Пабло Манлапит: Гавайи, Филиппины және еңбек қозғалысының тарихы

Кіріспе

Пабло Манлапит (17 қаңтар 1891 – 15 сәуір 1969) – Гавайи, Калифорния және Филиппиндегі көшіп жұмыс істеген, заңгер, еңбек ұйымдастырушысы және қоғамдық белсенді.

Өмір

Манлапит 1891 жылғы 17 қаңтарда Филиппинде дүниеге келген. Ол 1910 жылы Гавайиге көшіп келген жұмысшы ретінде келді және Гавайи аралындағы Хамакуа ауданындағы қант плантациясында, Хамакуа диірмен компаниясында жұмыс істеуге келісімшарт жасады. Манлапит дала жұмысынан бригадирге (луна) тез арада көтеріліп, кейін уақыт есептеуші болып тағайындалды. 1912 жылғы маусымда ол Гавайиде туған неміс-американдық Энни Касбиге үйленді және олар отбасын құрды. 1913-1921 жылдары аралығында олардың төрт баласы болды – үш қыз және бір ұл. 1914 жылы олар плантациядан шығып, Хилоға көшіп, содан кейін жыл аяқталар алдында Оаху аралындағы Гонолулуға көшті. Плантацияны қысып қалғаннан кейін Манлапит түрлі жұмыстар істеді, жергілікті филиппин газетін, «Анг Сандатаны» шығарды және заң оқыды. 1919 жылы Манлапит адвокаттық емтиханды сәтті тапсырып, заңгерлік практикамен айналысуға лицензия алды. Манлапиттің алғашқы некесі плантация жұмысшыларын ұйымдастырудағы жетекшілік қызметі, Калифорнияға қуылғандығы және 1934 жылы Филиппинге депортацияланғандығы салдарынан қиындықтарға шыдамады. Манлапит пен Энни 1939 жылғы желтоқсанда ресми түрде ажырасып кетті. Манлапит Филиппинде Понсиана Кальдеронға үйленді және олардың бір ұлы болды. Манлапит Филиппинде ұйымдастыру қызметіне белсенді қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Филиппиннің жапондық оккупациясынан азат болғаннан кейін, Манлапит саяси топтардың құрамына кірді. 1949 жылы ол балаларын көру үшін Гавайиге оралды, бірақ үкіметтің үздірілмейтін мазалауына байланысты сапары қысқа болды. Ол Филиппинге қайтып оралды. Манлапит Гавайи губернаторларынан кешірім алу үшін көп еңбек етті және ақыры 1952 жылы губернатор Орен Лонгтан кешірім алды. Пабло Манлапит 1969 жылғы 15 сәуірде рактан қайтыс болды.

Филиппиндік көшіп келушілердің мәртебесі

Филиппиндіктер Гавайиге көшіп келген қант плантацияларының жұмысшыларының соңғы үлкен тобы болды. 1907 жылдан 1931 жылға дейін шамамен 120 000 филиппиндік ер адам Гавайиге келді. Олар Гавайи плантацияларына келгенде, барлық затты плантация дүкенінен алуға мәжбүр болды және көбінесе тасымалдау және басқа да шығындарға байланысты бағалар тым жоғары болды. Гавайиде біраз уақыт тұрғаннан кейін, көптеген адамдар лунаның (шебердің) қатаң басқаруынан және оларға көрсетілген әлеуметтік кемсітуден наразылық білдірді. Олар сондай-ақ коммерциялық бизнес жүйесіне бейімделмеді. Көптеген адамдар плантация дүкендеріндегі белгіленген бағаларды жеке бостандықтарын шектеу деп есептеді, себебі олар Филиппинде баға саудаласуға үйренген. Ең ескі және нашаң баспана филиппиндіктерге берілді, өйткені олар ең аз білікті және ең төмен мәртебелі жұмыстарды атқарды. Олар Гавайиге соңғы болып келгендер еді. Иммиграция заңдары оларға отбасыларын әкелуге рұқсат бермеді, сондықтан ер адамдар казармаларда тұрды.

Ұйымдастыру

Манлапит 1920 жылдары филиппин заңгерлерінің санатындағы аз ғана бірі болды және Гавайидегі филиппин еңбек қозғалысының өкілі ретінде көзге түсті, көбінесе плантация жұмысшыларының құқықтары үшін ұйымдастыру және күресумен айналысты. Ол Гавайидегі филиппин еңбек одағын құруға көмектесті және 1920 және 1924 жылдары мыңдаған плантация жұмысшыларын қамтыған ереуілдерге жетекшілік етті. 1919 жылдың қазан айында Жапон еңбек федерациясы мен филиппин еңбек одағы бірігіп, Гавай қант плантаторлары қауымдастығына қарсы жақсы жұмыс жағдайларын талап етті. Олар жалақыны 0,72 доллардан 1,25 долларға дейін көтеріп, 8 сағаттық жұмыс күнін енгізуді қалады. Сонымен қатар, белгілі бір жұмыс жағдайларында демалыс сәттеріне мұқтаждық туды. 1920 жылдың 19 қаңтарында Оахуда филиппин еңбек одағының 3000 мүшесі жұмыстан бас тартты. Манлапит ереуілге жетекшілік етті және жапон және филиппин жұмысшыларының бірігуі керек деп сенді. Жапон жұмысшылары да оларға қосылды. 1920 жылдың ақпан айының басына қарай 8300 плантация жұмысшысы ереуілге шықты, бұл жұмыс күшінің 77% құрады. Филипин жұмысшылары жапон жұмысшыларымен бірдей жұмыс істегеніне қарамастан, тең емес жалақы алғандықтан ереуілге шықты. Филипин жұмысшыларына 0,69 доллар, ал жапон жұмысшыларына 0,99 доллар төленді. Ереуіл кезінде басқа аралдардағы плантация жұмысшылары ереуілді қолдау үшін шамамен 600 000 доллар жинауды жалғастырды. 1920 жылғы Оаху ереуілі екі айға созылды, ал ереуілшілер плантация иелері қолданған әртүрлі әдістерге қарсы тұруға мәжбүр болды: ереуілшілерді үйлерінен қуу, ереуілді бұзушыларды жалдау және көшбасшыларды сөз байласу бойынша қудалау. Манлапит қудаланбады, бірақ оған қарсы қаралау кампаниясы жүргізілді. Ол ереуілді тоқтату үшін ақша талап еткені айыпталды. Плантация иелері, үкіметтің көмегімен, «бөліп-билеу» тактикасын қолданды. Олар жапон жұмысшыларын Гавайиді Азия провинциясына айналдыруға тырысқандары үшін айыптады. Кейін сол жылы жапондықтар өздерінің одағының атын Гавай еңбек федерациясы деп өзгертті, бұл нәсілшіл айыптамаларға қарсы тұру мақсатында жасалды. Олар барлық нәсілдегі жұмысшыларды одаққа қосылуға шақырды.

Manlapit became one of the few Filipino lawyers in the 1920s and distinguished himself as spokesman for the Filipino labor movement in Hawaii, spending most of his time organizing and fighting for the rights of plantation laborers. He helped organize the Filipino Labor Union in Hawaii and was a leading figure in the strikes in 1920 and 1924 that involved thousands of plantation workers. In October, 1919, the Japanese Federation of Labor and the Filipino Labor Union joined together to argue against the Hawaiian Sugar Planters' Association for a better working environment. They wanted to increase their salary from $0.72 to $1.25 and have 8 hour workdays. They wanted breaks for certain working conditions. On Oahu on January 19, 1920, 3,000 members of the Filipino Labor Union walked off their jobs. Manlapit led the strike and he believed that the Japanese and Filipinos workers should be united. The Japanese workers soon joined them. By early February 1920, 8300 plantation laborers were on strike, representing 77% of the work force. Filipino workers went on strike because they weren't paid equally for doing the same work as the Japanese workers. The Filipinos were paid $0.69 and the Japanese were paid $0.99. While they were on strike, plantation workers on other islands continued to work to raise about $600,000 in support of the strike. The 1920 Oahu strike lasted for two months and the strikers had to contend with a variety of methods utilized by the plantation owners: eviction of strikers from their homes, hiring of strikebreakers, and prosecution of leaders for conspiracies. Manlapit was not prosecuted but he was subjected to a smear campaign. He was accused of extorting money in exchange for calling off the strike. The plantation owners, assisted by the government, countered this with a "divide and counter" tactic. They charged the Japanese workers with attempting to make Hawaii an Asian province. Later in the year the Japanese changed the name of their union to the Hawaiian Federation of Labor, in an effort to counter racist accusations. They invited all workers of every race to join.

Ханапепе қырғыны

Оның өз отандастарының арасындағы ықпалы соншалықты күшті болды, сол себепті Манлапит 1924 жылғы қыркүйекте Кауаи аралында болған зорлық-зомбылыққа байланысты айыпталып, кейін Ханапепе қырғыны деп танылған оқиғаға қатысы бар деп есептелді, тіпті ол сол жерде болмағанмен де. Полициямен болған қақтығыста 16 ереуілші және 4 полицей қаза тапты. Бұл плантация иелерінің наразылығын тудырды, олар оны түрлі шағын айыптармен қуғынға салды. Манлапит 60 басқа филиппинмен бірге тұтқындалып, құлпынау жасады деген айыппен сотталып, Оаху түрмесінде 2 жылдан 10 жылға дейін жазаға кесілді. Гавайидегі болашақ қызметіне қатысуын болдырмау мақсатында, Манлапит шартты түрде босатылу үкімімен АҚШ құрлығына депортацияланды. Шартты түрде босатылғаннан кейін ол Калифорнияға кетті.

Шақыру

Калифорнияда Манлапит 1933 жылы Гавайиге қайтып оралғанға дейін еңбек ұйымдастырумен айналысты. Ол қайтадан еңбек ұйымдастыру күресіне белсенді түрде қатысты, нәтижесінде 1935 жылы Гавайиден мәңгілікке қуылды және Филиппинге депортацияланды. Бұл оқиға оның отбасын қиратты. Осылайша, оның Гавайидегі еңбек қозғалысындағы жарқын, бірақ трагикалық мансабы аяқталды. Манлапит Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және соғыстан кейін Филиппин үкіметінде жұмыс істеді. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мануэль Роксастың президенттікке үміткерлігін қолдады және еңбек мәселелеріне қайта араласуға дейін бірқатар орта буынды мемлекеттік қызметтерде болды. Ол ереуілдегі филиппин жұмысшыларын қолдау үшін отбасының үйін кепілге берді, содан кейін үйсіз және кедей болып қалды.