Кіріспе
Ugni – 1848 жылы тұқым ретінде сипатталған, мырт тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл туыс Латын Америкасының батысында, Чилидің оңтүстігіндегі Вальдивия ылғалды ормандарынан (Хуан Фернандес аралдарын қоса алғанда) және оңтүстік Аргентинаның іргелес аймақтарынан, солтүстікке қарай Оңтүстік Мексикаға дейін таралған. Олар 1–5 метр биіктікте мәңгі жасыл жапырақты бұталар. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, жұмыртқа тәрізді, 1–4 см ұзындықта және 0,2–2,5 см енінде, жиектері бүтін, жылтыр қою жасыл түсті, езілгенде хош иісті. Гүлдері төмен қарап тұрады, диаметрі 1–2 см, төрт немесе бес ақ немесе ақшыл қызғылт жапырақтары және көптеген қысқа тоқпаншалары бар; жемісі – диаметрі 1 см болатын кішкентай қызыл немесе күлгін жидек.
Ugni is a genus of plants in the myrtle family Myrtaceae, described as a genus in 1848. It is native to western Latin America from the Valdivian temperate rain forests of southern Chile (including the Juan Fernández Islands) and adjacent regions of southern Argentina, north to southern Mexico. They are shrubs with evergreen foliage, reaching 1–5 m tall. The leaves are opposite, oval, 1–4 cm long and 0.2 2.5 cm broad, entire, glossy dark green, with a spicy scent if crushed. The flowers are drooping, 1–2 cm diameter with four or five white or pale pink petals and numerous short stamens; the fruit is a small red or purple berry 1 cm diameter.
Түрлер
Сурет Ғылыми атауы Таралу орны Ugni candollei (Barnéoud) O. Berg Орталықтан оңтүстік Чилиге дейін Ugni molinae Turcz. Орталықтан оңтүстік Чилиге дейін, оңтүстік Аргентинада; Жаңа Зеландияда және Хуан Фернандес аралдарында табиғиланған Ugni myricoides (Kunth) O. Berg Мексика (Идалго, Веракрус, Пуэбла, Оахака, Чиапас), Орталық Америка, Оңтүстік Америка (Гайана, Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Бразилияның солтүстік-батысы (Амазонас + Рорайма)). Ugni selkirkii (Hook. & Arn.) O. Berg Робинсон Крузо аралы.
Этимология
Ғылыми атауы U. molinae түрі үшін мапуче тайпасының Uñi деген атынан шыққан. Бұл туыс бұрын көбінесе Myrtus немесе Eugenia туыстарына жатқызылған; олардан төмен қараған, тораптары құлпынайларынан қысқа гүлдерімен ерекшеленеді.
Қолданылуы
Ugni molinae (синонимі: Myrtus ugni, Eugenia ugni) жеуге жарамды жидектері үшін әсемдік өсімдігі ретінде өсіріледі. Кейбір саудадағы "клубника дәмдеуіші" шілтезбектен емес, осы түрден жасалады. Myrtus ugni жемістері домалақтан жапыраққа ұқсас пішінде болады және диаметрі 1,5 см-ге дейін, күлгіннен қою қызыл түске дейін өзгереді. Олардан қызықты сусындар, десерттер, джемдер және желелер дайындалады.