Кіріспе

Шарапты татып көру кезінде татылған шараптардың танымдылығы татылғандарға жасырылады. Соқыр тәсіл шараптың сапасын бағалауда немесе кәсіби сертификаттау үшін сомельелерді бағалауда бейтараптылықты қамтамасыз етуді қалайтын шарап кәсіпқойлары (шарап сынамалаушылар, сомельелер және т.б.) үшін кең таралған тәжірибе. Соңғы кезде шараптану ғылымдарының мамандары (физиологтар, психологтар, тағам химиясы мамандары және т.б.) шарап ішушілердің (шарап кәсіпқойлары мен қарапайым тұтынушылар) шараптың хош иісіне әсер ететін әртүрлі қосылыстарды анықтау және сипаттау қабілетін зерттеу үшін соқыр дегустацияны пайдаланады. Сол сияқты, шарап нарығына қатысты болжамдарды тексерумен айналысатын экономистер де бұл әдісті өз зерттеулерінде қолданады. Шарап тұтынушылары арасында жүргізілген соқыр сынақтардың нәтижелері көрсеткендей, адамдар шараптың хош иісі мен дәмі бойынша қарапайым және қымбат брендтерді ажырата алмайды. Шарапты соқыр түрде татып көру туралы академиялық зерттеулер кәсіби татылғандардың шарапты тұрақты түрде бағалай алу қабілетіне күмән тудырады.

Техника

Соқыр дегустация, ең болмағанда, дегустатор(лар)ға шараптың таңбасын немесе шарап бөтелкесінің пішінін көру мүмкіндігін жоққа шығаруды қамтиды. Лайымды дегустациялар кезінде бөтелкелерді қарапайым қағаз қапқа жасыру жеткілікті. Көбірек талаптарға сай келетін жарыстар мен бағалауларда, алдаудың алдын алу шаралары бар қатаң процедуралар қолданылады. Мысалы, шараптың түсін жасыру үшін оны қара шыныаяқтан татуға болады.

Бәсекелестік

Шараптың географиялық шығу тегі, бағасы, танымалдығы, түсі және басқа да ескеретін жайттар туралы білу, шарапты дәм татушының пікіріне ықпал етуі мүмкін. Ғылыми зерттеулер ұзақ жылдар бойы қабылдаудағы ұсыныстың күшін, сондай-ақ күтулердің қатты әсерін көрсетіп келді. Мысалы, адамдар қымбат шараптың арзан шараптан гөрі жақсы қасиеттері болатынын күтеді. Оларға арзан деп айтылған шарапты ұсынғанда, олар оны сол шараптың қымбат деп айтылған нұсқасынан гөрі жақсырақ деп бағалайды. Француз зерттеушісі Фредерик Броше "бірнеше Бордо шараптарын екі түрлі бөтелкеде ұсынды, біреуі арзан үстел шарабы деп, екіншісі Grand Cru деп белгіленді". Дәм татушылар Grand Cru деп белгіленген шарапты "ағаш иісімен, күрделі және дөңгелек" деп сипаттады, ал арзан шарапты "қысқа, жеңіл және кемшілікті" деп бағалады. Сол сияқты, адамдар шараптың географиялық шығу тегі, өндірушісі, өнім жинаған жылы, түсі және тағы да басқа факторларға байланысты күтулерге ие болады. Мысалы, Броше ақ шарапты ұсынғанда, оған әдеттегі сипаттамалар берілді: "жаңа, құрғақ, балды, жанды". Кейін ол сол шарапты қызыл түспен бояп ұсынды, сонда оған әдеттегі қызыл шарапқа тән сипаттамалар берілді: "құймалжың, дәмді, иілгіш, терең". Сондай-ақ, олар "француздарға кейде әдет-ғұрыптарды қайта қарауға, олар жиналған тәжірибе мен ыңғайлылықтан ғана тұратын болса, және сенімге алынған мифтерден асып түсетін сенімдерді қайта бағалауға құнды мүмкіндік берді". (Париж соты туралы Джордж М. Тейбердің 2005 жылғы "Париж соты" кітабында айтылған, ал 2008 жылғы "Шарап соққысы" фильмінде бейнеленген.) 1999 жылы Ричард Э. Квант пен Орли Ашенфелтер 1976 жылғы Париж сотының нәтижелерін статистикалық тұрғыдан қарастырған Chance журналында мақала жариялады. Авторлар "тәжірибелі дәм татушылардың тізімі бойынша 18 шараптың ең жақсыдан ең нашарға дейінгі рейтингтерінің қатар тізімі кездейсоқ сандар тізімімен салыстырғанда шамалы ғана тұрақтылықты көрсетті" деп атап өтті және деректерді қайта қарастырып, нәтижелерді сәл өзгертті, олардың пікірінше, статистикалық тұрғыдан дұрыс (бірақ аз нақты) формула қолданды. Кванттың кейінірек жариялаған "Шарап туралы әңгімелер" атты мақаласы сарапшылардың жариялаған шарап бағаларымен бірге келетін, көбінесе кездейсоқ сияқты көрінетін сөздерді сықаққа алды. Робин Голдштейн, Хилке Плассманн, Роберт Ходжсон және басқа да экономистер мен мінез-құлық ғалымдарының соңғы зерттеулері соқыр дәм татушылардың арасындағы және олардың арасындағы жоғары өзгергіштік пен сәйкессіздікті көрсетті; сонымен қатар, баға мен қалау арасында, тіпті шарап сарапшылары арасында да, таңбалар мен бағалар жасырылған дәм тату сеанстарында аз байланыс анықталды. Калифорниялық шарапшы және зейнеткерліктегі океанограф Роберт Ходжсон шарап жарыстарындағы нәтижелердің күтпегендей сәйкес келмейтінін байқады. Статистика саласындағы білімімен, Ходжсон 2005 жылы Калифорния штатының жәрмеңкесіндегі шарап жарысының ұйымдастырушыларына ұсыныс жасады. Ол судьяларға бір бөтелкеден үш рет сынама ұсынды, олардың бұл туралы білмеуін қамтамасыз етті. Қазылар алқасы американдық шарап индустриясының жетекші сарапшыларынан құралды: шарапшылар, сомельелер, сыншылар және сатып алушылар, сондай-ақ шарап кеңесшілері мен ғалымдар. Нәтижелер "көңілді" болды. "Ол жылдар бойы үйренген, тіпті тәжірибелі, кәсіби дәм татушылардың шарапты бағалауда нашар екенін көрсетті". Нәтижелер 2008 және 2009 жылдары "Журнал Wine Economics" журналында жарияланды. Ходжсон штаттағы шарап жарыстарының нәтижелерін талдауды жалғастырды және шараптың сапасы үшін берілген медальдар "тақсырлықпен таралғанын" анықтады. Ол "өте қабілетті жеке сарапшы-дәм татушылардың бар екенін" мойындаса да, қазіргі шарап жарыстарында көптеген шараптарды объективті бағалау "адамның қабілетінен асып түседі" деп мәлімдеді.

Географиялық шығу тегі

Алты жыл бойы (1999-2005 жылдар) Техас A&M университеті адамдарды "Франция", "Калифорния" және "Техас" деп жазылған шараптарды дәм татуға шақырды. Көбінесе барлығы француз шарабын ең жақсы деп бағаласа да, шындығында үш шарап та бір Техас шарабы болды. Бұл сынақ қарапайым теорияға негізделген: адамдар не ішіп жатқанын білмесе, олар білген жағдайдағыдан өзгеше баға береді.

Бағаға бейімділік

2011 жылы Гертфордшир университетінің профессоры Ричард Вайзман тағы бір кеңінен жарияланған, бірақ рецензияланбаған дәм тату сынағын жүргізді. 400 қатысушыны қамтыған шарап тату тәжірибесінде Вайзман жалпы халықтың қымбат шарапты арзаннан ажырата алмайтынын анықтады. "Адамдар қымбат және арзан шараптың арасындағы айырмашылықты сезе алмады". Қымбат шараптар – Веблен тауарларының мысалы, яғни бағасы көтерілген сайын сұранысы артатын сәнді тауарлар. Көбінесе тауарлардың бағасы төмендегенде сұраныс артады, ал Веблен тауарлары – мысалы, алмаз, механикалық сағаттар, парфюмерия және шарап – керісінше, бағасы жоғары болғанда тұтынушылар үшін тартымдырақ болады. Тұтынушылар Веблен тауарларын жоғары сапалы, эксклюзивті деп қабылдайды және оларды мәртебемен немесе арнайы жағдайлармен байланыстырады.