Тұңғыш құрал жасаған ежелгі адам тектері

Кіріспе

Ең көне белгілі құрал жасаушы гоминин

Кениянтроп – Кенияның Туркана көлі маңындағы Ломекви жерінен табылған, жойылған гомининдер туысы. Ол Орта плиоцен дәуірінде, 3,3–3,2 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Туыстың бір ғана түрі белгілі – K. platyops, бірақ оған 2 миллион жылдық Homo rudolfensis немесе K. rudolfensis та жатуы мүмкін. 2001 жылы оған ат қойылғанға дейін, Australopithecus afarensis Орта плиоценде өмір сүрген жалғыз австралопитек деп кеңінен есептелген. Бірақ Кениантроп бұрынғыдан гөрі әлдеқайда көп түрлілікті көрсетеді. Кениантропты оның ерекше жазық беті және осындай ерте гоминид үшін кішкентай тістерінен тануға болады. Бұл белгілері бойынша ол австралопитектердің көрсеткіштерінен асып түседі немесе одан да жоғары мәнге ие. Бірнеше австралопитек түрі әртүрлі тамақ іздеу арқылы (экологиялық нишаны бөлу) бірге өмір сүрген болуы мүмкін. Осы себепті маймылдар анатомиялық тұрғыдан шайнауға байланысты ерекшеліктерімен айырмашылыққа ие. Ломекви жерінен сонымен қатар ең алғашқы тас құралдар индустриясы – Ломеквий табылды. Ол ядроны тіктөртбұрышпен немесе тас балғамен соғып, қарапайым сынықтарды жасау арқылы сипатталады. Бұл құралдарды Кениантроп жасаған болуы мүмкін, бірақ осы жерде бірнеше түр болған-жоқпыны әлі белгісіз. Құрал жасаушылар жерден алынған жанартаулық тастарды пайдаланған. Кениантроп көл жағалауында немесе орман мен шалғынды алқаптарға толы су тасқыны жазығында өмір сүрген сияқты.

Ашылу

1998 жылдың тамызында далалық техник Бласто Оньянго Кениядағы Туркана көлінің жағасындағы Ломекви қазба алаңында белгілі палеоантропологтар Луиза және Мив Лики бақылап отырған хомининнің жартылай сол жақ жоғарғы жақ сүйегін (жоғарғы жақ сүйегі), KNM WT 38350 үлгісін тапты. 1999 жылдың тамызында Ломекви алаңында ғылыми көмекші Юстус Эрус ерекше жалпақ бетті австралопитек бас сүйегін, KNM WT 40000 үлгісін тапты. 1998–1999 жылғы далалық маусым кезінде тағы 34 бас-дене гоминид үлгісі табылды, бірақ зерттеу тобы оларды бұрынғы екі үлгімен бір түрге жатқызуға болатынын анықтай алмады (яғни, бұл алаңда бірнеше түр болған-жоғын білуге болмады). [[File:KNM ER 1470 (H. rudolfensis). png|thumb|H. rudolfensis KNM ER 1470 реконструкциясы, ол Kenyanthropus KNM WT 40000-ға ұқсайды]. 2010 жылы антрополог Фред Спор және Меаве мен Луиза Лики KNM WT 40000 жоғарғы жағының әлдеқайда толыққанды цифрлық топографиялық сканерлерін жасады, бұл бұрмалауды дәл түзету үшін барлық басқа ертедегі гомининдердің, қазіргі адамдардың, шимпанзелердің және гориллалардың жоғарғы жақтарындағы анатомиялық белгілерді салыстыруға мүмкіндік берді. Жаңа реконструкция Кениантроптың ерекшелігін сенімдірек растайды. 2003 жылы испан жазушысы Камило Хосе Села Конде және эволюциялық биолог Франсиско Дж. Аяла "Преантроп" туысын қайта жаңғыртуды ұсынды, оған Ардипитек, Парантроп немесе А. африканус емес барлық австралопитектерді қосуды жоспарлады, бірақ олар Кениантропты Хомомен теңдестіріп, "H. платиопс" деп атауды жөн көрді. Олардың ұсыныстары көбінесе қабылданбады.

Анатомия

KNM WT 40000 қазбалану процесінде ауыр түрде бұрмаланған, ми сауыты төменге және артқа, мұрын аймағы оңға, ал ауыз және бет аймағы алға қарай ығысқан. Бұл үлгінің еркек пе әйел екенін анықтау қиын. Парантроп сияқты, маңдай тригоны жоқ (көздің үстіндегі шеңбердің артындағы уақытша сызықтардың қосылысынан пайда болатын үшбұрыш). H. habilis-тен ерекшеленсе де, H. rudolfensis сияқты, маңдай жотасының артындағы ойыс (сулькус) жоқ. Алдыңғы бөлігіндегі ми сауытының тарылуы (посторбитальды қысқару) Австралопитек, H. rudolfensis және H. habilis-тің деңгейінде, бірақ P. boisei-ден төмен. Ертедегі A. anamensis және Ar. ramidus сияқты, тімпан сүйегінің құрылымы ата-баба гоминидтеріне тән, оның үстінде петроздық гребені жоқ, ал құлақ арнасы кішкентай тесігі бар тар болып келеді. Шақыр жылы (foramen magnum), бас сүйегінің омыртқамен қосылатын жері, P. boisei-дің жүрек пішіндес нұсқасына қарағанда, дөңгелек пішіндес болғанға ұқсайды. Ядролар үлкен және ауыр, орташа салмағы және жапырақтардың ұзындығы әртүрлі, көбінесе кейінгі Ольдован индустриясының жапырақтарынан қысқа болған. Анкильдер ауыр болған, ал жапырақтар негізінен пассивті соққылау әдісімен (ядроны тікелей анкильге соғу) және/немесе екі жақты әдіспен (ядроны анкильге қойып, балға таспен соғу) бөлінген сияқты. Олар бір жақты (жапырақ бір жағынан өңделген) және екі жақты (екі жағынан да өңделген) жапырақтар жасады. Олар жұмысты жеңілдету үшін ядроларды алдын ала дайындаған болуы мүмкін, бірақ көбінесе шеберлер бұл әдісті нашар орындады, бірнеше ядроларда толық емес жарықтар мен сынықтар пайда болды немесе бір бөлікті бөлу үшін бірнеше соққы қажет болды. Харманд және әріптестері мұндай қарапайым дағдылар Ломеквий индустриясын ертедегі гоминидтер қолданған қарапайым соққылау техникалары мен Хомо дамытқан Ольдован индустриясы арасындағы кезеңдік индустрия ретінде қарастыруға болатынын болжады. 2016 жылы испан археологтары Мануэль Домингес Родриго мен Луис Алкала Харманд және әріптестерінің құралдарды орнында тапқандығын нақты дәлелдемегенін, яғни құралдар әлдеқайда жас болуы мүмкін және ескі қабатқа қайтадан енгенін айтты. Егер 3,3 миллион жылдық жас қабылданса, онда келесі нақты тас құралдардың дәлелі арасында 700 000 жылдық үзіліс бар, ол Ledi Geraru-дағы ең ерте Homo LD 350 1-мен байланысты Ольдован индустриясы, 2019 жылы американдық палеоантрополог Дэвид Браун және әріптестері хабарлағандай. Бұл үзіліс тас құралдар технологиясының жоғалуы мен қайта жаратылуы ретінде немесе сақталу қиындығы (осы уақыт аралығындағы құралдар қандай да бір себептермен сақталмаған немесе әлі табылмаған) ретінде түсіндірілуі мүмкін, соңғысы Ломеквийдің Ольдованға эволюциялағанын білдіреді.

KNM WT 40000 has been heavily distorted during the fossilisation process, the braincase shifted downwards and backwards, the nasal region to the right, and the mouth and cheek region forward. It is unclear if the specimen represents a male or a female. Like Paranthropus, there is no frontal trigon (a triangle formed by the conjunction of the temporal lines behind the brow ridge). Unlike H. habilis but like H. rudolfensis, there is no sulcus (trench) behind the brow ridge. The degree of postorbital constriction, the narrowing of the braincase in the frontal lobe region, is on par with that of Australopithecus, H. rudolfensis, and H. habilis, but less than P. boisei. Like the earlier A. anamensis and Ar. ramidus, the tympanic bone retains the ancestral hominin ear morphology, lacking the petrous crest, and bearing a narrow ear canal with a small opening. The foramen magnum, where the skull connects to the spine, was probably oval shaped as opposed to the heart shaped one of P. boisei. The cores are large and heavy, averaging and Flakes ranged in length, normally shorter than later Oldowan industry flakes. Anvils were heavy, up to Flakes seem to have been cleaved off primarily using the passive hammer technique (directly striking the core on the anvil) and/or the bipolar method (placing the core on the anvil and striking it with a hammerstone). They produced both unifaces (the flake was worked on one side) and bifaces (both sides were worked). Though they may have been shaping cores beforehand to make them easier to work, the knappers more often than not poorly executed the technique, producing incomplete fractures and fissures on several cores, or requiring multiple blows to flake off a piece. Harmand and colleagues suggested such rudimentary skills may place the Lomekwian as an intermediate industry between simple pounding techniques probably used by earlier hominins, and the flaking Oldowan industry developed by Homo. In 2016, Spanish archaeologists Manuel Domínguez Rodrigo and Luis Alcalá argued Harmand and colleagues did not convincingly justify that the tools were discovered in situ, that is, the tools may be much younger and were reworked into an older layer. If the date of 3.3 million years is accepted, then there is a 700,000 year gap between the next solid evidence of stone tools, at Ledi Geraru associated with the earliest Homo LD 350 1, the Oldowan industry, reported by American palaeoanthropologist David Braun and colleagues in 2019. This gap can either be interpreted as the loss and reinvention of stone tool technology, or preservation bias (that tools from this time gap either did not preserve for whatever reason, or sit undiscovered), the latter implying the Lomekwian evolved into the Oldowan.

Палеоэкология

Кениантроп А. afarensis ("Люси" жоғарыда)пен бір замандас болған. 4,5-тен 4 миллион жыл бұрынғы кезеңде, Туркана көлі бүгінгі көлмен салыстырғанда жоғарылап, кеңейген болуы мүмкін; қазіргі Куби Фора орналасқан жердегі көл деңгейі кем дегенде төмен болған. Ломекви маңындағы жанартаулық төбелер базальтты көл шөгінділеріне түсірген. Көл бөлініп, 3,6-дан 3,2 миллион жыл бұрынғы кезеңде аймақ, әдетте, әрқайсысы шамамен ғана аумақты кіші көлдер тізбегімен сипатталған. Сонымен қатар, Ломеквидегі мүйізділердің қалдықтары көл жағалауындағы немесе тасқын шопысындағы шөптесін далалар мен орманды біріктіретін ылғалды мозаикалық ортаны көрсетеді. Theropithecus brumpti бұл жердегі және осы уақыттағы Туркана бассейнінің қалған бөлігіндегі ең көп таралған маймыл; бұл түр көбінесе орманды және жабық ортада өмір сүреді. Эфиопиядағы А. afarensis Hadar қазбалы алаңында Theropithecus darti ең көп таралған маймыл, ол ағаш немесе шөптесін ортаға қолайлы құрғақ жағдайларды ұнатады. Лики және әріптестері бұл таралу Кениантроптың солтүстіктегі А. afarensis-ке қарағанда көбірек орманды ортада өмір сүргенін көрсетеді деп болжайды. Кениантроп, А. afarensis және А. deyiremeda бір уақытта және бір аймақта өмір сүрді, ал олардың анатомиясы көбінесе шайнауға байланысты аймақтарда едәуір өзгеше болғандықтан, олар нишаларды бөліп, әртүрлі тағамдар іздеген болуы мүмкін.