Кіріспе

Румыния Патриархы 1986-2007 жылдары. Теoктист (туған Тоадер Арапашу, 7 ақпан 1915 – 30 шілде 2007) – 1986 жылдан 2007 жылға дейін Румыния Православ шіркеуінің Патриархы болды. Теoктист патриархтық қызметінің алғашқы жылдарын Румыния Коммунистік режимі тұсында өткізді, және кейбір адамдар оны жақындық танытқандықпен айыптады. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін ол отставкаға кетеді, бірақ көп ұзамай қайтадан қызметіне орналасып, тағы 17 жыл қызмет етті. Экуменикалық диалогты қолдаушы Патриарх Теoктист 1999 жылы Рим Папасы Иоанн Павел II-ні Румынияға шақырды. Бұл 1054 жылғы Шығыс-Батыс айырылысынан бері Папаның негізінен Шығыс православиелік елге жасаған алғашқы сапары болды.

Оқу және дін қызметі

Ол Думитру мен Маргиоала Арапшаудың Ботошани округінің Тоцилени ауылындағы он бір баласының оныншысы болып дүниеге келді. 1921–1927 жылдары Тоциленидегі бастауыш мектепте оқыды. 1928 жылы Арапшау Сихастрия Вороней шөлдігінде, кейін Ворона монастырында жаңадан кіруші (жаңаша монах) болды. 1935 жылғы 6 тамызда Бистрица Неамц монастырында монахқа ие болды. 1940 жылы Бухарест университетінің теология факультетінде оқуға түсті және 1945 жылы бітірді. 1945 жылғы 1 наурызда Яссыға жіберілді, онда 1945 жылғы 25 наурызда иеромонахқа, ал 1946 жылы архимандритке тағайындалды. 1946–1947 жылдары Иаси университетінде әдебиет және философияны оқыды. 1947 жылдың басында Румыния Православ шіркеуінің Киелі Синоды Арапшаудың коммунистік көзқарастарына байланысты архимандрит шенінен айырды, бұл шешім Румыния Патриархатының ресми басылымында, "Biserica Ortodoxă Română" газетінде жарияланды.

Патриархтық орындыққа көтерілу

1948 жылы Юстиниан Румыния Патриархы болды, ал 1950 жылы Арапашу патриарх епископының викариы болды, ол 1950 және 1954 жылдар аралығында Киелі Синодтың хатшысы және Бухарест теологиялық институтының ректоры қызметін атқарды. 1962 жылы Арапашу Арад епископы болып тағайындалды. 1963 жылы АҚШ билігі оған виза беруден бас тартқаннан кейін, оны АҚШ-тағы румын православие қауымының жетекшісі етіп тағайндау әрекеті сәтсіз аяқталды. 1973 жылы ол Крайова архиепискобы және Ольтения митрополиті, ал 1977 жылы Молдавия және Сучава митрополиті болды. 1986 жылы Румыния Православие Шіркеуінің Патриархы болды. Ол коммунистік билікке бағынуда айыпталды, бұл Бухаресттегі 26 тарихи шіркеуді бұзуға рұқсат берумен аяқталды. 1975-1989 жылдары ол Румыния парламенті – Marea Adunare Națională мүшесі болды. Сондай-ақ ол Социалистік Бірлік және Демократия фронтының құрылтайларына делегат және Чаушескудың Ұлттық Бейбітшілік Комитетінің мүшесі болды.

1989 жылғы революция

1989 жылы 18 желтоқсанда Румыния революциясы басталғанда, Киелі Синодтың мәжілісінде Теоктист Тимишоарадағы антикоммунистік қозғалысты басуды қолдайтынын жариялады, осы оқиғалардың себебі шетелдік араласу екенін айтты. Ол Чаушескуге жеделхат жіберіп, оның "көрнекті еңбегін", "саналы басшылығын", "ерлік ой-өрісін" мақтап, румындар "алтын ғасырда өмір сүреді, [Чаушескудің] есімін құрметпен және лайықты түрде тасып жүр" деді. Чаушескулар қашқаннан кейін бірнеше сағат өткен соң Теоктист отставкаға кетіп, Гелу Воикан Воикулеску ұсынған деген ақпарат бойынша Синая монастыріна жасырын түрде қашып кетті.

1989 жылдан кейінгі қызмет

1989 жылдан кейін Арапшу барлық білім деңгейлерінде діни білім беруді қолға алды және жаңа теологиялық семинариялар, сондай-ақ шіркеу әншілері, тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру және басқа да мамандықтар үшін мектептер құрды. Ол сонымен қатар шетелдік стипендияларды ұйымдастырды. 1999 жылдың мамыр айында Патриарх Теоктист Рим Папасы Иоанн Павел ІІ-нің Румынияға келген сапарын қабылдады. Бұл 1054 жылы Шығыс православиесі мен Батыс католицизмін бөліп тұрған Ұлы Скизмадан бері Папаның Шығыс православиесі басым болатын елге алғашқы сапары еді. Папа келген кезде Патриарх және Румыния Президенті Эмиль Константинеску оны қарсы алды. Патриарх: «Христиандық тарихтың екінші мыңжылдығы шіркеу бірлігіне салған ауыр жарамен басталды; осы мыңжылдықтың соңы христиандық бірлікті қалпына келтіруге нақты міндеттеме берді» деді. 9 мамырда Папа мен Патриарх екіншісі өткізген құлшылыққа (тиісінше православиелік литургия мен католиктік миссаға) қатысты. Ашық ауада өткен құлшылыққа жүздеген мың адам жиналды. 2007 жылы ол Lumen Gentium-дағы «Subsistit in» туралы Доктриналық оқулар жөніндегі Конгрегация жасаған мәлімдемесін сынады, «Біз бүкіл христиан әлемін алаңдатып отырған мұндай мәлімдемеге таң қалдық» деді.

Футбол командасы

1981 жылы ол Молдавия митрополиті болғанда, Теоктист Православ шіркеуінің қаржысын «Политехника Яссы» футбол клубын қолдауға жұмсады және бұл әрекетті жергілікті халыққа пайда келтіруге жасалған тытыс деп түсіндірді.

Темір күзет және Securitate

1989 жылдан кейін румын баспасөзінде түрлі айыптаулар таралды, оның ішінде ол Румынияның саяси полициясы Securitate-тің қызметтесі болды, гомосексуалды екені, ал "Легионер" (екінші дүниежүзілік соғыс аралығындағы ұлтшыл православиелік, өте оңшыл қозғалыстың мүшесі, саяси тұрғыдан "Темір гвардиямен" байланысты болған) ретінде ол Серника мен Кэлдэрушани монастырьларында үгіт материалдарын сақтап, Бухарест синагогын қиратуға қатысқан деген күдіктер айтылды. Соңғы екі айыптау Securitate архивінен табылған 1950 жылғы құжаттарға негізделген. Православ шіркеуінің ресми жауабында бұл құжаттарды Кеңес Одағы румын Православ шіркеуін жою мақсатымен жасаған деп мәлімделді. 2006 жылдың шілдесінде тарихшы Стеярел Олару Securitate архивінен Теоктисттің коммунистік режимнің ықпалды адамы болғанын, оның үгіт жүргізгенін дәлелдейтін құжаттар тапқанын хабарлады. Шіркеу бұл айыптауларды жоққа шығарды.

Өлім

Патриарх 2007 жылғы 30 шілдеде Фундени клиникалық институтында простата аденомасының операциясынан кейін қайтыс болды. Операция жедел емес, жоспарлы түрде жасалған. Күн бойы алынған хабарлар оның жазылып жатқанын көрсетті. Дәрігерлердің мәлімдемесіне сәйкес, өлім 17:00-де (GMT+2) жүрек қызметінің тоқтауынан болған. Патриархтың бұрыннан жүрек аурулары болған. Оның денесі Бухаресттегі Румыния Патриархалды соборында сақталды. Румын Православ шіркеуінің Киелі Синодының отырысынан кейін жерлеу күні 2007 жылғы 3 тамызға сағат 11:00-ге (GMT+2) белгіленді және Патриархалды соборда өтті. Премьер-министр Калин Попеску Тăричану Үкіметтің бұл күнді Ұлттық аза күні деп жариялағанын хабарлады. Жерлеу орны Румын Православ шіркеуінің Киелі Синодымен Патриархалды собор ретінде таңдалды, ал жерлеу рәсімін Румын Православ шіркеуінің иерархтары және Шығыс Православтық қауымдастығының шіркеулерін ұсынушы иерархтармен бірге Экуменикалық Патриарх Варфоломей I жүргізді. Діни рәсімнен кейін Патриархқа мемлекеттік құрмет көрсетілді. Қызметке 30 Православ шіркеуінің делегациялары қатысты. Қосымша жерлеу рәсіміне Константинополь, Албания, Ресей, Болгария, Сербия, Финляндия, Александрия, Антиохия, Иерусалим, Грекия, Кипр, Польша және Чехия шіркеулерінің өкілдері қатысты. Сондай-ақ, Ватиканнан делегациялар, әртүрлі христиан діндері (Англикан, Армян Апостольдық, Эфиопия және Сирия шіркеулері), Румыниядағы басқа діни қауымдастықтар (Румыния Мүфтияты) және Румынияның саяси лидерлері де болды. Жерлеу рәсіміне шамамен 8000 адам қатысты.