka көшесіндегі университет кітапханасы жатады. Университет Poznań қаласының оңтүстік және батыс аудандарындағы бірнеше басқа ғимараттарды да пайдаланады. Алайда, ол қаланың солтүстігіндегі Мораско ауданындағы жерін белсенді түрде дамытуда. 2006 жылға қарай физика, математика және информатика, биология, география және геология факультеттері жаңа орынға көшірілді. 2015 жылы оларға тарих факультеті (Collegium Historicum Novum) қосылды. Университеттің Польшаның батыс бөлігіндегі басқа қалаларда, оның ішінде Калиш, Остров-Велькопольский және Слюбице қалаларында да филиалдары бар. Адам Мицкевич университеті Германиядағы Viadrina European University-мен тығыз ынтымақтастық орнатып келеді. Екі университет бірлесіп Одер өзенінің поляк жағында, Viadrina университетіне қарама-қарсы орналасқан Collegium Polonicum-ды басқарады. Университетке Петуниябухта (Петуния шығанағы) орналасқан маусымдық полярлық зерттеу станциясы да қарасты, ол Бильфьордтың солтүстік бөлігінде және Шпицберген аралының орталық бөлігінде, Свальбард архипелагында орналасқан.
The university's central administrative building is Collegium Minus, on the west side of Adam Mickiewicz Square at the western end of the street Święty Marcin. (This is one of a group of buildings, including the Imperial Palace, built in the first decade of the 20th century while Poznań was still under German rule; it originally housed a Royal Academy.) Adjoining this is the Aula, which is frequently used for ceremonies and for classical music concerts, and Collegium Iuridicum (accommodating the law faculty). Some teaching takes place in Collegium Maius, another of the aforementioned group of buildings (on ul. Fredry), although this is mainly used by the medical university. Other buildings in the city centre include former communist party headquarters on Święty Marcin, Collegium Novum (used mainly for language teaching) on Al. Niepodległości, and the university library on ul. Ratajczaka. The university also uses a number of other buildings in southern and western districts of Poznań. However, it is strongly developing its site at Morasko in the north of the city. As of 2006, the faculties of physics, mathematics and computer science, biology, geographical and geological science had moved to the new location. In 2015 they were joined by the faculty of history (Collegium Historicum Novum). The university also has external branches in other towns of western Poland, including Kalisz, Ostrów Wielkopolski and Słubice. Adam Mickiewicz University maintains close cooperation with Viadrina European University, Germany. The two universities jointly operate the Collegium Polonicum, located just opposite Viadrina on the Polish side of the Oder River. University owns a seasonal polar research station located in the Petuniabukta (Petunia Bay), in the Northern part of Billefjord, and central part of Spitsbergen island in the Svalbard archipelago.
Қызметкерлер мен студенттердің саны
2008/2009 оқу жылының басында университетте 46 817 бакалавр (оның ішінде 18 000-ға жуығы демалыс күндері немесе кешкі курстарда оқыған), 1308 докторант және 2247 басқа да жоғары білім алушылар болды. 2005 және 2008 жылдар аралығында бакалаврлардың саны аздап төмендеді. 2008 жылдың соңында университетте барлығы 2892 оқытушы қызметкері болды, оның ішінде 257 толық профессор және 490 доцент/ассистент профессор. Сонымен қатар, 2120 басқа да қызметкер болды.
At the start of the 2008/2009 academic year, the university had 46,817 undergraduates (including about 18,000 on weekend or evening courses), 1308 doctoral students, and 2247 other post graduate students. The number of undergraduates declined slightly between 2005 and 2008. At the end of 2008, the university had a total of 2892 teaching staff, including 257 full professors and 490 associate/assistant professors. It also had 2120 other employees.
Энигма кодтарын бұзатындар
1920 жылдары неміс әскері 3 роторлы Энигманы қолдана бастады, оның қауіпсіздігі 1930 жылы қосымша плагин тақтасы арқылы күшейтілді. Польша шифрлау бюросы Германиядан Польшаға төнген қауіптің салдарынан оны бұзуға тырысты, бірақ алғашқы әрекеттері сәтті болмады. 1929 жылдың басында Польша шифрлау бюросы математиктердің жақсы кодты бұзушылар болатынын түсінді; бюро Познань университетінің математика студенттерін криптология курсына шақырды. Курстан кейін бюро бірнеше студенттерді Познань қаласында студенттер үшін ашылған бюро филиалында жартылай штатқа жұмысқа алды. Филиал біраз уақыт бойы жұмыс істеді. 1932 жылдың 1 қыркүйегінде 27 жастағы поляк математигі Мариан Реевски және Познань университетінің екі математика түлегі – Генрик Зигальский мен Ежи Рожицкий бюроға толық уақытқа қабылданып, Варшаваға көшіп келді. Олардың алғашқы тапсырмасы – неміс теңіз күштерінің төрт әріптен тұратын шифрын қайта құру болды.
In the 1920s the German military began using a 3 rotor Enigma, whose security was increased in 1930 by the addition of a plugboard. The Polish Cipher Bureau sought to break it due to the threat that Poland faced from Germany, but its early attempts did not succeed. Near the beginning of 1929, the Polish Cipher Bureau realized that mathematicians may make good codebreakers; the bureau invited math students at University of Poznań to take a class on cryptology. After the class, the Bureau recruited some students to work part time at a Bureau branch set up in Poznań for the students. The branch operated for some time. On 1 September 1932, 27 year old Polish mathematician Marian Rejewski and two fellow Poznań University mathematics graduates, Henryk Zygalski and Jerzy Różycki, joined the Bureau full time and moved to Warsaw. Their first task was to reconstruct a four letter German naval cipher.
Құрметті докторлар
Университеттің құрметті докторлық дәрежесін алғандар: Маршал Юзеф Пилсудский, Маршал Фердинанд Фох, Мари Кюри, Игнаси Падеревский, Роман Дмовский, Витольд Хенсель, Эрнст Хокон Яхр, Аль Гор, Джон Максвелл Коэтзи, Кшиштоф Матьяшевский, Роберт Максвелл және 2006 жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегері Орхан Памук. 1996 жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегері Вислава Симборска 1995 жылы Адам Мицкевич университетінің құрметті әдебиет докторы дәрежесін алды, және ол қабылдаған жалғыз құрметті докторлық дәрежесі болып табылады.
Recipients of honorary doctorates from the university include Marshal Józef Piłsudski, Marshal Ferdinand Foch, Marie Curie, Ignacy Paderewski, Roman Dmowski, Witold Hensel, Ernst Håkon Jahr, Al Gore, John Maxwell Coetzee, Krzysztof Matyjaszewski, Robert Maxwell and Orhan Pamuk, the recipient of the 2006 Nobel Prize in Literature. Wisława Szymborska, recipient of the 1996 Nobel Prize in Literature, received a degree of Honorary Doctor of Letters of Adam Mickiewicz University in 1995, and it's the only honorary doctorate she has ever accepted.