Кіріспе

Англиялық инженер және палеонтолог Сер Проби Томас Котли, ККБ (3 қаңтар 1802 – 25 қаңтар 1871), Англиялық инженер және палеонтолог, Стратфорд Сент-Мэри, Саффолк қаласында туған, Үндістандағы Британдық Ост-Индия компаниясы билігінде Ганг каналын жобалауымен және құрылысын қадағалауымен ең танымал. Канал өзінің бастапқы бөлігі Харидуарда орналасқан, Алигарх маңында екіге бөлініп, Канпурдағы Ганг өзенінің негізгі арнасымен және Етавадағы Ямуна өзенімен қосылған жерге дейін шамамен 350 мильге созылады. Салынған кезде ол әлемдегі ең көп су шығынын қамтамасыз ететін суару каналы болды. Котли өзіне қажетті кірпіш, кірпіш пісіру пеші және цементтің құрамын жасауға мәжбүр болды. Бастапқыда Харидуардағы индуист дін қызметкерлері оған қарсылық көрсетті, олар қасиетті Ганг өзенінің суы шектеліп қалады деп қорқынышты; бірақ Котли бөгетте су ағыны тоқтамайтын тесік қалдыруға келісіп, оларды ынталандырды. Ол дін қызметкерлерін баптау үшін өзен бойындағы жуыну орындарын (гхаттарды) жөндеуге кірісті. Сондай-ақ, ол құрылысты жақсы бастамалар құдайы Ганештің құлшылығымен ашты. Бөгеттің құрылысы көптеген қиындықтарға тап болды, соның ішінде каналға қауіп төндіретін тау өзендерінің мәселесі де бар еді. Руркиге жақын жерде жер тік құлап, Котлиге каналды жарты шақырымға жеткізу үшін су тасқынынан қорғайтын құбыр (акведук) салуға тура келді. Нәтижесінде Руркидегі канал бастапқы өзеннен 25 метр биік орналасқан. 1845 жылдан 1848 жылға дейін денсаулығының нашарлауына байланысты Англияда болды, ал Үндістанға оралғаннан кейін Солтүстік-Батыс провинцияларындағы каналдар директоры болып тағайындалды. 1854 жылдың 8 сәуірінде ресми түрде ашылған кезде оның негізгі арнасы 348 миль (560 км), тармақтары 306 миль (492 км) және қосалқы өзендері 3000 мильден (4828 км) астам болды. 5000-нан астам ауыл суару арқылы қамтамасыз етілді. Ол 1854 жылы құрылған Томасон азаматтық инженерия колледжінің ашылуына да септігін тигізді, қазір ол Руркидегі IIT (Үндістан технология институты) деп белгілі. Руркидегі IIT-нің он екі студенттік жатақханасының бірі оның құрметіне аталған.

Дехрадун каналдары желісі

Дехрадундағы алғашқы канал 17 ғасырда салынған, бірақ Котли 1850 жылдары осы желіні едәуір кеңейтті. Қалаға бес канал салынды, олар айналасындағы ауылдарды суарды және жергілікті климатты салқындатты. 2000 жылдан бері, қала штат астанасы болғаннан кейін, тарихи канал желісінің көп бөлігі жолдарды кеңейту үшін жабылды немесе бұзылды, себебі көлік қозғалысы үздірімді түрде артып келеді.

Қалдықтар жұмыстары

Котли доктор Хью Фальконнердің Сивалик тауларындағы қазба жұмыстарына белсенді қатысты. Ол сүтқоректілердің, оның ішінде бегемоттар мен крокодилдердің қазба қалдықтарынан тұратын үлкен коллекция ұсынды, бұл аймақтың бұрын батпақ жер болғанын көрсетеді. Ол осы жерден семсер тісті жолбарыс, Элефис ганеса (мұрттың ұзындығы шамамен 10 фут болатын піл), қазба құстың сүйектері, сондай-ақ алып тұрулар мен тасбақалардың қалдықтарын тапты. Ол Сивалик тауларының геологиясы және қазба қалдықтары туралы Бенгал Азия қоғамы мен Лондон геологиялық қоғамының басылымдарына көптеген мақалалар жариялады, олардың кейбіреулерін Фальконермен бірлесіп жазды.

Жазбалар

Котлидің жазбалары оның кең және әртүрлі қызығушылықтарын көрсетті. Ол Доабтағы, жер астындағы жиырма фут тереңдікте жатқан суға батқан қала туралы, Гималайдағы көмір және лигнит туралы, Сутледж және Ямуна арасындағы Сивалик тауларындағы алтынды жуу туралы, жаңа түріндегі жылан туралы, Сивалик тауларындағы мастодонттар және шайыр жасау туралы жазған. 1860 жылы ол Ганг каналының салынуы туралы толық есеп жариялады.

Марапаттар мен құрметтер

1837 жылы Ұлыбритания геологиялық қоғамының Вулластон медалін алды. Оның құрметіне Cautleya өсімдік туысы аталды. Үндістан технология институтының Рурки қаласындағы студенттер жатақханасы (Cautley Bhawan) оның атымен аталады.

Өлім

1854 жылы Ганг каналы ашылғаннан кейін ол Англияға қайтып оралды, онда оған КЦБ ордені берілді, ал 1858 жылдан 1868 жылға дейін ол Үндістан Кеңесінде қызмет етті. Ол 1871 жылдың 25 қаңтарында Лондон қаласының жанындағы Сайденхемде қайтыс болды.

Шығармалары

(2 том)