Кіріспе

Құс түрлері

Ақкөз гүлшағасы немесе Тикель гүлшағасы (Dicaeum erythrorhynchos) – нектар мен жидектермен қоректенетін, Үндістан, Шри-Ланка, Бангладеш және Мьянманың батыс бөлігінде таралған ұсақ құс. Бұл құс, әсіресе жидек беретін ағаштары бар қалалық бақтарда көп кездеседі. Оның жылдам, тілдік шақыруы және аймақтағы басқа түрлерден ерекшеленетін қызғылт иілген мүсігі бар.

Сипаттама

Бұл 8 см ұзындығындағы өте кішкентай құс. Ол Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланканың көп бөлігінде кездесетін ең кішкентай құстардың бірі. Құстың түсі қара-қоңырдан зәйтүн жасылға дейін болады. Кездігі зәйтүн түсті, ал жоғарғы жағымен айқын контраст жасамайды, Батыс Гаттар мен Нилгири тауларында кездесетін Нилгири гүлшағалағындағыдай ақ емес, сондай-ақ қалың тұмсықты гүлшағалағындағыдай жолақты да емес. Нилгири гүлшағалағындағыдай басында белгісіз, ал бұл түрдің басында ешқандай белгісі жоқ. Шри-Ланканың ceylonense Babault, 1920 нұсқасы, Үндістанның негізгі нұсқасынан сұр түсті және кішірек.

Мінез-құлық және экология

Орманды жерлерде олар Loranthus (=Dendrophthoe) және Viscum түрлерінің гүлдеріне жиі барады, олардың тұқымдары негізінен осы және басқа да гүлшағалақ түрлері арқылы таратылады. Бұл эпифиттік паразиттердің жидектері әдетте толығымен жұтылады (кейде олар жемістерді қысып, тұқымдарды жеміс етімен қоректенген кезде тастайды, бірақ бұл тәсілді көбінесе бірге тіршілік ететін қалың тұмсықты гүлшағалақ қолданады) және тұқымдар ішек арқылы шамамен үш-төрт минутта тез өткеннен кейін шығарылады. Шығарылған тұқымның жабысқақ қабығы болады, құс қолайлы қонсақ жердің бетіне клоакасын тигізіп, тұқымнан құтылу үшін айналып тұрады, содан кейін ол бұтаққа жабысып, кейіннен өсіп шығады. Dendrophthoe falcata гүлдері осы түрмен тозаңданады. Гүл бүршігінде тозаңды құстың қауырсындарына шашыратып, гүлдің ұштарын шағып алатын механизм бар. Қалалық жерлерде олар әсіресе Мунтингия калабура сияқты әкелінген жеміс ағаштарына қызығады, олардың жемістерін толығымен жұтып қоюға болады немесе піскен жидектер болса, езіп, тілдерімен жеміс етіне жетеді. Олар Sterculia colorata және Woodfordia floribunda сияқты гүлдердің нектарын сорып, оларды тозаңдану процесінде тозаңдатады.

Өсіру

Тикельдің гүлшағалары ақпаннан маусымға дейін көбейеді. Қыркүйекте екінші жұп балапаны өсіру мүмкін. Ұясы – ағаш басындағы бұтақтың ұшынан төңкерілген, өрмек торы, талшық, мүк және қауырсыннан жасалған кішкентай қалташа тәрізді құрылым. Кіреберісі тік жарықша болып келеді және оған екі-үш жұмыртқа салынады.