Кіріспе

Жау ұлттық паркі (Parque Nacional do Jaú) – Бразилияның Амазонас штатында орналасқан ұлттық парк. Ол Оңтүстік Америкадағы ең ірі орман резерваттарының бірі және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген.

Орналасқан жері

"Жау" атауы Бразилиядағы ең ірі балықтардың бірі – алтын балық немесе жау (Zungaro zungaro) –дан шыққан, оның құрметіне парктің басты өзені аталған. Парк Амазонка биомында, Жапура-Солимонес-Негро ылғалды ормандарының экожүйелік аймағында орналасқан. Ол 1980 жылғы 24 қыркүйектегі 85.200 жарлықпен құрылған. Оны Чико Мендес атындағы Биологиялық әртүрлілікті сақтау институты басқарады. Парк Амазонас штатындағы Барселос, Кодахас және Ново-Айрао муниципалитеттерінің аумақтарын қамтиды. Бұл Бразилиядағы ең үлкен қорғалатын аумақтардың бірі. Парк Манаустан солтүстік-батысқа қарай орналасқан және солтүстіктегі Юнини өзені мен оңтүстіктегі Карабинани өзені арасындағы Жау өзенінің толық алабын қамтиды. Үш өзен де шығысқа қарай ағып, Рио-Негроның оң жағалауына құяды. Парктің шығыс бөлігі Рио-Унини өзенінің қарсы жағалауында орналасқан Рио-Унини табиғат қорқорығымен шектеседі. Парк солтүстік-батысында Амань тұрақты даму қорқорығымен, ал шығысында, Рио-Негроға жақын, оңтүстік жағынан Рио-Негро мемлекеттік паркінің солтүстік бөлімімен шектеседі.

Қоршаған орта

Парктің жер бедері Негро-Солимонс өзен аралық платосының типін көрсетеді. Оның екі негізгі аймағы бар: Тромбетас/Негро платосы және төменгі батыс Амазонка платосы. Жоғары аймақта аңғарлармен тілінген жазық үстіңгі жағы бар төбелер кездеседі, ал төменгі аймақтың биіктігі шамамен 6 метрді құрайды. Маусымдық су тасқынына ұшырайтын, су өткізбейтін үлкен аумақтар мен тұрақты көлдер бар. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 2000 мм-ден асады, ал наурыз және қыркүйек айларында жауын-шашын ең көп болады, осы кезде қысқа толқынды күн сәулесі максималды деңгейге жетеді, соның салдарынан конвекциялық жауын-шашын да артады. Температура 20-35°C аралығында, ал орташа температура 27°C шамасында. Өсімдік жамылғысы: тығыз жаңбырлы орман (77%), сирек жаңбырлы орман (14%), жаңбырлы орманнан кемпинаранаға өту (7%) және кемпинарана (2%). Ботаниктер 400-ге жуық өсімдік түрін тіркеді, олардың бірнешеуі жоталар мен су басқан жерлер сияқты нақты ортаға ғана тән. 263 балық түрі анықталды, олардың кейбіреуі ғылым үшін жаңа.

Қорғау

Парк IUCN қорғалатын аумақ II санатына (ұлттық парк) жатқызылады. Мақсаты – Амазонканың қара су экожүйесін қоршаған ортаны қорғау, жергілікті қауымдастықтармен өзара әрекеттесу, тұрақты туризм және ғылыми зерттеулер үшін сақтау. Парк қазіргі және болашақ ұрпақтар үшін мега қорық және әлемдік мұра ретінде жобаланған. Паркте қорғалатын түрлерге маргай (Leopardus wiedii), ягуар (Panthera onca), алып сусар (Pteronura brasiliensis) және Амазонка манаты (Trichechus inunguis) жатады. Жау ұлттық паркі 2000 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Ол 2002 жылы құрылған Орталық Амазонка экологиялық дәлізінің бір бөлігі болды. 2003 жылы мүлікке Анавильханас ұлттық паркі, Аманан тұрақты даму қорығы және Мамирауа тұрақты даму қорығы қосылып, Орталық Амазонка табиғатты қорғау кешені құрылды, ол Дүниежүзілік мұраның кеңейтілген бөлігіне айналды. Парк 2010 жылы құрылған Төменгі Рио-Негро мозаикасының да бір бөлігі болды. Бұл қорғау бірлігі Амазония аймағының қорғалатын аумақтар бағдарламасымен қолдау көрсетіледі. Жау паркін сақтаудың тағы бір себебі – өздерін "окамфа" (О//camp//ah) деп атайтын халықтың болуы. Окамфалар бұл паркте оны жаратудан бұрын, шамамен екі ғасыр бойы өмір сүрген. Олар өте жабық халық, туристерге немесе тіпті онда тұратын басқа да жергілікті тайпаларға көрінбейді. Окамфаны көруге мүмкіндік алған адамдар өте сирек.