Кіріспе

1997 жылғы 4 санатты Тынық мұхиты дауілі

«Нора» дауілі 1992 жылғы «Лестер» дауілінен кейін Тынық мұхитынан құрлыққа (Континенталдық АҚШ) енген алғашқы тропикалық циклон болды. «Нора» 1997 жылғы Тынық мұхиты дауілі маусымындағы он төртінші аталатын тропикалық циклон және жетінші дауыл еді. Қыркүйек айындағы дауыл Мексиканың Тынық мұхиты жағалауында қалыптасты, ал 1997–98 жылдардағы Эль-Ниньо құбылысы салдарынан судың жылуына байланысты Саффир–Симпсон дауілі шкаласы бойынша 4 санатқа жетті. «Нора» ерекше жолмен қозғалып, Баха-Калифорния түбегінде екі рет дауыл ретінде құрлыққа шықты. Құрлыққа шыққаннан кейін тез әлсіреп, тропикалық дауыл күшті желдермен, құйындармен және су тасқынымен Оңтүстік-Батыс АҚШ-ты шарлады, содан кейін қалдық төмен қысым аймағына айналды. Дауыл Мексикада екі адамның тікелей өліміне, мексикалық жағалаудағы маңызды жағажай эрозиясына, Баха-Калифорниядағы су тасқынына және Аризонада рекордтық жауын-шашынға себепкер болды. Ол құрлық ішінде ұзаққа созылып, Аризона–Невада шекарасының жанында тарап кетті. «Нора» дауіліне айналған жүйе, 1997 жылдың тамыз айының соңында Африка жағалауынан шығып, 12 қыркүйекте Тынық мұхитына енген тропикалық толқынмен байланысты болуы мүмкін. Тынық мұхитына енгеннен кейін, толқын тропикалық циклогенез үшін қолайлы ортаға тап болды, бұл жүйені жақсы ұйымдастырып, 16 қыркүйекте «Нора» тропикалық дауіліна айналдырды. Келесі бірнеше күнде жүйе Мексиканың оңтүстік-батысынан алыстап, Тынық мұхитында солтүстік-батысқа қарай қозғала берді және 18 қыркүйекте Саффир-Симпсон дауілінің жел шкаласы бойынша 2 санатты дауылға дейін күшейді. Содан кейін дауылды басқаратын ағындар әлсіреп немесе тепе-теңдікке ие болды, бұл жүйені тұрақтандырып, 1 санатты дауылға дейін әлсіретті. «Нора» Мексиканың Тынық мұхитына қараған жағалауының көп бөлігіне әсер етті, соның ішінде Баха-Калифорния, Колима, Герреро, Халиско, Мичоакан, Наярит, Оахака, Синалоа және Сонора штаттарына.

Метеорологиялық тарих

1997 жылдың тамыз айының соңында Африка жағалауынан өткен тропикалық толқынның нәтижесінде Нора дауылы қалыптасқан. Толқын кейін Атлант мұхиты арқылы жылжып, қыркүйек айының басында Эрика дауылын тудырды, содан кейін Кариб теңізі арқылы батысқа қарай жылжып, 12 қыркүйекте Тынық мұхитына енді. Тынық мұхитына енгеннен кейін толқын тропикалық циклогенез үшін қолайлы жағдайға тап болды, яғни су температурасы жоғары және тік желдің айырымы салыстырмалы түрде аз болды. Осының салдарынан жүйе жақсы ұйымдастырылып, жабық айналым пайда болды. АҚШ Ұлттық Дауылдар орталығы (NHC) 16 қыркүйекте дауыл туралы ақпарат беруді бастап, бұл бұзылысты Тропикалық депрессия Он Екінші E деп атады. Осы кезде жүйе Мексиканың Акапулько қаласының оңтүстігінде шамамен 499 км (310 миль) қашықтықта орналасқан және Мексиканың солтүстігіндегі жоғары қысымдық белдеудің әсерінен батыс-солтүстікке қарай жылдамдады. NHC бұл кезде түрлі компьютерлік мәселелерге байланысты Нора туралы ақпараттың шектеулі екенін және дауылдың жолындағы болжамдардың сенімсіздігін атап өтті. 18 қыркүйекте, Тропикалық болжау және талдау бөлімінен алынған, 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығына сәйкес келетін Дворак жіктелуінен кейін, NHC Нораның Саффир-Симпсон дауылдар шкаласы бойынша 1-ші санаттағы дауылға айналғанын хабарлады. Сол күні спутниктік суреттерде үлкен және жапырақ тәрізді көз пайда болды, ол жүйе 2-ші санаттағы дауылға жеткенде кішірейді. Осы уақытта жүйедегі басқарушы ағымдар әлсіреп немесе теңгерілгендіктен, дауыл дерлік қозғалмай қалды, ол Акапулькодан оңтүстік-батысқа қарай 515 км (320 миль) қашықтықта орналасқан. Келесі екі күнде Нора циркуляциясының салдарынан судың көтерілуінен әлсіреп, атмосфералық конвекция дауылдың көзі мен солтүстік-батыс жарты шеңберінде тоқтады, содан кейін ол 1-ші санаттағы дауылға дейін әлсіреді. 20 қыркүйекте Нора солтүстік-солтүстік-батысқа қарай жоғары қысымдық белдеумен жылжып, Мексиканың батыс жағалауына параллель, өте жылы теңіз беттік температурасы бар аймаққа қарай бағытталды. Келесі күні көзді қоршаған атмосфералық конвекция күшейіп, тез суыды, дауыл қарқынды жылдамдықпен күшейіп, ақырында 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығымен 4-ші санаттағы дауылға жетті. Осы кезде жүйе Ревиллагигедо аралдарындағы Сокорродан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 394 км (245 миль) қашықтықта орналасқан және бірнеше апта бұрын Линда дауылы салқындатқан су үстінен қозғала бастады. Нәтижесінде Нора 22 қыркүйекте Ревиллагигедо аралдарындағы Сокорродан өткенге дейін 3-ші санаттағы дауылға дейін әлсіреді. Келесі күні дауыл Линданың соңынан жылжып, бірте-бірте әлсіреп, көзінің жапырақтары қатайып, бұлттардың жоғарғы жақтары жылынып, көз қабырғасы сынды. Нәтижесінде, жүйе 23 қыркүйекте Тынық мұхит уақытымен сағат 04:00-де (12:00 UTC) 1-ші санаттағы дауыл ретінде жіктелді. Бая Калифорнияның батыс жағалауындағы жылы сулар жүйеге аздап күшейіп, аймақтағы тропикалық циклоннан баяу әлсіреуге мүмкіндік берді, содан кейін ол 24 қыркүйекте (06:30 UTC, 25 қыркүйек) сағат 22:30-да Бая Калифорния Сурдегі Пунта-Евгения маңында құрлыққа соқты. Кейіннен жүйе Себастьян-Визкайно шығанағының жағалауында су үстінен қозғалды, ол шамамен 03:00 PST (11:00 UTC) төменгі Калифорниядағы Сан-Фернандоның оңтүстік-оңтүстік-шығысында 1-ші санаттағы дауыл ретінде құрлыққа соқты. Сол күні кешке қарай Нора Калифорния шығанағының солтүстігіне шығып, солтүстікке қарай қозғалғанда батыс жағалауын айналып өтті. Сонора штатының Пуэрто-Пенаско қаласының батысына қарай Колорадо өзенінің сағасына жақын жерде соңғы жерді басып қалды. Құрама Штаттардағы континенттік аймаққа көшкеннен кейін, жүйе тез әлсіреп, оңтүстік-батыс АҚШ-тың таулы жерінде ыдырап кетті, ол Блайт пен Идлс арасында орналасқан кезде тропикалық депрессияға айналды. Кейіннен жүйе солтүстікке қарай қозғала бастады және радарда ортаңғы ендік жүйесіне ұқсай бастады, ол соңғы рет 22:00 PST (06:00 UTC, 26 қыркүйек) кезінде Лас-Вегастан шығысқа қарай 89 км қашықтықта орналасқан. Нораның жоғарғы деңгейіндегі қан айналымы тоқтауға уақыт болмады және ол Юта, Колорадо, Айдахо және Вайоминг штаттарының кей бөліктері арқылы өткеннен кейін 28 қыркүйекте таралып кеткенге дейін тағы бірнеше күн бойы сақталды.

Мексика

Нора ураганы 1997 жылғы Тынық мұхиты маусымында Мексикаға соққан төрт тропикалық циклонның біріншісі болды, ал Олаф тропикалық дауыл, Паулин және Рик дауылдары маусым соңында Мексиканың оңтүстігіне әсер етті. Бұл жүйе Мексиканың Тынық мұхиты жағалауының көп бөлігіне әсер етті, соның салдары Баха-Калифорния, Колима, Герреро, Халиско, Мичоакан, Наярит, Оахака, Синалоа және Сонора штаттарында тіркелді.

Оңтүстік Мексика

16 қыркүйекте Нора тропикалық дауылға айналғаннан кейін, Servicio Meteorológico Nacional (SMN) жүйе Мексиканың Тынық мұхиты жағалауына соғылуы мүмкін деген опасымен Лазаро Карденас, Мичоакан және Кабо Корриентес, Халиско аралығындағы жағалау үшін дауыл туралы ескерту жариялады. Сол күнінің кешінде, жүйенің жағалауға жақын болуына байланысты, SMN дауылға қарсы сағаттаумен қатар, Лазаро Карденас, Мичоакан және Пунта Малдонадо, Герреро аралығындағы аймаққа тропикалық дауыл туралы ескерту де берді. Осының нәтижесінде, билік эвакуация бұйрығы берілген жағдайда, жоғарырақ жерлерде эвакуация орталықтарын құрды, ал Акапулько, Хуатулько, Лазаро Карденас және Зиуатанхео сияқты бірнеше ірі порттар кеме қатынасы үшін жабылды немесе ірі кемелерге ғана шектелді. Келесі екі күн ішінде тропикалық дауыл туралы ескерту мен дауыл туралы ескерту күшін жойып, Мексика үкіметі су тасқыны туралы ескерту жариялады. Жүйе ашық су үстінде болғанына қарамастан, Геррероның кейбір аймақтары Нораның сыртқы жолақтарынан күшті жел мен қатты жаңбырды бастан өткерді. 18 қыркүйекте Акапулькодан алынған радар суреттері Нораның сыртқы жаңбыр жолақтары Мексиканың Тынық мұхиты жағалауына әсер етуін көрсетті. Теңізде, дауылдың салдарынан туындаған күшті толқындар 1997-1998 жылдардағы Эль-Ниньо құбылысының теріс биологиялық әсерін күшейтіп, теңіз салатасының (Ulva lactuca) кең аумақта жойылуына себеп болды.

Оахака

Хуатулько порты Нора салдарынан толқындар күшті болғандықтан, кем дегенде төрт күнге шағын кемелер үшін жабылды.

Герреро

Акапулько және Зиуатанехо порттары кем дегенде үш күнге кеме қатынасы үшін жабылды. Күшті толқындар Пи-де-ла-Куэста жағажайын дерлік жоқ қылды.

Мичоакан

Лазаро-Карденас порты кеме қатынасы үшін жабылды. Армериядағы "El Paraiso Balneario" демалыс орнындағы беседкалардың 80%-ы қирады. Арал маңындағы тропикалық дауылдардың ең жоғары күшіне жете алатынын зерттеген ғалымдар кейіннен Нора дауылы аралға жақын болғанда оның күшін бағалауға қажетті атмосфералық өлшемдердің болмағанын анықтады. Сонымен қатар, олар 24° солтүстік градустан бастап Бахия-Баллено мен Санта-Росалияға дейін тропикалық дауыл туралы ескерту, ал Пуэрто-Санто-Томас солтүстігінен Тихуанаға дейін тропикалық дауылға қатысты сақтандыру хабарламасын жариялады. Онда ауыр зақымдар мен су тасқыны, сондай-ақ жағалау эрозиясы туралы хабарлар келді. Баха-Калифорния-Сур штатының Кабо-Сан-Лукас аймағындағы үйлерінен 500 адам эвакуацияланып, дауылға дайындық үшін уақытша баспаналарға орналастырылды. Кабо-Сан-Лукаста 3 метрлік (9 фут) толқындар тіркелді. Мексикалиде құлаған электр сымынан соққан тоқтан бір адам қаза тапты. Сан-Квинтин аңғарында теңіз кірпісін жинап жүрген су астындағы шолушының азоттық наркозға байланысты қайтыс болуына Мексика билігі Нора дауылының тудырған күшті су асты ағындарының да себеп болғанын айтты.

Сонора

24 қыркүйекте SMN Бахиа-Кинодан солтүстікке қарай Калифорния шығанағының шығыс жағалауы үшін дауыл туралы ескерту және тропикалық дауыл туралы ескерту жариялады. Келесі күні Нора Калифорния шығанағына кіргеннен кейін, ескертулер тоқтатылды, бірақ 25 қыркүйекте 30°N-нен жоғары жағалау үшін тропикалық дауыл туралы ескерту қысқа мерзімге қайтадан жарияланды. Пуэрто-Пеньяско, Сан-Луис-Рио-Колорадо және Плутарко-Элиас-Кальлес қалаларының билігі мектептерді жапты және тұрғындарға үйде болуға және көлік құралын жүргізуден аулақ болуға кеңес берді. Пуэрто-Пеньяско қаласында көптеген адамдар Нораның төндіретін қауіпіне тыныш қарады, су тасқыны мен күшті желдің қаупіне қарсы шаралар қабылдағандардың саны аз болды. 25 қыркүйекте қалада тропикалық дауылдың күшіне жеткен жел соққанда ағаштар электр сымдарына құлап, жергілікті билік электр қуатын өшірді. 3 метрге дейін биіктігі бар толқындар жағалаудағы теңіз қабырғасына шағылысты, бірақ қабырға құламай, қалаға ешқандай зиян келтірмеді. Дауылдың қызығында жергілікті мектептерде шамамен 300 адам уақытша баспана алды. Нораның АҚШ-қа қауіп төндіруі ерекше жағдай деп есептелді және Ұлттық дауыл орталығы (NHC) мен Батыс АҚШ-тағы Ұлттық ауа райы қызметінің ауа райын болжау кеңселер арасында бұрын-соңды болмаған үйлестіруді қажет етті. Нора Аризона және Калифорнияға соққанда, құс бақылаушылар Колорадо өзені мен Солтон теңізінің жағалауында сирек кездесетін теңіз құстарын байқап, зерттеді.

Калифорния

Нора 1997 жылы Тынық мұхитында Калифорнияға әсер еткен төртінші дауыл болды, ал оған дейін Гульельмо, Игнасио және Линда дауылдары штатқа әсер еткен еді. Нора Калифорнияға жеткенге дейін, тұрғындарға Оңтүстік Калифорнияда тропикалық дауылдың күшіне жететін желдер болуы мүмкін екені ескертілді, бірақ Нора құрлықта күшін жоятыны күтілуде. Сондай-ақ, дауылмен байланысты тропикалық ылғал жаңбыр мен найзағай әкелуі мүмкін екені, бұл жергілікті жерлерде қатты жаңбыр жаудырып, кенеттен су тасқынының қаупін арттыруы мүмкін екені туралы ескертті. 24 қыркүйекте жүйе Калифорнияға әсер ете бастады, штабтың әртүрлі жерлерінде биік бұлттар, ылғал және шашыраңқы найзағайлар байқалды, бұл жоғары температураны, ылғалдылықты арттырып, штаттағы орман өрттерін күшейтті. Жаңбырдың нәтижесінде Империал, Инё, Лос-Анджелес, Оранж, Риверсайд, Сан-Бернардино, Сан-Диего және Вентура округтерінде шағын су тасқыны болды. Лос-Анджелес және Сан-Диего тас жолдарында жаңбыр салдарынан әдеттегіден үш есе көп жол-көлік оқиғасы тіркелді, ал Калифорния жол патрулі үш жол апатын Нораның жаңбырына байланысты деп атады. Жеке жол-көлік оқиғасынан бес адам жарақат алып, ауруханаға түсті. Сағат 13:00-ден 14:00-ге дейінгі PST уақыты бойынша Калифорния жол патрулі 51 жол-көлік оқиғасын тіркеді. Ауыр жаңбыр мен су тасқынының салдарынан Империал округіндегі морковь және мақта сияқты егістерге 4,5 миллион долларлық зиян келтірілді. Нора дауылымен байланысты желдер Калифорнияға елеулі әсер етпеді. Алайда, жүйемен байланысты салқын, ылғалды желдер Дель-Диос тас жолындағы орман өртін тоқтатуға көмектесті. Күшті жел Силиде телефон бағаналарын құлатты. Норадан жауған жаңбырлар Калифорнияның оңтүстігіндегі ірі өрттердің белсенділігін азайтты.

Аризона

Нора ураганы – сегізінші тропикалық депрессия, бесінші тропикалық дауыл және 1965 жылдан бері спутниктік дәуір басталғалы Аризона штатына келген ең күшті тропикалық циклонның бірі. Нора Аризонаға тию алдында, жүйе штат бойынша күшті жел соғады деп болжанды, бұл аула жиһаздарын ұшырып жіберуі мүмкін еді. Дегенмен, Salt River Project төтенше жағдайларда су қоймаларын толтырудан бас тартты, себебі су қоймалары толық емес еді және күтілетін су тасқынына төтеп бере алатын. Нора 25 қыркүйекте әлсіреп бара жатқан тропикалық дауыл ретінде штатқа кірді және болжамнан ауытқып, Тусон қаласының ішіндегі шығыс және орталық аймақтарда минимал жауын-шашын мен жеңіл жел болды. Сонымен қатар, жүйе Аризонаның батыс және солтүстік бөліктерінде маңызды жауын-шашын тудырды, жалпы жауын-шашын мөлшері 70 мм-ден асты, ал Harquahala тауларында 70 мм-ден астам жауын-шашын жауды. Жаңбырдың нәтижесінде Викенбургтегі бірнеше арналарда, сондай-ақ Centennial Wash, Hassayampa River, Jackrabbit Wash және Tiger Wash арналарында су тасқыны мен су ағыны болды. La Paz, Maricopa және Mohave округтері Aguila қаласында төтенше жағдай жариялады, бұл оларға мемлекеттен қаржы алуға мүмкіндік берді. Күшті жаңбыр және жер асты суларының төмендеуі салдарынан Phoenix қаласының батысында Harquahala жазығында 1341.12 метрлік, 3.05 метрлік ені бар және 1.52 метрлік тереңдігі бар жарық пайда болды. Кейіннен Нора жергілікті билік пен мемлекеттік мүлікке 3 миллион доллар, ал егінге 150-200 миллион доллар зиян келтіргені анықталды. Виксбургте үш жылжымалы үй суға батты, олардың бірінде отбасы болды, бірақ барлығы құтқарылып, төтенше жағдайға дайындықпен қамтамасыз етілгендіктен, жазаланғандар жоқ. Coconino, Maricopa және Yavapai округтерінде Норамен байланысты қатты жаңбыр су тасқынына, кенеттен су тасқынына және қалалық су тасқынына әкелді, бұл тас-балшық сығақтарына және бірнеше мемлекеттік, округтік және қалалық жолдардың жабылуына себеп болды. Штат ішінде қатты жаңбырдың су тасқынына әкеп соғуы және Норамен байланысты тропикалық ылғалдың аймаққа тиюі жағдайында өзендер мен арналардың кенеттен көтерілуі мүмкін деген қорқыныш болды. Осыған байланысты 25 қыркүйекте Оңтүстік Ютада су тасқынына қатысты ескертулер мен ескертулер шығарылды, ал Kane және Washington округтеріндегі төтенше жағдайлар қызметтері өрт сөндірушілерге құм қаптарын берді, олар тұрғындарға тегін таратылды. Нораның қалдық жоғары деңгейдегі айналымы 25 қыркүйекте Ютаға кірді, онда ол дауылдық желдің күшіне жақын желді тудырды, ол Cedar City маңындағы Blowhard Mountain радарлық станциясында байқалды. Бұл желдердің Dixie ұлттық орман паркінде, Brian Head Ski Resort және Cedar Breaks ұлттық монументінде шамамен 400 ағаштың шыңдарын сындырып немесе кесіп тастаған тікелей желдерді тудырғаны да болжалды. Кейіннен Нораның Юта штатындағы егін мен мүлікке келтірген зияны 108 мың долларға бағаланды. Жүйе Невадаға кіргенде, Лас-Вегас радары жүйенің Spring тауларының үстіндегі желдің кішкентай аймағын көрсетті, бірақ жер бетіндегі бақылаулар бұл желдің Неваданың төменгі деңгейлерінде байқалмағанын көрсетті.

Жаңа Мексика

23 қыркүйекте Нью-Мексикодағы Американдық Қызыл Крест бөлімшесі баспасөз хабарламасы жариялап, Нора штатында жаңбыр жауатынын мәлімдеді. Штаттың Беленге жақын орталық бөлігінде бұрыннан ауыр жаңбыр жауғандықтан, осы аймаққа ең көп қауіп төнгенін хабарлады. Осыған байланысты, тұрғындарға жиһаздарын және басқа да құнды заттарын су тасқынына ұшырамауы үшін биік жерге көшіруге кеңес берді және тұрғындар мен төтенше жағдайларда жұмыс істейтін қызметкерлер үшін баспана ашуға дайын екендерін жариялады. Ұлттық ауа райы қызметінің болжаушылары Қызыл Кресттің жаңбыр мөлшерінің болжамы артық екенін айтып, жүйенің қалдықтары штаттың солтүстік-батысында 400 мм-ге дейін жаңбыр жаудыруы мүмкін екенін, ал штаттың басқа аймақтарында Норадан кейін жаңбыр жаууы немесе жаңбыр жаумай қалуы мүмкін екенін болжады. Нора жүйесі болжамнан батысқа қарай жылжуына байланысты Нью-Мексикода ешқандай зардап тіркелмеді. Алайда, ол төрт бұрышты аймақтағы ауадағы ылғал мөлшерін қалыпты көрсеткіштен екі есе артық қалдырды, ол кейіннен жаңбыр жаудыратын бұлттарға айналды.