Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгария саясаткері Димитар Йосифов Пешев (25 маусым 1894 – 20 ақпан 1973) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Болгария Ұлттық ассамблеясының вице-спикері және әділет министрі (1935–1936) болды. Ол нацистік кабинетке қарсы шығып, Болгарияның 48 000 еврейін депортациялаудың алдын алды. Оған "Ұлттардың арасындағы Адал" атағы берілді.
Bulgarian politician
Dimitar Yosifov Peshev (; 25 June 1894 – 20 February 1973) was the Deputy Speaker of the National Assembly of Bulgaria and Minister of Justice (1935–1936), before World War II. He rebelled against the pro Nazi cabinet and prevented the deportation of Bulgaria's 48,000 Jews. He was bestowed the title of "Righteous Among the Nations".
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Болгарияның жағдайы
Болгарияның патшасы Борис III 1940 жылы Адольф Гитлермен одақтасып, оның антисемиттік бағытына келісті. 1941 жылдың қаңтар айында Болгария парламенті (Ұлттық жиналыс немесе Narodno Sabranie) Нюрнберг заңдарының үлгісімен жасалған "Ұлтты қорғау туралы заңды" қабылдады. Димитар Пешев, сол кездегі Сабранидің вице-президенті, король Борис III Гитлердің Осіне қосылғанда, Болгарияның нацистік Германиямен одақтасуына қарсылық танытпады. Ол еврейлерге қарсы заңдарды (Ұлтты қорғау туралы заң – Закон за защита на нацията) қабылдауға қарсылық танытпады. 1940 жылы ол Ұлтты қорғау туралы заңға дауыс берді. Бұл заңдар еврейлерді елдің ең қасты жауы ретінде көрсетіп, кем дегенде бір еврей ата-анасы бар адамды еврей деп анықтады. Заң бойынша еврейлер енді Болгария азаматтығына ие бола алмады, егер тегі болгар есімдеріне ұқсас болса, оны өзгертуге міндетті болды және еврей емес адамдармен неке қиюға құқығы болмады. Университеттерде оқитын еврейлердің санына 1%-дан кем қатаң квота белгіленді, сондай-ақ еврейлер көптеген мамандықтарда жұмыс істей алмады. Болгария халқының көп бөлігі, оның ішінде парламент мүшелерінің көпшілігі, православие шіркеуі, жазушылар, суретшілер, заңгерлер және басқа да зиялы қауым өкілдері бұл заңға қарсы болды. Болгария үкіметі 1943 жылдың 10 наурызында Болгарияның 48 000 еврейінің барлығы Кюстендил теміржол станциясынан депортацияланып, неміс оккупациялаған Польшадағы өлім лагерлеріне жіберілетіні туралы келісімге қол қойды. Бұл депортация Эйхманға жақын СС офицері Теодор Даннекердің басшылығымен ұйымдастырылды. Болгарияның Фракия және Македония аймақтарындағы еврейлер де ұсталып, депортацияланатын болды.
Tsar Boris III of Bulgaria joined in an alliance with Adolf Hitler in 1940, agreeing to his anti Semitic course. In January 1941, the parliament (National Assembly or Narodno Sabranie) of Bulgaria put into effect the "Law for the protection of the nation", which was modeled upon the Nuremberg Laws. Dimitar Peshev, then vice president of the Sabranie, did not object to the Bulgarian alliance with Nazi Germany when King Boris III joined Hitler’s Axis. He did not object to drafting anti Jewish laws (Law for Protection of the Nation Закон за защита на нацията ). In 1940, he voted in favor of the Law to Protect the Nation These laws depicted the Jews as the country's most vile enemies and defined a Jew as anybody who had at least one Jewish parent. Under the law, Jews were no longer eligible for Bulgarian citizenship, had to change their last names if they resembled anything Bulgarian, and could not intermarry with non Jews. A strict quota of less than 1% was instituted dictating how many Jews could study in universities, and Jews could not hold employment in the majority of occupations. The majority of Bulgarians, including many members of parliament, the Orthodox Church, writers, artists, lawyers, and other members of the intelligentsia, opposed the law. The Bulgarian government signed an agreement declaring that, on 10 March 1943, all of Bulgaria's 48,000 Jews would be deported from the Kyustendil railway station and sent to death camps in German occupied Poland. This deportation was organized under the leadership of Theodor Dannecker, an SS officer very close to Eichmann. Jews in the Bulgarian territories of Thrace and Macedonia would also be rounded up and deported.
Жеке өмірбаяны
1894 жылы Кюстендилде бай отбасында дүниеге келген Димитар Пешев Салоникиде тілдерді, ал Софияда заңды оқыған. Бірінші дүниежүзілік соғыста оңтүстік майданда шайқасты. Соғыстан кейін бір жыл өткен соң заң білімін аяқтап, судья болды. Парламентте және саясатта адал және ар-намысты адам ретінде танылды және 1938 жылы Парламент спикерінің орынбасары болып сайланды. Оның басты қызығушылығы – адам құқықтары мен Конституцияны қорғау болды. Ол премьер-министр Богдан Филовқа ұнамайтын адам еді.
Born in 1894 in Kyustendil to an affluent family, Dimitar Peshev had studied languages in Saloniki and law in Sofia. He fought in World War I on the southern front. A year after the war, he completed his law studies and became a judge. He was known in Parliament and politics as being an honest and honorable man and, in 1938, won the position of Deputy Speaker. His main interests were in safeguarding human rights and the Constitution. He was strongly disliked by Prime Minister Bogdan Filov.
Еврейлердің жер аударылуына жол бермеудегі рөлі
Пешев Болгария еврей қауымының жақсы досы болды. Дегенмен, ол «Ұлтты қорғау туралы заң» (ZZN) заңына қарсылық көрсетпеді. 1943 жылдың наурыз айының басында Кюстендилдегі еврейлерге еврей мәселелері жөніндегі комиссариат аз ғана мүліктерімен үйлерін тастап кетуге бұйрық берді. Бұл бұйрықтың салдарынан түсінген Кюстендил тұрғындары үкіметтен эвакуация бұйрығын кері қайтаруды сұрап делегация жіберді. Алайда, бұл бұйрық барлық болгар қалаларына уақтылы жетпеді, сол себепті 10 наурыз күні таңертең болгар полициясы Фракия мен Македониядағы еврейлерді ұстауға кірісті. Болгария бақылауындағы Фракиядағы еврейлердің көбі (шамамен 4000 адам) тұтқындалып, немістерге тапсырылды, олар оларды Треблинкада өлтіруге жіберді. Тағы 1200-дей фракиялық еврей Салоникаға, содан кейін Аушвицке көшірілді. Сол уақытта Македониядағы барлық еврейлерді болгар билігі ұстады, олардың барлығы, 165 адамнан басқа, Треблинкаға депортацияланды. Пешев 19 наурызда Филовқа Болгарияда еврейге қарсы заңнаманы алдағы уақытта қабылдамау мақсатында хат жазды. Ол Кюстендил делегаттарымен бірге 43 үкімет депутатын хатқа қол қоюға көндірді. Бұл қолдар тек үкіметті қолдайтын көпшіліктің өкілдерінен алынды, осылайша Пешевтің үкіметке қарсы әрекет жасағаны туралы айыптауларға жол бермеді. Премьер-министр Пешевтің хатына ашуланып, қысым көрсеткеніне қарамастан, 30 депутат қолтаңбаларын қайтарудан бас тартты. Соның салдарынан, 24 наурызда Пешев сынға алынып, Ассамблея төрағасының орынбасары лауазымынан босатылды.
Peshev was a good friend of Bulgaria's Jewish community. However, he had not objected to the institution of the "Law for the Defense of the Nation" (ZZN), an anti Jewish bill. At the beginning of March 1943, the Jews of Kyustendil were ordered by the Commissariat on the Jewish Issues to leave their homes with only a few belongings. Understanding the implications of this order, the citizens of Kyustendil appointed a delegation to ask the government to repeal this evacuation order. However, the order did not reach all the Bulgarian cities on time, and, on the morning of 10 March, Bulgarian police began to round up Jews in Thrace and Macedonia. Almost all of the Jews in Bulgarian occupied Thrace (some 4,000) were arrested and surrendered to the Germans, who then deported them to their deaths at Treblinka. Another group of about 1,200 Thrace Jews was moved to Salonika and then sent to Auschwitz. At the same time, all of the Jews of Macedonia were rounded up by the Bulgarian authorities; all but 165 were deported to Treblinka. Peshev wrote a letter to Filov on 19 March which aimed to prevent any future anti Jewish legislation in Bulgaria. He, along with the Kyustendil delegates, got 43 government deputies to sign the letter. These signatures were only from members of the pro government majority so that no one could accuse Peshev of acting against the government. Even under the pressure from the Prime Minister, who was furious at Peshev's letter, 30 deputies refused to withdraw their signatures. As a result, Peshev was censured and dismissed from his position of Assembly Vice chairman on 24 March.
Соғыстан кейінгі айыптаулар
Соғыстан кейін коммунистер ескі болгар парламентіне немістермен ынтымақтастық еткендігі туралы айыптар тақты. Пешев антисемит және антикоммунист ретінде сотталды, тіпті оны депортацияны тоқтату үшін еврейлерден пара алғаны үшін де айыптады.
After the war, the Communists brought forth charges on the Old Bulgarian Parliament for collaboration with the Germans. Peshev was tried for being both an anti Semite and anti Communist and was even accused of having been bribed by the Jews in exchange for halting the deportation.
Тану
2000 жылдың 25 қаңтарында Болгарияның ПАСЕ делегациясының төрағасы Латчезар Тошевтың бастамасымен Болгария Парламенті Еуропа Кеңесіне Димитар Пешевтің қоладан жасалған бюстін табыс етті. Бюсттің сыйлығын Еуропа Кеңесінің Министрлер комитеті қабылдады және ол Лорд Рассел Джонстонның қатысуымен, Болгария Ұлттық Ассамблеясының төрағасы Йордан Соколов, Еуропа Кеңесінің Бас хатшысының орынбасары Ханс Кристиан Крюгер және Израиль Кнессетінің депутаты Ронни Милоның куәлігінде ашылды. Бұл бюст Страсбургтегі Еуропа сарайында орналасқан. Бюсттің авторы – белгілі болгар мүсіншісі Иван Минеков. 2002 жылдың 25 қазанында Димитар Пешевтің туған жері Кюстендилде оның өмірі мен Холокост кезінде болгар еврейлерін депортациядан қорғауға жасаған еңбегін еске алу үшін Димитар Пешев үй-музейі ашылды.
On 25 January 2000, following the initiative of the Chairman of the Bulgarian delegation to PACE Latchezar Toshev, the Bulgarian Parliament presented the Council of Europe with a bronze bust of Dimitar Peshev. The donation of the bust was accepted by the Committee of Ministers of the Council of Europe and was inaugurated by Lord Russell Johnston in the presence of the Chairman of the Bulgarian National Assembly Yordan Sokolov, the Deputy Secretary General of the Council of Europe Hans Christian Krüger and Ronny Milo, member of the Israeli Knesset. The bust is exhibited in the Palace of Europe in Strasbourg. The creator of the bust is the prominent Bulgarian sculptor Ivan Minekov. On 25 October 2002, the Dimitar Peshev House Museum was inaugurated in Kyustendil, Peshev's hometown, to commemorate his life and actions to prevent the deportation of Bulgarian Jews during the Holocaust.
Құрметтер
Антарктиканың Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Пешев жотасы Димитар Пешевтің құрметіне аталған. 2013 жылы Вашингтон қаласының кеңесші көршілік комиссары Нил Глик 22-ші және R көшелерінің (NW) қиылысына, Вашингтондағы Болгария елшілігіне жақын жерге Димитар Пешев алаңы деген ат беруді ұсынды. Колумбия округінің кеңесі бұл ұсынысты бірауыздан мақұлдады. 2013 жылдың 12 қарашасында 75 адам қатысқан 45 минуттық салтанатты шара өтті. Болгария елшісі Елена Поптодорова, округтік кеңес төрағасы Фил Мендельсон және Нил Глик ат қою рәсімінде сөз сөйледі. Бұл Пешевтің Америкадағы алғашқы құрметі болды. Еурочикого, ең ірі болгар-американдық экспатриант ұйымы, Димитар Пешев алаңының құрылысын АҚШ-тағы 2013 жылғы үздік болгар оқиғасы деп таныды.
Peshev Ridge on Livingston Island in the South Shetland Islands of Antarctica is named for Dimitar Peshev. In 2013, Washington, D. C. then Advisory Neighborhood Commissioner Neil Glick proposed giving the name Dimitar Peshev Plaza to the intersection adjacent to the Embassy of Bulgaria in Washington, D. C., at 22nd Street and R Street NW. The Council of the District of Columbia voted unanimously in favor of the proposal. On 12 November 2013, there was a 45 minute ceremony with 75 people. Bulgarian Ambassador Elena Poptodorova, D. C. Council Chairman Phil Mendelson, and Neil Glick spoke at the naming ceremony. It was Peshev's first honor in the Americas. EuroChicago, the largest Bulgarian American expatriate organization, voted to name the creation of Dimitar Peshev Plaza as the 2013 Bulgarian Event of the Year in the U. S.