Кіріспе

Аустралиялық футбол спортында қолмен доп беру

Қолмен доп беру (немесе қол пас) – Австралиялық футбол спортындағы допты пас беру дағдысы. Австралия футболында допты лақтыруға рұқсат болмағандықтан, командаласына доп беру тебу арқылы немесе бір қолы допты ұстап тұрып, екінші қолымен бақыланатын "серпу" арқылы жасалады (әдетте, жоғары немесе төменнен волейболға ұқсас қозғалыспен). Қолмен доп беру – Австралия футболында допты жылдам және қысқа қашықтыққа тастаудың негізгі тәсілі. 1980-ші жылдары қолмен доп беру ойынды өзгертіп, классикалық тебу және ұстау стилінен (мұнда допты қарсыластар ұстап алу қаупі бар) жылдам жүгіру және допты алып жүру стиліне көшірді, бұл допты ұстап тұруға және алаң бойымен жылдам қозғалысқа баса назар аударады, және содан бері ойынның ерекшелігі болып табылады. Австралия Футбол Лигасы тарихындағы ең көп қолмен доп берген ойыншылар: Лачи Нил, Грег Уильямс, Скотт Пендлбери, Джош Кеннеди және Адам Трелоар ойын барысында орташа есеппен 13-тен астам қол пас жасаған.

Іскерлік

Гандбол футболшылардың допты тепкілеуге қарағанда қолмен берудің ең көп қолданылатын тәсілі болып табылады. Допты заңды түрде беру үшін ойыншы бір қолымен допты ұстап, екінші қолымен жұмырылған жұдырықпен соғады. Ойыншы көбінесе басым қолымен соғады, сондықтан сол қолмен допты ұстап, оң қолмен соғу оң жақтан соққы деп есептеледі. Ойыншы басқа ойыншыдан қолмен доп алғанда ойын жалғаса береді. Бұл тепкіштен өзгеше, егер ойыншы тепкіштен (белгіден) допты толығымен ұстаса, ол келесі тепкішін тосқаусыз жасауға құқылы. Допты қолмен дұрыс бермеу лақтыру немесе заңсыз беру болып саналады және ең жақын қарсыласына еркін тепкіш беріледі. Допты ұстап тұрған қолын қолмен беру бағытына тым көп жылжыту, допты соғу үшін жұдырықтың орнына ашық қолды пайдалану, допты лақтырып жібергеннен кейін немесе басқаша жоғалтқаннан кейін ауада ұрып тастау немесе допты тікелей командаласына беру – мұның бәрі заңсыз беру үшін еркін тепкіш алып келеді.

Тарих

Бұл ереже оны гэль футболындағы ашық қолмен шабу/қолмен беруге ұқсас деп анықтайды, бірақ қол дағдыларын футболдың басқа түрлерінен ажыратады. Гэль футболынан өзгеше, допты соғу жиі қолданылды, себебі ол ауыр допты үлкен қашықтыққа жылжытудың тиімді тәсілі болды. Ережелер қолмен беруге рұқсат берсе де, көптеген Австралия футбол лигаларында қолмен беру соққыға қарағанда екінші деңгейлі дағды болып саналды және ойыншының соққыға уақыты болмаған жағдайда соңғы шара ретінде қолданылды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Австралия футболы аумақтық спорт ретінде қарастырылды, онда басты мақсат – көп ұпай жинау емес, мүмкіндігінше әуе арқылы көп қашықтықты жүзу. Ұстаған қол қозғалмағандықтан, бұл допты мүмкіндігінше алыс соғу арқылы ең жақсы нәтижеге қол жеткізілді. Көбінесе қолданылатын қолмен беру жоғары айналмалы болды. Бұл допты жергілікті жерде ұстап қалуға және допты соғуға дайындалу кезінде қолдан жылдам орындауға мүмкіндік береді деп есептелді, өйткені кішкентай қолмен берулер бастапқыда қиын жағдайда ғана қолданылды. Басқа бір ой – теннис сияқты, жоғары айналмалы допты бағыттау оңай, жылдам түсуге және ауада тұрақты болуға ие. Қолмен берудің бір ерекше түрі – флик-пасс, онда ойыншы допты жылжыту үшін жұдырық емес, ашық қолын пайдаланды. Флик-пастың заңдылығы ойын тарихында әртүрлі болды: ол 1920 жылдардың басында танымал бола бастады, бірақ Австралия Ұлттық футбол кеңесі (ANFC) 1925 жылғы маусымға дейін оны жоюға дауыс берді, соның салдарынан жұдырықпен беру (кейде флик-пастан ажырату үшін соққы беру деп аталды) қолмен берудің жалғыз заңды түріне айналды. Бұл кеңінен танымал болған жоқ, өйткені сол кезде қолданылған соққы беру стилі флик-пастан әлдеқайда қиын болды және ойынның баяулауына әкелді. Флик-пасс 1934 жылғы маусым алдында қайта қалпына келтірілді. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында ол, әсіресе VFL клубында, орталық алаңды тазалаудың кең таралған тәсілі ретінде қайта пайда болды. 1961 жылғы VFL Grand Final кезінде жасалған 88 қолмен берудің 18-і флик-пастар болды. 1966 жылы ол толығымен тоқтатылды. Флик-пастың маңызды кемшілігі – оның қимылы лақтыруға жақын болды және әртүрлі төрешілер заңдылықты әртүрлі түсіндірді. 1938 жылы осы тұрақсыздықты жою және ойынды одан әрі жылдамдату мақсатында Виктория футбол қауымдастығы (VFA) екі қолмен және екі қол да иық деңгейінен төмен болған жағдайда допты лақтыруға рұқсат берді. Лақтыру 1938 жылдан 1949 жылға дейін VFA және оған байланысты басқа жарыстарда заңды болды, бірақ ол ANFC ережелері бойынша ешқашан заңды болған емес. Қолмен берудің шабуылда кеңінен қолданылатын дағды ретінде пайда болуы 1960 және 1970 жылдары болды. Легендарлық жаттықтырушы Рон Барасси кіші, Лен Смиттидің (1958 және 1962 жылдар аралығында жаттықтырушы) Викторияда қолмен берудің шабуылда қолданылуын алғашқы болып қолдаған жаттықтырушы болғанын айтады. Оңтүстік Австралия Ұлттық футбол лигасы (SANFL) клубында қолмен беру ойыны пайда болды, Стюрт клубының жаттықтырушысы Джек Оэй 1960 жылдардың соңында осы шеберлікті қолдаумен марапатталды, нәтижесінде Стюрт 1966 жылдан 1970 жылға дейін бес премьер-лига жеңіп алды. Батыс Австралияда Грэм "Полли" Фармер мен Барри Кейбл ойынға жаңа өлшемдер енгізді, Фармер әрбір ұстаудан кейін допты жылдамдату үшін қолмен беруге жүгіруші іздеді. 1970 жылғы VFL Grand Final қолмен беруді қолдануымен ерекше атақты болды, өйткені Карлтонның жаттықтырушы Барассидің тікелей және әйгілі жартылай уақыт нұсқаулықтары бойынша қолмен беруді кеңінен қолдануы ойынды жеңу үшін 44 ұпайлық жартылай уақыт тапшылығынан қалпына келтіруге көмектесті; ойын кейде қазіргі заманғы футболдың тууы деп аталады, себебі осы нәтижеге қол жеткізуде қолмен берудің маңызды рөлі болды, бірақ бұл ойын стилі ойыннан бұрын да кең таралған еді. Ол доптың ұшынан ұшқанын сияқты кері айналуын қамтамасыз етеді. Допты жұдырықпен сәл бұрышта ұстап, жұдырықты екінші ашық қолға немесе оған жақын қояды. Бұл қолмен беруге қысқа соққыға тең қашықтық пен жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді және командаластарға ұстау оңайырақ болады. Австралияның кәсіби футболшылары әдетте екі қолмен де шеберлікпен қолмен бере алады. Басқа қолмен беру түрлеріне баскетбол немесе нетболдағы секіріп беруге ұқсас жер асты қолмен беру және қауіпті аурухана қолмен беру (қарсыластар мақсатты ойыншыға жақын болғандықтан, оны ауруханаға жіберу қаупі болғандықтан осылай аталады, әдетте жоғарыдан беріледі) жатады. 1980 жылдары қолмен берудің кеңінен қолданылуымен Грег Уильямс және Дейл Уэйтман сияқты орта алаңдағы ойыншылар шеберліктерімен көзге түсті, олар орта алаңда допты беруді ұнатты. 1980 жылдары Ричмонд футбол клубының қанат ойыншысы Кевин Бартлетт допты беру үшін қарсыласы допты тартып алуға дайын тұрғанда қолмен беруді қолданатын ойын стилімен танымал болды. Ережелер ел бойынша біркелкі болғанымен, жергілікті түсіндірулер мен әдет-ғұрыптар әртүрлі болды. Оңтүстік Австралиялық ойыншылар допты жылдам босатуда шеберлік танытқан өте ерекше стильмен танымал болды. Көшпелі командалар тарапынан осы стиль "қарағаның лақтыруы" деп аталды (оңтүстік австралиялықтарды белгілі бір атаумен атаудан туындаған), және бұл стиль командааралық матчтарда қарсыластарға зиян келтірді, сондай-ақ 1991 жылғы AFL маусымында Австралия футбол лигасына қосылған Аделаида Кроус клубы үшін күшті қару болды. Бұл техниканың заңдылығы AFL-де жиі сұрақ тудырды. Оңтүстік Австралия стилінде жұдырықпен ұстаған қол арасындағы қозғалыс қашықтығы айтарлықтай қысқа болды, бұл оны кез келген позада орындауға мүмкіндік берді. Бұл қарсыластың қолға шабуыл жасауын да қиындатты. Флик-пасс сияқты, дұрыс жұдырықпен беру әдісі қолданылып жатыр ма, жоқ па, көрермендер мен төрешілерге анықтау қиын болды. Эндрю Жарман осы техниканың ең көрнекті өкілі болды, бірақ бұл оған SANFL-ден тыс жерде көптеген ереже бұзушылықтарға әкелді. 2000 жылдан бері AFL матчтарында қолмен беру саны едәуір өсті, 1970 жылдармен салыстырғанда екі есеге артты. Қазіргі ойынның мақсаты – қорғаныс аймақтарын бұзу үшін қолмен беру тізбектерін пайдалану және даулы жағдайларға соққы етуден аулақ болу.

Гандбол жарыстары

Гандбол жарыстары жиі қолға берудің дәлдігін сынау үшін қолданылады. Гандбол жарысында әдетте тақта немесе тік ілінген материал пайдаланылады, оның нысанасы әртүрлі ұпайға бағаланатын бірнеше түсті концентрлі шеңберлерден тұрады. Орталық бөлігі көбінесе допты өткізу үшін кесіледі және ең жоғары ұпайға (әдетте он) ие болады. Гандбол жарыстары көбінесе жергілікті клубтарда, Auskick оқу орталықтарында және теледидарда, ең әйгілісі World of Sport және The Sunday Footy Show (екеуі де Лу Ричардс жүргізеді) бағдарламаларында өтеді. Мұндай жарыстар Австралия футбол лигасының қолға беру шеберлігімен танымал ойыншылары арасында өтіп, көбінесе қозғалмалы нысаналар қолданылады.