Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгар жазушысы және ақыны (1850–1921)
Bulgarian writer and poet (1850–1921)
Иван Минхов Вазов (9 шілде 1850 [е.с. 27 маусым 1850] – 22 қыркүйек 1921) – болгар ақыны, романист және драматург, көбінесе «Болгар әдебиетінің патриархы» деп аталады. Ол Болгарияның Гүлдер алқабындағы (сол кезде Осман империясының құрамында болған) Сопот қаласында дүниеге келген. Иван Вазовтың шығармалары екі тарихи дәуірді көрсетеді – болгар Ұлттық қайта өркендеуі және Осман империясының билігінен азаттық алғаннан кейінгі дәуір. Иван Вазов Болгария Ғылым академиясының академигі атағына ие. Ол 1897 жылдың 7 қыркүйегінен 1899 жылдың 30 қаңтарына дейін Халық партиясынан Білім және халықты оқыту министрі қызметін атқарды.
Ivan Minchov Vazov (; 9 July 1850 [O. S. 27 June 1850] – 22 September 1921) was a Bulgarian poet, novelist and playwright, often referred to as "the Patriarch of Bulgarian literature". He was born in Sopot, a town in the Rose Valley of Bulgaria (then part of the Ottoman Empire). The works of Ivan Vazov reveal two historical epochs the Bulgarian Renaissance and the Post Liberation (from Ottoman Empire rule) epoch. Ivan Vazov holds the highest honorary title of the Bulgarian Academy of Sciences Academician. He acted as Education and People Enlightenment Minister from September 7, 1897, until January 30, 1899, representing the People's Party.
Өмірбаян және негізгі еңбектері
Вазовтың нақты туған күні даулы. Оның ата-анасы, Саба мен Минчо Вазов екеуі де жас ақынға зор әсер етті. Иван Сопоттағы бастауыш мектепті бітірген соң, Минчо оны Калоферге жіберіп, мұғалімнің көмекшісі қызметіне тағайындады. Калоферде емтихандарын тапсырғаннан кейін, жас мұғалім әкесінің азық-түлік дүкеніне көмектесу үшін Сопотқа оралды. Келесі жылы әкесі оны Пловдивке, Найден Геровтың мектебіне оқуға жіберді. Вазов сол жерде алғашқы ақындық қадамдарын жасады. Ол Сопотқа қайтып келді, бірақ әкесінің тілегімен Румыниядағы Ольтеницаға кетіп, ағасының басындағы сауданы үйрену үшін шәкірт болды. Алайда Иван Вазов сауда саласына ешқандай қызығушылық танытпады. Оның орнына, ол әдебиетке ден қойды. Ұзақ өтпей ол ағасының үйінен қашып, Брайлаға барды, онда Болгариядан жер аударылған революционерлермен бірге тұрды және Болгария революционері, ақын Христо Ботевпен танысты. 1874 жылы ол елдің Осман империясынан тәуелсіздік алу күресіне қосылды. 1875 жылы Сопотқа оралды және жергілікті революциялық комитеттің мүшесі болды. 1876 жылғы сәуір көтерілісі сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол елден қашуға мәжбүр болды, аман қалған революционерлердің көпшілігі жер аударылған Галацқа қайта оралды. Сол жерде ол комитеттің хатшысы болып тағайындалды. Вазовтың Болгария революциялық қозғалысының идеологиялық көшбасшысы Ботевке зор ықпалы тиген болуы мүмкін. Ол Ботевпен және Румыниядағы басқа болгар эмигранттарымен бірге танымал өлеңдерін жаза бастады. 1876 жылы ол өзінің алғашқы туындысы "Приапорец және Гусла" еңбегін, ал 1877 жылы "Болгарияның қайғысы" атты туындысын жариялады. 1878 жылы орыс-түрік соғысының нәтижесінде Болгария тәуелсіздігін қайта алды, ал Вазов "Естен кеткендердің эпосын" жазды. Ол "Ғылым" және "Таң" саяси журналдарының редакторы болды. Бірақ ол тағы да елден қуылды, бұл жолы Одессаға, себебі орысшыл саяси топтар тарапынан қуғынға ұшырады. Анасы Саба Вазованың көмегімен Болгарияға оралғаннан кейін, ол мұғалімдікке кірісті. Вазовтың келесі тұрағы Свиштовта болды, онда ол мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді. 1889 жылы Софияға көшіп келіп, "Денница" журналын шығара бастады. Вазовтың 1888 жылы жарық көрген "Жоқ астындағы" романы, Болгарияның Осман империясының езгісінде болуын суреттейді. Бұл классикалық болгар әдебиетінің ең танымал туындысы болып саналады және 30-дан астам тілге аударылған. Өмірінің соңында Вазов жаңадан тәуелсіз болған Болгарияның қоғамдық және мәдени өміріндегі көрнекті және кеңінен құрметтелген тұлға болды. Ол 1921 жылдың 22 қыркүйегінде қайтыс болды.
The exact date of Vazov's birth is disputed. His parents, Saba and Mincho Vazov, both had a lot of influence on the young poet. After Ivan finished primary school in Sopot, Mincho sent him to Kalofer, appointing him assistant teacher. Having done his final exams in Kalofer, the young teacher returned to Sopot to help in his father's grocery. The following year his father sent him to Plovdiv to Naiden Gerov's school. There Vazov made his first steps as a poet. He returned to Sopot only to leave for Oltenița in Romania, as his father wanted him to become an apprentice and study trade at his uncle's. Ivan Vazov showed no interest in the trade profession whatsoever. Instead he was immersed in literature. Soon he fled from his uncle's place and went to Brăila where he lived with the Bulgarian exiled revolutionaries and met Hristo Botev, a Bulgarian revolutionary and poet. In 1874, he joined the struggle for his country's independence from the Ottoman Empire. He returned to Sopot in 1875, where he became a member of the local revolutionary committee. After the failure of the April Uprising of 1876, he had to flee the country, going back to Galaţi, where most of the surviving revolutionaries were exiled. There he was appointed a secretary of the committee. Vazov was probably heavily influenced by Botev, who was the ideological leader of the Bulgarian revolutionary movement. He started writing his famous poems with Botev and some other Bulgarian emigrants in Romania. In 1876 he published his first work, Priaporetz and Gusla, followed by "Bulgaria's Sorrows" in 1877. Bulgaria regained its independence in 1878 as a result of the Russo Turkish War and Vazov wrote the famous Epic of the Forgotten. He became the editor of the political reviews Science and Dawn. He was, however, forced into exile once again, this time to Odesa, because of the persecution of the russophile political faction. Returning to Bulgaria with the help of his mother Saba Vazova, he started teaching. Vazov's next stay was in Svishtov, where he became a civil servant. He moved to Sofia in 1889 where he started publishing the review Dennitsa. Vazov's 1888 novel Under the Yoke, which depicts the Ottoman oppression of Bulgaria, is the most famous piece of classic Bulgarian literature and has been translated into over 30 languages. Later in his life Vazov was a prominent and widely respected figure in the social and cultural life of newly independent Bulgaria. He died on September 22, 1921.
Басқа да танымал шығармалары
Вазовтың басқа да танымал шығармаларына "Жаңа ел" (1894), "Біздің аспанымыз астында" (1900), "Казалар императрицасы" (1902), "Македония әндері" (1914), "Ол өлмейді" (1920) романдары, сондай-ақ "Вагабонттар" (1894), "Газетші ме?" (1900), "Борислав" (1909) және "Ивайло" (1911) пьесалары жатады. Вазов болгар ғылыми-фантастикасының алғашқы туындысы – "XX ғасырдың соңғы күні" (1899) әңгімесін, алғашқы болгар фантастикалық поэмасы – "Перілер патшалығында" (1884) және тағы да басқа фантастикалық өлеңдерді жазды.
Some of the other famous works by Vazov include the novels New Country (1894), Under Our Heaven (1900), The Empress of Kazalar (1902), Songs of Macedonia (1914), It Will Not Perish (1920) and the plays Vagabonds (1894), A Newspaperman? (1900), Borislav (1909) and Ivaylo (1911). Vazov also wrote the first Bulgarian science fiction story The Last Day of XX Century (1899), the first Bulgarian fantasy poem In the Kingdom of the Fairies (1884) and some other fantasy poetry.
Тарихи орны
Софиядағы Вазовтың үйі мұражайға айналды, онда оның тұрғын үйінің қалпына келтірілген нұсқасы мен сол дәуірге тән жиһаздары, сондай-ақ Вазовтың сақталған тұтқыр иті қойылған. Музей ресми түрде сейсенбіден сенбіге дейін ашық болғанымен, шындығында әрдайым қызметкерлер болмайды, сондықтан келушілерге алдын ала қоңырау шалу ұсынылады. Мұражай Софиядағы Иван Вазов көшесі мен Георгий С. Раковский көшесінің қиылысында орналасқан. Тағы бір құнды мұражай – оның Берковистадағы кең үйі. Ол поэзиямен қатар, аймақтың және революцияның үлкен форматтағы ескі фотосуреттерімен толтырылған. Екінші қабатта екі кең жиналыс залы бар, біреуі ерлерге, екіншісі әйелдерге арналған. Платформа дивандар төсек ретінде де қолданылған.
Vazov's home in Sofia has been turned into a museum, containing a restoration of his residence with period furnishings, as well as Vazov's taxidermically preserved dog. Although the museum is ostensibly open Tuesday through Saturday, it is in practice not always staffed, so visitors are advised to call in advance. The museum is located at the corner of Ivan Vazov Street and Georgi S. Rakovski Street in Sofia. Another gem of a museum is his large home in Berkovista. It is filled with poetry combined with old photographs of the area and the revolution, blown up to poster size. The second floor has two large meeting rooms, one for men, the other for women. Platform couches doubled as beds.
Құрметтер
Софиядағы болгар Иван Вазов атындағы ұлттық театр, Софиядағы "Иван Вазов" шағын ауданы, сондай-ақ Пловдивтегі Иван Вазов атындағы ұлттық кітапханасы оның құрметіне аталған. Софиядағы Әйгілі София шіркеуінің жанындағы саябақта Вазовқа арналған қаланың ең танымал ескерткіші орналасқан. Братислава қаласындағы Вазовова көшесі, Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Вазов мүшесі мен Вазов жартасы да оның есімімен байланысты. 1917 жылы ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болып ұсынылған.
The Bulgarian Ivan Vazov National Theatre in Sofia is named after him, the "Ivan Vazov" neighborhood in Sofia, as is the Ivan Vazov National Library in Plovdiv. A park near St. Sofia Church in Sofia features the city's best known monument to Vazov. Vazovova Street in Bratislava, Slovakia, and Vazov Point and Vazov Rock on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica are also named after him. In 1917, he was nominated for the Nobel Prize in literature.