Кіріспе

Пико да Неблина ұлттық паркі (Parque Nacional do Pico da Neblina) – Бразилияның солтүстігіндегі Амазонас штатында орналасқан, Венесуэламен шекаралас ұлттық парк. Ол бірнеше халықтардың жерлерімен шектеседі, бұл жерді пайдалануда шиеленістер тудырады, сондай-ақ шекаралық аймақтағы әскери күштердің болуы да осыған себеп болады. Паркке Рио-Негро өзені маңындағы, жартылай суға батқан жазықтар және Бразилиядағы ең биік шыңы бар таулар кіреді, осы шыңның атымен парк аталған. Физикалық ортаның кең түрлілігі жоғары биологиялық әртүрлілікті, соның ішінде көптеген қауіп төмендегі түрлерді қамтамасыз етеді.

Орналасқан жері

Пико-да-Неблина ұлттық паркі Амазонас штатындағы Сан-Габриэль-да-Кашоэйра (29,21%) және Санта-Изабель-ду-Рио-Негро (70,79%) муниципалитеттерінің арасында орналасқан. Паркке Игарапе-Итамирим немесе Кауабури және Са өзендері арқылы қайықпен баруға болады. Сондай-ақ, Манаустан шағын ұшақпен да жетуге мүмкіндік бар. Парк солтүстік жағынан Венесуэладағы Серрания-де-ла-Неблина ұлттық паркімен шектеседі. Оңтүстік жағынан Рио-Негро өзенімен шекаралас. Парк және Балаио үнді тайпасының жері 1990 жылы құрылған Морро-дос-Сеис-Лагос биологиялық қорығын қоршап тұрады. Бұл парк Солтүстік Амазонка экологиялық дәлізі жобасына енгізілуі тиіс.

Тарих

Пико-да-Неблина ұлттық паркі 1979 жылғы 5 маусымда Дүниежүзілік қоршаған орта күні президент-генерал Жоао Фигейредомен құрылды. Парк 83.550 нөміріндегі жарлықпен құрылды, мақсаты – жануарлар мен өсімдіктер әлемін, сондай-ақ табиғаттың көркіне қорғау болды. Ол IUCN қорғалатын аумақтарының II санатына (ұлттық парк) жатқызылады. 2003 жылдан бастап, бақылаусыз туризм жергілікті тұрғындарға әлеуметтік әсер ететін және экологиялық проблемаларды тудыратын болғандықтан, Федералдық прокуратураның ұсынысы бойынша парк жұртқа жабылды. Паркті Чико Мендес биологиялық әртүрлілікті сақтау институты (ICMBio) басқарады. Консультативтік кеңес 2012 жылғы 25 маусымдағы №75 жарлықпен құрылды. 2012 жылғы 20 шілдеде жарияланған федералды сот шешімі Бразилия армиясының шекаралық күштерінің 5-ші арнайы взводына дейін жергілікті жол салу жобасын қарастырды. Сот конституция мұндай жобаны қоршаған ортаға тигізетін әсерді алдын ала зерттеп, Федералдық мемлекеттік министрлік, Бразилияның қоршаған орта және жаңартылатын табиғи ресурстар институты (IBAMA) және FUNAI мақұлдамайынша рұқсат етпейтінін мәлімдеді. 2015 жылғы сәуір айына дейін басқару жоспары болған жоқ.

Жер бедері

Парк Батыс Амазония геологиялық провинциясында және Гвиана кратонының солтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Гиана платосының кристаллдық тау жыныстары басым, бірақ Рорайма тобының шөгінді тау жыныстары да кездеседі. Жер бедері Рорайма шөгінді платосының, Амазонас-Ориноко платосының және Рио-Бранко-Рио-Негро педипланының бөліктерін қамтиды. Рорайма платосының биіктігі өзгереді және Пико да Неблинаны қамтиды. Паркте Бразилиядағы ең биік екі шыңы бар: Пико да Неблина ("Бұлт шыңы") және Пико 31 наурыз. Яномами тайпасы бұл шыңдарды "Ярипо" және "Масирипивей" деп атайды. Амазонас-Ориноко платосы – Padre, Marié Mirim және Imeri жоталарын қамтитын, биіктігі өзгеретін кең таулы аймақ. Рио-Бранко-Рио-Негро педипланы – Гианалық кешеннің кембрийге дейінгі тау жыныстары негізінде қалыптасқан, биіктігі өзгеретін кең жазық. Парк Рио-Негроның қара сулы сол жақ салаларымен суға толы, оның ішінде Демити, Каубурис және Мараиуа өзендері бар.

Адамдар

Парктің көп бөлігі сондай-ақ жергілікті халықтың аумағының бір бөлігі болып табылады. Парктің солтүстік және шығыс бөліктері Яномами жергілікті аумағының бір бөлігін қамтиды. Яномами жергілікті аумағы парктің шамамен 50% құрайды. Парк оңтүстікте Медио Рио Негро II жергілікті аумағымен шектеседі. Парктің батысында 2009 жылы бекітілген Балаио жергілікті аумағының 93,73% орналасқан. Солтүстік-батыс бөлігі Куэ-куэ/Марабитанас жергілікті аумағымен жапсарлас. Жергілікті аумақтарда Яномами, Тукано, Туюка, Десано, Баньива, Корипако, Карапана, Баре, Тариана, Пира тапуя, Епамаса, Кобева және Веракена этностарының өкілдерін қамтитын 46 қауымдастық бар. Парк басқару және жергілікті халықтың егемендігі арасындағы қарама-қайшылықтар проблема тудырады. Парк шекаралық аймақта орналасқандықтан, әскери күштер де қатысты, бұл қосымша қиындықтарға әкеледі. Парк алтын іздеушілер мен лианаларды жинаушылардың қызметінен туындаған қақтығыстардан зардап шегеді, бұл өзгеріссіз зиян келтіреді. Кейбір аймақтарда алтын іздеушілер сынаппен ластануға себеп болады. Сонымен қатар, заңсыз кен өндіру, орманды кесу және орман өнімдерін заңсыз алу жүзеге асырылуда. Чико Мендес биологиялық әртүрлілікті сақтау институты (ICMBio), Ұлттық үндістер қоры (FUNAI) және Рио Кауабури және салаларындағы Яномами қауымдастығы (AYRCA) паркті қайта ашу және туристік қызметті, әсіресе Пико да Неблинаға баруды ұйымдастыру үшін бірлесіп жұмыс істеп жатыр. Зерттеушілер ICMBio-ның биологиялық әртүрлілік туралы ақпарат және рұқсат беру жүйесінен рұқсат алуы тиіс. Егер зерттеу аумағы жергілікті халықтың жерін қамтыса, олар FUNAI-ден де рұқсат алуы керек.

Қоршаған орта

Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , айқын ылғалды немесе құрғақ маусымдары жоқ. Парк Гуаянан жоталарындағы ылғалды ормандар экожүйесінде орналасқан. Онда әртүрлі эндемикалық және сирек кездесетін өсімдіктермен бірге өсімдіктердің алуан түрлі формациялары бар. Паркті алғаш зерттеген ботаниктер оны планетадағы ең жоғары биологиялық әртүрлілікке және эндемизмге ие жерлердің бірі деп санайды, бірақ оны растау үшін толыққанды зерттеулер жетіспейді. Өсімдіктер түрлеріне кампинарана (3%), тығыз жаңбырлы орман (35%) және кампинарана мен жаңбырлы орман арасындағы өткісі (62%) кіреді. Өсімдік құрамына терра-фирме ормандары, игаполар және шағын кампинарана аудандары кіреді. Субмонтаналық ормандар Гиана үстіртіндегі алғашқы қадамдарға дейін көтеріледі, одан кейін таулық ормандар орналасқан. Лишайлар мен бромелияларға дейін табылған. Тақталы үстірттерде альпілік шалғынды далалар да бар. Тығыз орманды аудандардағы кең таралған ағаштарға Caraioa taquari, Clusia columnaris және Mauritia flexuosa жатады. Ең тығыз формацияларға Micropholis guianensis, Licania membranacea, Swartzia viridifolia, Pouteria engleri, Qualea albiflora және Astrocaryum mumbaca да кіреді. Ашық орманның кең таралған ағаштарына Humiria balsamifera, Eperua purpurea және Hevea rigidifolia жатады. Ең ашық формациялардағы басқа ағаштар - Attalea racemosa, Pouteria guianensis және Caryocar glabrum. Кампинарана аудандары caranã (Mauritia carana), tamaquaré (Caraipa grandiflora) және Pau amarelo (Lissocarpa benthamii) өсімдіктерін қамтиды. Эндемикалық флораға Didymopanax plurispicatus, Hortia neblinensis, Casearia neblinae, Gustavia acuminata және Heliamphora neblinae кіреді. Парк әртүрлі фаунаға мекенжай, соның ішінде бірнеше жойылу қаупі төніп тұрған түрлерге де. Алтын арқалы уакари (Cacajao melanocephalus) осы аймақта әлі де көптеп кездеседі, бірақ оның ареалы басқа жерлерде қысқарды, сондай-ақ Guianan rock cock (Rupicola rupicola) – орманды жерлерде мекендейтін шағын қызғылт сары құс та кең таралған. Басқа түрлерге бұталық иттің (Speothos venaticus), ягуардың (Panthera onca), қара бүркіттің (Spizaetus tyrannus) және сәнді бүркіттің (Spizaetus ornatus), Оңтүстік Америка тапирінің (Tapirus terrestris), Тити маймылдарының, токо-туканның (Ramphastos toco), қара курассоның (Crax alector) және сұр қанатты кернейдің (Psophia crepitans) түрлері кіреді. Паркте жойылу қаупі төніп тұрған аққұйрықты өрмек маймылы (Ateles belzebuth) кездеседі. Сондай-ақ, паркте Неблина уакариі (Cacajao hosomi) де мекендейді.