Кіріспе
Қазіргі заманғы адамдардың жойылып кеткен туыстары. Архаикалық адамдар – *Homo sapiens* емес (қазіргі адамдар деп аталатын) *Homo* тұқымдасының барлық түрлерін білдіретін кең санат. Қазіргі заманғы ең ерте адам қалдықтары Мароккодағы Джебель Ирхудтан (шамамен 315 мың жыл бұрын), Оңтүстік Африкадағы Флорисбадтан (259 мың жыл бұрын) және оңтүстік Эфиопиядағы Омо Кибиш I (Омо I) жерінен (233 немесе 195 мың жыл бұрын) табылды. Архаикалық адамдардың мысалдары: *H. antecessor* (1200–770 мың жыл бұрын), *H. bodoensis* (1200–300 мың жыл бұрын), *H. heidelbergensis* (600–200 мың жыл бұрын), неандертальдықтар (*H. neanderthalensis*; 430–40 мың жыл бұрын), *H. rhodesiensis* (300–125 мың жыл бұрын) және Денисовтар (*H. denisova*; 285–52 мың жыл бұрын).
Archaic humans is a broad category denoting all species of the genus Homo that are not Homo sapiens (which are known as modern humans). Among the earliest modern human remains are those from Jebel Irhoud in Morocco (about 315 ka), Florisbad in South Africa (259 ka), and Omo Kibish I (Omo I) in southern Ethiopia ( 233 or 195 ka). Some examples of archaic humans include H. antecessor (1200–770 ka), H. bodoensis (1200–300 ka), H. heidelbergensis (600–200 ka), Neanderthals (H. neanderthalensis; 430–40 ka), H. rhodesiensis (300–125 ka) and Denisovans (H. denisova; 285–52 ka),
Most archaic humans had a brain size averaging 1,200 to 1,400 cubic centimeters, which overlaps with the range of modern humans. Notable exceptions include Homo naledi and Homo floresiensis, having cranial capacities of 465 610 and 380 cubic centimeters, respectively. Archaic humans are distinguished from anatomically modern humans by having a thick skull, prominent supraorbital ridges (brow ridges) and the lack of a prominent chin. Anatomically modern humans appeared around 300,000 years ago in Africa, Other studies have cast doubt on admixture being the source of the shared genetic markers between archaic and modern humans, pointing to an ancestral origin of the traits which originated 500,000–800,000 years ago. In August 2023, scientists reported the discovery of an unknown ancient human hominin that may have lived 300,000 years ago in China.
Архаикалық адамдардың көпшілігінің миының көлемі орташа есеппен 1200–1400 текше сантиметрді құрады, бұл қазіргі адамдардың көлемімен сәйкес келеді. *Homo naledi* және *Homo floresiensis* ерекше жағдайларға жатады, олардың бас сүйегінің көлемі тиісінше 465–610 және 380 текше сантиметрді құрайды. Архаикалық адамдар анатомиялық тұрғыдан қазіргі заманғы адамдардан қалың бас сүйегі, айқын supraorbital қырқалары (көз үсті қырқалары) және жақ сүйегінің болмауымен ерекшеленеді. Анатомиялық тұрғыдан қазіргі заманғы адамдар Африкада шамамен 300 мың жыл бұрын пайда болды. Басқа зерттеулер архаикалық және қазіргі заманғы адамдар арасындағы ортақ генетикалық маркерлердің себебі қоспа емес екенін көрсетіп, олардың 500–800 мың жыл бұрын пайда болған ата-тектік шығу тегіне күмән келтірді. 2023 жылдың тамызында ғалымдар Қытайда 300 мың жыл бұрын өмір сүрген белгісіз ежелгі адам тектесінің табылуын хабарлады.
Archaic humans is a broad category denoting all species of the genus Homo that are not Homo sapiens (which are known as modern humans). Among the earliest modern human remains are those from Jebel Irhoud in Morocco (about 315 ka), Florisbad in South Africa (259 ka), and Omo Kibish I (Omo I) in southern Ethiopia ( 233 or 195 ka). Some examples of archaic humans include H. antecessor (1200–770 ka), H. bodoensis (1200–300 ka), H. heidelbergensis (600–200 ka), Neanderthals (H. neanderthalensis; 430–40 ka), H. rhodesiensis (300–125 ka) and Denisovans (H. denisova; 285–52 ka),
Most archaic humans had a brain size averaging 1,200 to 1,400 cubic centimeters, which overlaps with the range of modern humans. Notable exceptions include Homo naledi and Homo floresiensis, having cranial capacities of 465 610 and 380 cubic centimeters, respectively. Archaic humans are distinguished from anatomically modern humans by having a thick skull, prominent supraorbital ridges (brow ridges) and the lack of a prominent chin. Anatomically modern humans appeared around 300,000 years ago in Africa, Other studies have cast doubt on admixture being the source of the shared genetic markers between archaic and modern humans, pointing to an ancestral origin of the traits which originated 500,000–800,000 years ago. In August 2023, scientists reported the discovery of an unknown ancient human hominin that may have lived 300,000 years ago in China.
Терминология және анықтама
Архаикалық адамдар санатының нақты, біртұтас анықтамасы жоқ. Бұл, әдетте, бір түрдің салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде маңызды биологиялық эволюцияға ұшырауынан туындайды. Содан кейін, түр келесі эволюциялық өзгеріске дейін ұзақ уақыт бойы аз ғана өзгеріске ұшырайды. Архаикалық адамдардың миының көлемі *Homo erectus*-тан бастап едәуір ұлғайды. Архаикалық адамдар дәуірінде мидың көлемі ең жоғары деңгейге жеткеннен кейін, азаюға бастады.
Тілдің шығу тегі
Робин Данбар ежетегі адамдардың тілді қолдануда алғашқылар болғанын айтты. Ол мидың көлемі мен гоминидтер тобының мөлшері арасындағы қатынасты талдап, ежетегі адамдардың милары үлкен болғандықтан, олар 120-дан астам адамнан тұратын топтарда өмір сүрген болуы керек деген қорытындыға келді. Данбардың пікірінше, гоминидтер тілді пайдаланбастан мұндай үлкен топтарда өмір сүруі мүмкін емес, әйтпесе топтың бірлігі сақталмай, топ ыдырай бастайды. Қарама-қарсылығы, шимпанзелер кішкентай топтарда – 50-ге дейін – өмір сүреді.