Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каспий теңізіндегі дельта
Delta in the Caspian Sea
Волга дельтасы – Еуропадағы ең үлкен өзен дельтасы. Бұл Еуропадағы ең ірі өзен жүйесі – Волга өзенінің Ресейдің Астрахань облысында Каспий теңізіне құятын жері. Дельта Каспий маңы ойпатында орналасқан, ал дельтаның шығыс бөлігі Қазақстан аумағында жатыр. Дельта Астрахан қаласынан төмен ағыс бойында Каспий теңізіне құяды. 20 ғасырда Каспий теңізі деңгейінің өзгеруіне байланысты Волга дельтасы айтарлықтай кеңейді. 1880 жылы дельтаның ауданы шамамен болды, ал бүгінде Волга дельтасы ауданы жабады және шамамен километрге созылып жатыр. Онда классикалық "дельталық пішін" байқалады. Дельта құрғақ климат аймағында орналасқан, мұнда жауын-шашын өте аз жауады. Қалыпты жылдары қаңтарда да, шілдеде де жауын-шашын бір дюймнен кем болады. Дельта арқылы күшті желдер соғып, тік құм төбелерін қалыптастырады. Дельтаның алдыңғы жағында лайлы құмдықтар, лайлы жазықтар мен кокина жартастары кездеседі.
The Volga Delta is the largest river delta in Europe and occurs where Europe's largest river system, the Volga River drains into the Caspian Sea in Russia's Astrakhan Oblast, north east of the republic of Kalmykia. The delta is located in the Caspian Depression—the far eastern part of the delta lies in Kazakhstan. The delta drains into the Caspian approximately downstream from the city of Astrakhan. The Volga delta has grown significantly in the 20th century because of changes in the level of the Caspian Sea. In 1880, the delta had an area of Today the Volga Delta covers an area of and is approximately across. It has a classical "delta pattern". The delta lies in the arid climate zone, characterized by very little rainfall. The region receives less than one inch of rainfall in January and in July in normal years. Strong winds often sweep across the delta and form linear dunes. Along the front of the delta, one will find muddy sand shoals, mudflats, and coquina banks.
Үш аймақ
Каспий теңізінің деңгейінің өзгеруі дельтада үш ерекше аймаққа әкеп соқты. Бірінші аймақтың жоғары жатқан жерлері "Баердің үйінділері" деп аталады, бұл атау осы аймақта зерттеу жұмыстарын жүргізген Карл Эрнст фон Баер есімімен байланысты. Бұл үйінділер – биіктігі шамамен метрге жететін, ал орташа ұзындығы шамамен метр болатын сазды құмдардың тізбектелген жоталары. Баердің үйінділері арасында суға толы шұңқырлар орналасқан, олар тұщы немесе тұзды шығанақтарға айналады; шұңқырдың түбінен көршілес үйіндінің ең биік нүктесіне дейінгі қашықтық метрді құрайды. Бұл шұңқырлар "" (орыс тілінен фин тіліне аударғанда, "кішкентай көл", Ресейдегі Ильмен көлі сияқты) деп аталады, бұрынғы терең өзен дельтасының бір бөлігі болған, бірақ уақыт өте келе одан бөлініп қалған. Волганың тұщы суларынан оқшауланғандықтан, олардың тұздылығы артып келеді. Олар бірігіп "80 шаршы километрден асатын, батыс субстептің (WSI) кең және әртүрлі аймағын" құрайды, онда ылғалдылық пен тұздылықтың әртүрлі деңгейлеріне байланысты өсімдік және жануарлар әлемі гүлденеді. Бұл үйінділердің және шұңқырлардың пайда болуы әлі де даулы мәселе болып қана қоймайды: олардың желдің әсерінен пайда болғаны туралы бұрынғы болжамдар қазірге сенімсіз деп есептеледі, ал қазір олар су астында немесе өзен ағысы арқылы қалыптасқан деген пікірлер басым. Екінші аймақ, дельтаның өзінде, көбінесе өте жазық (әдетте бір метрден төмен) және белсенді, тоқтатылған су арналарымен, кішкентай құм төбешіктерімен және балдырлы алаптармен сипатталады. Үшінші аймақ – дельтаның су асты бөлігіне дейін созылатын кең платформадан тұрады.
The changing level of the Caspian Sea has resulted in three distinct zones in the delta. The higher areas of the first zone are known as "Baer's mounds," named after researcher Karl Ernst von Baer who worked in this region. These mounds are linear ridges of clayey sands, ranging from in height, and averaging about They are between in length. Between the Baer's mounds are depressions that fill with water and become either fresh or saline bays; the height from the bottom of a depression to the peak of its neighboring mound ranges from These depressions, called "" (from Russian through Finnish, "small lake," as in Russia's Lake Ilmen), used to form part of the early, very deep river delta but gradually became separated from it. Because of their isolation from the fresh waters of the Volga, they are becoming increasingly saline. Together they form a "vast (more than ) and extremely diverse area of western substeppe (WSI)" which, because of the varying degrees of wetness and salinization, house a wealth of flora and fauna. The origin of these mounds and is still debated: the early suggestion that they were formed by aeolian (wind) action is now discredited, and now they are thought to have arisen either underwater or through river flow. The second zone, in the delta proper, generally has very little relief (usually less than one metre), and is the site of active and abandoned water channels, small dunes and algal flats. The third zone is composed of a broad platform extending up to offshore, and is the submarine part of the delta.
Жабайы табиғат
Дельта 1900 жылдардың басынан бері қорғалып келеді, 1919 жылы Ресейдің алғашқы табиғи қорықтарының бірі (Астрахань табиғи қорығы) осы жерде құрылды. Жергілікті фаунаның көп бөлігі құрып бара жатқан түрлер қатарына жатады. Дельта көптеген су құстары, жыртқыш құстар және ұсақ құстар үшін маңызды тоқтау орны болып табылады. Дельта ең алдымен осетрлерімен танымал болғанымен, дельта аймағында шабақ пен сазан да көптеп кездеседі. Лотос көршілес калмыктардың ұлттық туының символы ретінде қабылданды, себебі ол олардың буддалық сенімдерінде қадірленген нысан. Олар – монғол (ойрат) тегінен тараған Еуропадағы жалғыз халық.
The delta has been protected since the early 1900s, with one of the first Russian nature preserves (Astrakhan Nature Reserve) having been set up there in 1919. Much of its local fauna is considered endangered. The delta is a major staging area for many species of water birds, raptors and passerines. Although the delta is best known for its sturgeons, catfish and carp are also found in large numbers in the delta region. The lotus has been adopted as the motif of the national flag of the neighbouring Kalmyks, since it is a venerated symbol in their Buddhist beliefs – they are the sole European people of Mongolian (Oirat) origin.
Қорғау және жою
Дельта жазығының өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығындағы өзгерістері ылғалды жерлердің көптеп жоғалуына әкелді. 1984 және 2001 жылдар аралығында дельта табиғи және адам әрекетінен туындаған себептерге байланысты ылғалды жерлердің белгілі бір бөлігін, немесе жылына шамамен орташа есеппен жоғалтты. Волга өзені Каспий теңізінің салыстырмалы түрде жағалауы аз солтүстік бөлігіне көп мөлшерде өнеркәсіптік қалдықтар мен шөгінділерді құяды. Қосылған тыңайтқыштар теңіз бетінде өсетін балдыр гүлдеуіне қоректік орта жасайды, олардың үлкеніп өсуіне жағдай туғызады.
Industrial and agricultural modification to the delta plain has resulted in significant wetland loss. Between 1984 and 2001, the delta lost of wetlands, or an average of approximately per year, from natural and human induced causes. The Volga discharges large amounts of industrial waste and sediment into the relatively shallow northern part of the Caspian Sea. The added fertilizers nourish the algal blooms that grow on the surface of the sea, allowing them to grow larger.