Жамайка ақыны Лорна Гудисон (1947 ж.т.), өлеңдері, эсселері мен естеліктері арқылы Батыс Үндістан әдебиетін дамытқан профессор, Ямайканың бұрынғы ақыны.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жамайка ақыны және жазушысы (1947 жылы туған)
Jamaican poet and writer (born 1947)
Лорна Гей Гудисон CD (1 тамыз 1947 жылы туған) – жамайкалық ақын, эссеші және мемуаршы, Батыс Үндістанның көрнекті жазушысы, оның мансабы төрт онжылдыққа созылған. Қазір Мичиган университетінде ағылшын тілі мен әдебиеті, сондай-ақ афроамерикандық және африкалық зерттеулер бойынша зейнеткер профессор, ал бұрын Лемуэль А. Джонсон атындағы ағылшын тілі және африкалық және афроамерикандық зерттеулер профессоры қызметін атқарған. 2017 жылы Ямайканың ақыны лауреаты болып тағайындалды (Мервин Моррис ізбасары ретінде), 2020 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті.
Lorna Gaye Goodison CD (born 1 August 1947) is a Jamaican poet, essayist and memoirist, a leading West Indian writer, whose career spans four decades. She is now Professor Emerita, English Language and Literature/Afroamerican and African Studies at the University of Michigan, previously serving as the Lemuel A. Johnson Professor of English and African and Afroamerican Studies. She was appointed Poet Laureate of Jamaica in 2017 (succeeding Mervyn Morris), serving in the role until 2020.
Алғашқы жылдар
Лорна Гей Гудисон 1947 жылғы 1 тамызда Ямайканың Кингстон қаласында дүниеге келді, оның туған күні Азаттық күнімен бірге келеді. Ол тоғыз бауырластың бірі (олардың ішінде жүлделі журналист Барбара Глодон да бар). Гудсон Ямайкадағы жетекші англикандық мектеп – Сент-Хью орта мектебінде білім алды, содан кейін Ямайканың Өнер мектебінде оқыды, ал одан соң Нью-Йорктегі Art Students League-ке түсті, онда ол афроамерикан суретшісі Джейкоб Лоуренспен оқыды. Сурет салумен қатар, Гуддисон жасөспін шағынан бері өлең жазып келеді, оның алғашқы өлеңдерінің кейбіреулері анонимді түрде "Jamaica Gleaner" газетінде жарияланды. Ол поэзияны "үстемдік танытатын, бұзып кіретін тиран" деп сипаттаған. Бұл – менің міндетті түрде істеуім керек нәрсе – жаман күш. Ол Дерек Уолкоттың өзінің жазуына зор әсер еткенін айтады және былай деді: "Мен поэзияны таңдаған жоқпын – ол мені таңдады". 20 жасында Ямайкаға оралған Гуддисон өнер сабағын оқытып, жарнама және байланыс салаларында жұмыс істеді, содан кейін кәсіби жазушы мамандығын таңдады. Ол өз атынан "Jamaica Journal" журналында жариялай бастады және оқу кештелерін өткізді. 1990 жылдардың басында Гуддисон жылдың бір бөлігін Солтүстік Американың түрлі университеттерінде, оның ішінде Торонто және Мичиган университеттерінде оқыта бастады, онда ол Лемуэль А. Джонсон атындағы ағылшын тілі және африкалық және афроамерикандық зерттеулер профессоры болды, қазір зейнеткер профессор.
Lorna Gaye Goodison was born in Kingston, Jamaica, on 1 August 1947, her birthday coinciding with Emancipation Day. She was one of nine siblings (who include the award winning journalist Barbara Gloudon). Goodison was educated at St. Hugh's High School, a leading Anglican high school in Jamaica, and studied at the Jamaica School of Art, before going on to the Art Students League of New York, where she studied under African American painter Jacob Lawrence. As well as painting, Goodison has written poetry since her teenage years, some of her early poems appearing anonymously in the Jamaica Gleaner. She has described poetry as "a dominating, intrusive tyrant. It's something I have to do – a wicked force". She states that Derek Walcott was a major influence on her writing. and has said: "I didn't choose poetry—it chose me." In her 20s, back in Jamaica, Goodison taught art and worked in advertising and public relations before pursuing a career as a professional writer. She began to publish under her own name in the Jamaica Journal, and to give readings. In the early 1990s, Goodison began teaching part of the year at various North American universities, including at the University of Toronto and at the University of Michigan, where she was the Lemuel A. Johnson Professor of English and African and Afroamerican Studies. and is now Professor Emerita.
Жазу
Гудзисонның алғашқы жарық көрген кітабы 1980 жылғы «Тамаринд маусымы» өлеңдер жинағы болды. «Тамаринд маусымы» 1986 жылы «Мен анам болып келе жатырмын» деп жарияланды, осы еңбегі үшін Гудисон Америка үшінгі Ұлттар Достастығының жазушылар сыйлығын алды. Өлеңдер (1989), Таңдалған өлеңдер (1992), Бізге барлық гүлдер – раушан (1995), Алғыс айту (1999), Гвинея әйелі (2000), Саяхаттаушының мейірімі (2001), Күмісті бақылау (2005), Алтын тоғай (2006), Оракабесса (2013) және Тұз бен жарықпен қамтамасыз ету (2013). Оракабесса, «Испания, Португалия, Канада және оның туған жері Ямайка арқылы тәуекелді сапарлар, карта жасау және қайта карта жасау туралы кітап» деп сипатталды, 2014 жылғы OCM Bocas Caribbean әдебиеті сыйлығының Поэзия санағында жеңіске жетті. Төрешілер: «Оракабессада Лорна Гудисонның ерекше дауысы – халықаралық ағылшын және ямайка креолының әдемі, тартымды үйлесімі автобиографиялық фрагменттерді саяхаттар сериясы ретінде ұсынады. Гудисонның көндіретін өнері – рухани ізденістің көп қырлы тойғанасы». Оның соңғы өлеңдер жинағы «Ана Муза» 2021 жылы жарық көрді. Бен Уилкинсон The Guardian газетінде былай деп жазды: «Оның жазуы көбінесе әйелдердің рухы мен табандылығын дәріптеуге арналған; «Ана Муза» осы еңбегінің осы ерекшелігін әртүрлі жолдармен кеңейтеді». «Ана Муза» ямайкалық музыкадағы екі маңызды «ана» тұлғасының айналасында айналады: Кингстонның Альфа Бойз мектебін басқарған монах Мэри Игнатиус, музыкалық талантты тәрбиелеуімен әйгілі; және әйгілі биші және музыкант Дон Драммондтың сүйіктісі, Альфа Бойздің түлегі Анита «Маргарита» Махфуд. Басқа өлеңдер әйгілі, қайғылы және беймәлім әйелдерді еске алады, мақтайды және оларға арналған жоқтау айтады. Гудисон сонымен қатар үш әңгіме жинағын жариялады: «Сәби ана және қылыштар патшасы» (1990), «Ақымақ Роза еңбекке кетеді» (2005) және «Махаббатпен иеленген» (2012). 2008 жылы оның «Харви өзенінен: Менің анам мен оның аралы туралы естеліктер» атты көркем емес кітабы – «бірнеше ұрпақты қамтитын лирикалық және жарқын әңгіме» Британдық Колумбияның Канаданың көркем емес әдебиеті үшін ұлттық сыйлығын жеңіп алды, бұл Канаданың көркем емес әдебиеті үшін ең үлкен сыйлық. Бұл естелік 2009 жылдың мамыр айында BBC Radio 4-тің Book of the Week бағдарламасында Дона Кролл оқыды. Лиза Фугардтың The New York Times газетіндегі шолуында: «Гудисонның мадақтау әндерін оның көптеген өлеңдер жинақтарында және қазір осы сүйіспеншілікпен жазылған естеліктерінде табуға болады. Бұл мұра оның бала кезіне дейін жетеді, Гудисонның анасы саусағын қантқа малып, оны қызының тіліне сүртеді, оған тәтті сөйлеу сыйлығын қамтамасыз етеді». Гудисон «Харви өзенінен» жазуға кеткен он екі жылдың ішінде Джон Китстің шығармаларынан шабыттанғанын айтты, оны алғаш рет ямайкалық мектеп бағдарламасында ағылшын романтикалық ақындарымен танысқанда кездестірді. Гудисонның эсселер жинағы «Redemption Ground: Essays and Adventures» 2018 жылы Myriad Editions баспасынан жарық көрді. SX Salon сипаттағандай, «адамдардың, дауыстардың, оқиғалардың және үлкен еңбектің жемістерінің жинағы», ал Montreal Review of Books «Гуддисонның жинағы эмоциялардың күшті және жаңарудың сезімі жақын жерде болатын сәттерге басымдық береді» деп мәлімдеді. Бұл кітап Маргарет Басби таңдауы бойынша The Observer журналында «түсті жазушылардың 20 классикалық кітабының» бірі ретінде жарияланды. «Redemption Ground» 2023 жылы Véhicule Press баспасынан Канадада жарық көрді. Гудисонның шығармалары журналдарда кеңінен жарияланып, көптеген тілдерге аударылды және соңғы 25 жылда «Африканың қыздары» (1992), «Нортонның заманауи және қазіргі поэзия антологиясы» (2003), «Харперколлинс әлем оқырманы», «Заманауи әлем поэзиясының Vintage кітабы», «Нортонның әлемдік шедеврлер антологиясы» және «Британ әдебиетінің Лонгман шеберлері» (2006) сияқты антологияларға енгізілді. Ақын және әдебиеттанушы Эдвард Баух «Гуддисонның жетістіктерінің бірі – оның поэзиясы ямайкалық сезімталдық пен мәдениетті әлем мәтініне жазуы» дейді. Үй мен жер аудару мәселелерімен қатар, оның шығармалары Кариб теңізінің тарихи тәжірибесіндегі қарама-қайшылықтар мен қайшылықтарды зерттеу және татуластыру өнерінің күшіне қатысты. Кей Миллер былай дейді: «Біріншіден, ақын Гудисон басқа жанрларға өтуден қорықпады: ол қысқа әңгімелер мен көп атақты мемуарлар жазды. Менің ойымша, ол әлі де өзінің лайықты атақ-даңқына ие емес, өйткені ол не істеп жатқанын, қандай тәуекелге баратынын және олардың неге сәттілік әкелетінін айту үшін тиісті сын тілі әлі жоқ».
Goodison's first book to be published was the 1980 volume of poems Tamarind Season. Tamarind Season was followed in 1986 by I Am Becoming My Mother, for which Goodison received the Commonwealth Writers' Prize for the Americas. Poems (1989), Selected Poems (1992), To Us, All Flowers Are Roses (1995), Turn Thanks (1999), Guinea Woman (2000), Travelling Mercies (2001), Controlling the Silver (2005), Goldengrove (2006), Oracabessa (2013) and Supplying Salt and Light (2013). Oracabessa, described as "a book of risky journeys, mappings and re mappings through Spain, Portugal, Canada and her homeland of Jamaica as the poet navigates place, history and imagination", won the Poetry category of the 2014 OCM Bocas Prize for Caribbean Literature, when the judges stated: "In Oracabessa the distinctive voice of Lorna Goodison–an elegant, captivating fusion of international English and Jamaican Creole–presents segments of autobiography as a series of travels. Goodison's persuasive art is a many sided celebration of spiritual search." Her most recent poetry collection, Mother Muse, was published in 2021. Ben Wilkinson wrote in The Guardian: "Her writing is often a celebration of the spirit and tenacity of women; in various ways, Mother Muse extends this feature of her work." Mother Muse "orbits around two important 'mother' figures in Jamaican music: Sister Mary Ignatius, the nun who ran Kingston's Alpha Boys School, celebrated for nurturing musical talent; and Anita 'Margarita' Mahfood, a celebrated dancer and lover of ill fated musician Don Drummond — who was an Alpha Boys alumnus. Other poems contemplate, celebrate, and elegise woman ranging from the famous to the tragic to the unknown." Goodison has also published three collections of short stories, Baby Mother and the King of Swords (1990), Fool Fool Rose Is Leaving Labour in Vain Savannah (2005), and By Love Possessed (2012). In 2008, her non fiction book, From Harvey River: A Memoir of My Mother and Her Island – "a lyrical and luminous tale that spans several generations" – won British Columbia's National Award for Canadian Non Fiction, Canada's largest prize for non fiction. The memoir was featured on BBC Radio 4's Book of the Week in May 2009, read by Doña Croll. Lisa Fugard's review in The New York Times concluded: "Goodison's praise songs can be found in her many volumes of poetry and now in this loving memoir. It's a legacy that can be traced back to her infancy, when Goodison's mother dipped her finger in sugar and rubbed it under her daughter's tongue, ensuring her the gift of sweet speech." Goodison has said that during the dozen years it took her to write From Harvey River she drew inspiration from the work of John Keats, whom she first encountered studying the English Romantic poets on her Jamaican school syllabus. Goodison's collection of essays, Redemption Ground: Essays and Adventures, was published in 2018 by Myriad Editions – "a gathering of people, voices, stories, and the fruits of great labor", as characterised by SX Salon, while the Montreal Review of Books stated that "Goodison's collection privileges moments of effervescence, where feelings are strong and some kind of revelation is just below the surface." The book featured in The Observer as one of "20 classic books by writers of colour", being chosen by Margaret Busby. Redemption Ground was published in Canada in 2023 by Véhicule Press. Goodison's work has appeared widely in magazines, has been translated into many languages and over the past 25 years has been included in such anthologies as Daughters of Africa (1992), The Norton Anthology of Modern and Contemporary Poetry (2003), the HarperCollins World Reader, the Vintage Book of Contemporary World Poetry, the Norton Anthology of World Masterpieces, and Longman Masters of British Literature (2006). Poet and literary scholar Edward Baugh says "one of Goodison's achievements is that her poetry inscribes the Jamaican sensibility and culture on the text of the world". Together with issues of home and exile, her work addresses the power of art to explore and reconcile opposites and contradictions in the Caribbean historical experience. Kei Miller notes: "Primarily a poet, Goodison hasn’t been afraid of crossing the fence into other genres: she has written short stories and a much celebrated memoir. I suspect she still isn't as celebrated as she really ought to be because there simply doesn’t exist the perfect critical language to talk about what she is doing, the risks she is taking, and why exactly they succeed."
Басқа шығармашылық қызмет
Гуддисон – суретші де, өзінің суреттерін халықаралық көрмелерге шығарған. Оның өзі салған туындылары көбінесе кітаптарының мұқабасында пайда болады. 2017 жылдан бері Гуддисон дуб поэзиясының шебері және жекпе-жек жаттықтырушысы Черри Натурал (нағыз аты Марсия Веддерберн) екеуі Жамайка институтында 9-17 жас аралығындағы қыздарға арналған, поэзия мен өзін-өзі қорғауды үйлестіретін жазғы шеберлік сабақтарын ұйымдастырып келеді.
Also an artist, Goodison has exhibited her paintings internationally, and her own artwork is usually featured on the covers of her books. Since 2017, Goodison has worked with dub poet and martial arts trainer Cherry Natural (born Marcia Wedderburn) to host a series of summer workshops pairing poetry and self defence for girls aged from nine to 17, held at the Institute of Jamaica.
Жеке өмір
Тоғыз бауырдың бірі – журналист, жазушы, драматург Барбара Глудон (1935–2022) – Гудисон жазушы және зейнеткер ағылшын әдебиеті профессоры Дж. Эдвард (Тед) Чемберлинге үйленген және олар Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Хаффмун шығанағында тұрады.
One of nine siblings – including journalist, author, playwright Barbara Gloudon (1935–2022) – Goodison is married to author and retired English literature professor J. Edward (Ted) Chamberlin and they live in Halfmoon Bay, British Columbia, Canada.
Тану
2013 жылы Гудисон "Әдебиет және поэзиядағы ерекше жетістіктері үшін" командир (CD) дәрежесіндегі Жамайканың Ерекшелік орденімен марапатталды. 2015 жылы Гудисон Мичиган университетінің Ширли Веррет сыйлығымен құрметтелді; "өнердегі түрлі терілі әйелдердің қадамын батылдыруға жұмысы үлес қосатын оқытушыға" берілетін бұл сыйлық 2011 жылы бұрынғы университет профессоры және танымал опера әншісі Ширли Верреттің құрметіне тағайындалды. 2017 жылы Гудисон Мервин Морристен кейін Ямайканың екінші ресми ақыны болып тағайындалды, бұл атақты алғаш рет әйел иеленді. Ол өзінің алғашқы Азаттық күнін "Азаттық тойы" атты өлеңмен атап өтті, ол Ямайкадағы африкалықтардың құлдықтан босауының еске алуын білдіреді. Гудисон былай деді: "Мен 1 тамызда тууымның кездейсоқ емес екенін, сондай-ақ маған поэзия сыйлығының бекер берілмегенін ойлаймын. Сондықтан мен осы халық пен олардың жағдайы туралы жазуым керек, олардың басынан өткен қиындықтар мен жеңістері туралы өмір бойы ойлап, жүрегім ауырады". 2018 жылы Йель университеті Гудисонды Виндхэм-Кэмпбелл әдебиет сыйлығының сегіз иегерінің бірі деп жариялады, бұл сыйлық әдеби жетістіктері үшін жазушыларды құрметтеп, олардың шығармашылықтарын қолдау үшін әрқайсысына 165 000 АҚШ доллары мөлшерінде жеке сыйлық тағайындады. 2019 жылы ол поэзия саласындағы Королеваның алтын медалін алды, ол 2020 жылдың наурызында Бэкингем сарайында табыс етілді (кейіннен ол бұл оқиға туралы Королеваның өмірін еске алу үшін The Guardian үшін жазды). 2020 жылы Гудисон Америка өнер және ғылым академиясына сайланды. 2022 жылы ол Дурхам университетінен құрметті докторлық дәрежесін (әдебиет докторы) алды. 2023 жылы Гудисон Корольдік әдебиет қоғамының халықаралық жазушысы болып құрметтелді, бұл жыл сайынғы, өмір бойына берілетін сыйлық, ол әлемдік әдебиетке жазушылардың үлесін мойындайды.
In 2013, Goodison was awarded the Jamaican national honour of the Order of Distinction in the rank of Commander (CD), "for outstanding achievements in Literature and Poetry". In 2015, Goodison was honoured by the University of Michigan with its Shirley Verrett Award; given to "a faculty member whose work encourages the advancement of women of color in the arts", the award was created in 2011 in tribute to former University professor and renowned opera singer Shirley Verrett. In 2017, Goodison was invested as the second official poet laureate of Jamaica, after Mervyn Morris, becoming the first woman to hold the title. She marked her first Emancipation Day in the role with a poem "In Celebration of Emancipation", which commemorates the end of enslavement of African peoples in Jamaica. Goodison has said: "I don't think it is an accident that I was born on the first of August, and I don't think it was an accident that I was given the gift of poetry, so I take that to mean that I am to write about those people and their condition, and I will carry a burden about what they endured and how they prevailed until the day I die." In 2018, Yale University announced Goodison as one of eight recipient of the Windham–Campbell Literature Prize, honouring writers for their literary achievement or promise and awarding them each a US$165,000 individual prize to support their writing. In 2019, she was a recipient of the Queen's Gold Medal for Poetry, which was presented to her at Buckingham Palace in March 2020 (an occasion she subsequently wrote about in commemoration of the Queen's life for The Guardian). In 2020, Goodison was elected to the American Academy of Arts and Sciences. In 2022, she received an honorary doctorate (Doctor of Letters) from Durham University. In 2023, Goodison was honoured as a Royal Society of Literature International Writer, an annual life long award recognising the contribution of writers across the globe to literature.
Очерктер жинағы
Құтқарылу алаңы: Эсселер мен оқиғалар (Ұлыбритания: Myriad Editions, 2018; Канада: Véhicule Press).