Вроцлав университетінің тарихы

Кіріспе

Вроцлав мемлекеттік университеті, Польша.

Университет 1945 жылы құрылды, бұрынғы неміс Бреслау университетінің орнына келді. Польшаның шекараларының аумақтық өзгерістерінен кейін, негізінен Львов қаласындағы Ян Казимеж университетінің ғалымдары 1945 жылғы Бреслав шайқасында қираған университет ғимаратын қалпына келтірді.

Леопольд

Вроцлавтағы университет туралы ең алғашқы жазба 1505 жылғы 20 шілдеде Польшаның Ягеллон әулетінен шыққан Владислав II патша (Владислав II Ягеллончик) Вроцлавтағы Generale litterarum гимназиясын құру туралы жарлыққа қол қойған кезде пайда болды. Алайда, қалалық кеңес сұраған жаңа академиялық мекеме салынбады, себебі корольдің жарлығын Папа Юлий II саяси себептермен қабылдамады. 19 ғасырдың соңында студенттердің шамамен 10 пайызы поляктар, ал 16 пайызы еврейлер болды. Бұл көрсеткіш университеттегі көпұлтты және халықаралық ортаны көрсетеді. Екі аз ұлт өкілі де, неміс студенттері де Burschenschaften деп аталатын өз студенттік ұйымдарын құрды. Польша студенттік ұйымдарының ішінде Concordia, Polonia және Sokol қауымдастығының филиалы бар еді. Көптеген студенттер бөлінген Польшаның басқа аймақтарынан келген. Еврей студенттік одақтары – 1886 жылы құрылған Viadrina және 1899 жылғы Студенттік одақ. 1817 жылы құрылған неміс студенттік қауымдастығы Teutonia, Германиядағы ең көне студенттік қауымдастықтардың бірі болды, ол Urburschenschaft-тан екі жыл бұрын құрылған. Польшалық студенттік қауымдардың барлығы ақырында неміс профессоры Феликс Дахн тарапынан таратылды. Германия нацизмге бет бұрған кезде университет нацистік идеологияның ықпалына түсті. Польша студенттерін тек поляк тілінде сөйлегені үшін НСДАП мүшелері ұрып-сапалады. 1939 жылы барлық поляк студенттері университеттен қуылды, ал ресми мәлімдемеде былай делінді: «Біз поляктардың тағы бір аяғының бұл неміс университетінің табалдырығын аттамайтынына толық сенімдіміз». Сол жылы университеттегі неміс ғалымдары «Шығыс территорияларындағы жаппай депортация жоспарына» тарихи негіздеме беру жөніндегі ғылыми жұмыстарды жүргізді; осы жұмыстарға қатысқандардың арасында Остфоршнг саласының маманы Вальтер Кун болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі басқа жобалар поляк территорияларын Германияның аннексиясын ақтауға дәлелдер жасау және Краков пен Люблин қалаларын неміс қалалары ретінде көрсетуді қамтыды. 2015 жылдың қаңтар айында университет нацистік кезеңде нацистерге қарсы деп танылған еврейлер мен басқа да ғалымдардан тартып алынған 262 докторлық диссертацияны қалпына келтірді.

The oldest mention of a university in Wrocław comes from the foundation deed signed on 20 July 1505 for the Generale litterarum Gymnasium in Wrocław by King Vladislaus II of Hungary (Władysław II Jagiellończyk) of the Polish Jagiellonian dynasty. However, the new academic institution requested by the town council was not built, because the King's deed was rejected by Pope Julius II for political reasons. At the end of the 19th century around 10% of the students were Polish and 16% were Jewish. This situation reflected the multi ethnic and international character of the university. Both minorities, as well as the German students, established their own student organisations, called Burschenschaften. Polish student organisations included Concordia, Polonia, and a branch of the Sokol association. Many of the students came from other areas of partitioned Poland. The Jewish students unions were the Viadrina (founded 1886) and the Student Union (1899). Teutonia, a German Burschenschaft founded in 1817, was actually one of the oldest student fraternities in Germany, founded only two years after the Urburschenschaft. The Polish fraternities were all eventually disbanded by the German professor Felix Dahn,
As Germany turned to Nazism, the university became influenced by Nazi ideology. Polish students were beaten by NSDAP members just for speaking Polish. In 1939, all Polish students were expelled and an official university declaration stated, "We are deeply convinced that [another] Polish foot will never cross the threshold of this German university". In that same year, German scholars from the university worked on a scholarly thesis of historical justification for a "plan of mass deportation in Eastern territories"; among the people involved was Walter Kuhn, a specialist of Ostforschung. Other projects during World War II involved creating evidence to justify German annexation of Polish territories, and presenting Kraków and Lublin as German cities. In January 2015, the university restored 262 PhD degrees stripped during the Nazi period from Jews and other scholars seen as hostile to the Nazis.

Вроцлав университеті

Бреслау қаласын қоршаудан кейін Қызыл Армия 1945 жылдың мамыр айында қаланы басып алды. Бреслау, қазір Вроцлав деп белгілі, Польша Республикасының құрамына кірді. Польшалық ғалымдардың алғашқы тобы 1945 жылдың мамыр айының соңында Вроцлавқа келді және 70%-ы қиратылған университет ғимаратын өз қамқорлығына алды. 10 мамыр 1945 жылы, неміс гарнизоны қаланы тапсырғаннан кейін төрт күн өткен соң, ғимараттар әскерлер тарапынан өртеліп жанып кеткен. Көп ұзамай бірнеше ғимараттар жөнделіп, профессорлар құрамы қалыптастырылды, олардың көпшілігі соғысқа дейінгі Польшаның Ян Казимеж университетінен (Львов) және Стефан Батори университетінен (Вильно) келді. Соғыстан кейінгі шекаралардың өзгеруіне байланысты, Львов кітапханасының, Ян Казимеж университетінің және Осолиньский ұлттық институтының мыңдаған бұрынғы қызметкерлері қалаға көшіп келді. 1948 жылдың ортасында Вроцлав университеті мен политехникалық институтының профессорларының 60%-дан астамы Кресси аймағынан келген еді, ал соғысқа дейінгі Львовтан келген ғалымдар жаңадан құрылған поляк жоғары оқу орындарында ерекше рөл атқарды. Львов университетінен Станислав Кульчинский Вроцлавтағы екі поляк университетінің алғашқы президенті болып тағайындалды, ал Львов политехникалық институтынан Эдвард Сучарда вице-президент болды. Вроцлав университеті 1945 жылдың 24 тамызындағы Мемлекеттік Ұлттық Кеңестің жарлығымен Польшаның мемлекеттік университеті ретінде қайта құрылды. Алғашқы лекция 1945 жылдың 15 қарашасында Людвик Хирсфельд тарапынан оқылды. 1952 және 1989 жылдар аралығында университет Болеслав Бирут атындағы Вроцлав университеті (полякша: Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta) деп аталды, ол Польша Республикасының президенті Болеслав Бируттың (1947–1952) құрметіне берілген ат. 2015 жылы, оқиғадан шамамен 80 жыл өткен соң, университет неміс антисемитизміне байланысты нацистердің неміс еврейлерінен тартып алған академиялық дәрежелерін қайта қалпына келтірді. "Вроцлав университетінің мәліметінше, барлығы шамамен 262 адам осындай тағдырға ұшыраған".