Кіріспе

Эритреяның тарихи дамуы

Эритрея – ежелгі атау, бұл атау грек тіліндегі Erythraia, Ἐρυθραία және латын тіліндегі Erythræa түрімен байланысты. Бұл есім сол кездегі Эритрей теңізі деп аталған Қызыл теңізге қатысты, грекше "қызыл" деген мағына беретін ἐρυθρός, erythros сөзінен шыққан. Бірақ бұрын Эритрея Мдре Бахри деп аталған. Италиялықтар 19 ғасырда Асмара маңында Эритрея колониясын құрып, оған қазіргі атауын берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Эритрея Эфиопияға қосылды. 1991 жылы қарулы топтардың, әсіресе EPLF құрған коалициясының коммунистік Эфиопия үкіметін жеңіске жеткізгеннен кейін Эритрея тәуелсіздігін жариялады. Эритрея 1993 жылғы 24 мамырда тәуелсіздігінің бірінші жылдығын ресми түрде тойлады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Эритреядағы Буяда эритреялық және итальяндық ғалымдар Homo erectus пен архаикалық Homo sapiens арасындағы мүмкін байланысты көрсететін ең көне гоминидтің бірі табылды. Оның жасы 1 миллион жылдан астам, ол осы сипаттағы ең көне қаңқалық табыс және гоминидтер мен ең алғашқы анатомиялық жаңадан пайда болған адамдар арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Эритреядағы Данакил депрессиясының бөлігі адам эволюциясы тұрғысынан маңызды рөл атқарды деп саналады және Homo erectus гоминидтерінен анатомиялық жаңадан пайда болған адамдарға дейінгі эволюцияның басқа да іздерін қамтуы мүмкін. Соңғы мұз аралық кезеңде Эритреяның Қызыл теңіз жағалауын ертедегі анатомиялық жаңадан пайда болған адамдар мекендеген. Бұл аймақ Африкадан шығу жолында болды деп есептеледі, кейбір ғалымдар бұл жолды ертедегі адамдар Ескі әлемнің қалған бөлігін мекендеу үшін қолданғандығын болжайды. 1999 жылы эритреялық, канадалық, американдық, голланд және француз ғалымдарынан құралған Эритрея зерттеу тобы Массауаның оңтүстігіндегі Зула шығанағының жанында, Қызыл теңіз жағалауында 125 000 жылдан астам уақытқа дейін датирленген тас және обсидиан құралдары бар палеолиттік ескерткішті тапты. Құралдар ертедегі адамдар ұлулар мен острицалар сияқты теңіз ресурстарын жинау үшін қолданған деп саналады. Тіл мамандарының пікірінше, алғашқы афроазиялық тілде сөйлейтін халықтар Африка мүйізінде пайда болды, ал олардың тілшілері кейіннен сол жерден тарады. Басқа ғалымдар алғашқы афроазиялық тілде сөйлейтін халықтар Нил аңғарынан немесе Таяу Шығыстан кейінгі неолит кезеңінде бұл аймаққа келгенін ұсынады.

Она мәдениеті

Сембелдегі қазба жұмыстары Үлкен Асмарадағы ежелгі Аксумнан бұрынғы өркениеттің іздерін тапты. Бұл Она қалалық мәдениеті Африка мүйізі аймағындағы ең ерте мал және егін шаруашылығымен айналысқан қоғамдардың бірі болған деп саналады. Қазбадан табылған заттар б.з.д. 800-ден б.з.д. 400-ге дейін дауырланған, бұл Эритрея және Эфиопияның таулы аймақтарындағы басқа Аксумнан бұрынғы елді мекендермен бір кезеңде болған. Сонымен қатар, Она мәдениетінің ежелгі Пунт елімен байланысы болуы мүмкін. Фива қаласындағы фараон Аменофис II (Аменхотеп II) тұсындағы бір мазарда, Пунттан келген кемедегі жүктердің ішінде Она халқы жасаған сияқты ұзын мойынды құмыралар бейнеленген.

Гаш тобы

Эритреяның орталық бөлігіндегі Агордатта және оның маңында жүргізілген қазба жұмыстары Гаш тобы деп аталатын ежелгі Аксумнан бұрынғы өркениеттің қалдықтарын тапты. Біздің заманымызға дейінгі 2500-1500 жылдар аралығында Ніл аңғарында мал өсірумен айналысқан C тобының (Темеху) мәдениетіне жақын керамикалық бұйымдар табылды. Сондай-ақ, дәл осы кезеңде Ніл аңғарында гүлденген Керема мәдениетіне тән сынықтар Барка аңғарындағы Гаш тобына жататын басқа да жергілікті археологиялық орындарда да кездесті.

Д'Мт Корольдігі

Д'мт – Эритреяның көп бөлігін және Эфиопияның солтүстік шекаралық аймақтарын қамтитын патшалық. Ол б.з.д. 8 және 7 ғасырларда болған. Ірі ғибадатхана кешенінің болуына байланысты, оның астанасы Йеха болғандығы мүмкін. Qohaito, Эритрея теңізінің айналымындағы Koloe қаласы ретінде жиі танылатын, сондай-ақ Матара Эритреяның оңтүстігіндегі Д'мт патшалығының маңызды ежелгі қалалары болды. Эритреяда көптеген ежелгі қалалар бар. Бұл мемлекет суару жүйелерін дамытты, жырлы жеміс өсірді, қарақұмық екті, темір құралдар мен қару-жарақ жасады. Б.з.д. 5 ғасырда Д'мт құлағаннан кейін, алтаулық аймақ кішігірім ізбасар патшалықтардың билігінде болды, бірінші ғасырда осы мемлекеттердің бірі – Аксум патшалығының пайда болуына дейін. Аксум патшалығы бұл аймақты қайта біріктіре алды.

Ақсум патшалығы

4-ғасырдағы Дебре Сина монастыры Эритреядағы алғашқы христиандық құлшылық орны болып табылады. Дебре-Бизен монастыры 1350 жылдары Эритреядағы Нефасит қаласының жанында салынған. Аксум патшалығы – Эритрея мен Солтүстік Эфиопияда орналасқан сауда империясы. Ол шамамен 100–940 жылдары пайда болды, б.з.д. 4-ғасырға дейінгі Аксумиттердің темір ғасырынан өсіп, б.з. 1-ғасырына қарай маңызға ие болды. Аксумиттер Эфиопияның солтүстік таулы аймақтарында бекініп, содан оңтүстікке қарай кеңейді. Парсы дін өкілі Мани өз заманындағы төрт ірі державаның бірі ретінде Аксумды Рим, Персия және Қытаймен бірге атады. Аксум патшалығының пайда болуы нақты белгісіз, бірақ сарапшылар осы мәселеде әртүрлі болжамдар ұсынады. Ең ерте белгілі патша кім болу керек деген мәселе де даулы: Карло Конти Россини Эритрея теңізінің айналымында айтылған Аксумдық Зоскалесті эфиопиялық патшалар тізіміндегі За Хаклмен теңестіруді ұсынды (бұл көзқарасты кейінірек Эфиопия тарихшылары Юрий М. Кобищанов пен Сергев Хабле Селласи қолдады), ал Г. В. Б. Хантингфорд Зоскалес тек Адулиске билігі шектелген қара патша болған деп мәлімдеді және Конти Россинидің теңестіруін растау мүмкін емес екенін айтты. Ортағасырлық «Аксум кітабында» (Liber Axumae) Аксумның алғашқы астанасы Мазаберді Куш ұлы Итиопис салғаны жазылған. Мунро Хей мұсылман тарихшысы Әбу Джафар әл-Хоразмидің (833 жылға дейін жазған) «Хабаш патшалығының» астанасы Джарма болғанын (гипотетикалық түрде Ge'ez girma, «көрнекті, құрметті» деген мағынада) айтқандығын келтіреді. Кейіннен астана Солтүстік Эфиопиядағы Аксумға көшірілді. Патшалық 4-ғасырдан бастап «Аксум» атауын пайдаланған. Аксумиттер христиан діні пайда болғанға дейін көптеген үлкен стелаларды орнатқан. Бұл гранит бағаналардың бірі әлемдегі ең үлкен құрылыстардың бірі болып табылады, оның биіктігі 90 футқа жетеді. Езана (шамамен 320–360 жылдары өмір сүрген) тұсында Аксум христиан дінін қабылдады. 615 жылы, Мұхаммедтің өмір сүрген кезінде, Аксум патшасы Сахама Меккеден діни қуғыннан қашқан алғашқы мұсылмандарға пана берді. Бұл сапар ислам тарихында Бірінші Хижра деп белгіленген. Бұл аймақ Келісім сандығының және Сәба патшайымының туған жері деп есептеледі. Ерта теңізінің айналымында бұл патшалықтың піл сүйегі саудасының маңызды орталығы екені айтылады, ол бүкіл ежелгі әлемге экспортталды. Сол кезде Аксумды Адулис портын басқарған Зоскалес биледі. Аксум билеушілері өздерінің валютасын шығару арқылы сауданы жеңілдетті. Сондай-ақ, мемлекет құш патшалығының құлдырауына байланысты үстемдігін орнатты және Арабия түбегіндегі патшалықтардың саясатына үнемі араласты, ақырында Химияриттік патшалықты жаулап алып, аймақтағы билігін кеңейтті. Оңтүстік Арабияда «Хабашат [яғни Абиссиния] және Аксумның нағашылары» деп сипатталған ГДРТ-ға қарсы жеңіспен құттықтаған жазулар табылды. Басқа да даталанған жазулар GDRT үшін (Gadarat, Gedur немесе Gedara сияқты Ge'ez атауын білдіретіндей түсіндіріледі) шамамен 3-ғасырдың басындағы өмір сүрген кезеңді анықтау үшін қолданылады. Атсби-Дерада «Аксум ГДР-і» деген жазуы бар қола жезөкше немесе таяқ табылды. Патшалық портреті бейнеленген монеталар король Эндубис тұсында 3-ғасырдың соңында соғыла бастады. Сонымен қатар, Эзананың Судандағы Мероедегі Куш патшалығына жасаған жорықтары соңғы саяси құрылымның құлауына себеп болған болуы мүмкін, бірақ патшалық бұған дейін құлдырау кезеңін бастан өткергеніне дәлелдер бар. Эзананың кеңеюінің нәтижесінде Аксум Римнің Мысыр провинциясымен шекаралас болды. Аксумның Йеменді қаншалықты бақылағаны белгісіз. Ақсумиттердің сол кезде аймақты бақылағанын растайтын дәлелдер аз болса да, оның атағы, Саба және Салхен, Химяр және Ду Райдан (барлығы қазіргі Йеменде) патшасы және «Хабшат патшасы» немесе «Хабашит» деген жазуы бар алтын Аксум монеталары Аксумның осы аймақта қандай да бір заңды немесе нақты бекінісін сақтап қалғанын көрсетеді. Аксум патшалығы туралы мәліметтер ешқашан көп болмаған, осы уақыттан кейін одан да азайды. Арманың соңғы монетасы 614 жылы парсылардың Иерусалимді жаулап алуын көрсетеді. Стюарт Мунро Хей Аксумды Сахаманың тұсында бас қала ретінде тастап кеткенін санайды.

Алғашқы дамуы

Бірінші мыңжылдықтың соңынан екінші мыңжылдықтың басына дейін Эритреяда көші-қон кезеңі болды. VII ғасырдың соңынан бастап, Аксумның құлдырауымен бірге, Эритреяның кең аумақтары, оның ішінде жоталар, бежалықтардың шапқынына ұшырады, олар жерінде Бақлин, Жарин және Қата сияқты бірнеше мемлекеттер құрған деген болжам бар. Бежа билігі 13 ғасырда әлсіреген. Содан кейін, оңтүстіктен келген абиссиниялық қоныс аударушылар бежаларды жоталардан қуғынға түсірді. Беллу тайпасы бежаларға ұқсас ортадан шыққан. Олар алғаш рет 12 ғасырда пайда болды және 16 ғасырға дейін Эритреяның солтүстік-батысының бір бөлігіне үстемдік етті. 1270 жылдан кейін, Загве мемлекеті құлағаннан кейін, көптеген агаулар қазіргі Эритреяға қашып келді. Көпшілігі жергілікті тигринья мәдениетіне сіңіп кетті, бірақ білен тайпасы ерекшелік танытты. Ақсум құлағаннан кейін келген тағы бір халық – кушит тілінде сөйлейтін сахо тайпасы, олар 14 ғасырға дейін жоталарда бекінді. Осы аралықта Эритреяда ислам дініне өту процесі баяу, бірақ тұрақты түрде жүріп жатты. Мұсылмандар алғаш рет 613/615 жылдары, Бірінші Хижра кезінде Эритреяға келді. 702 жылы мұсылман саяхатшылары Дахлак аралдарына кірді. 1060 жылы Йемен әулеті Дахлакқа қашып, Дахлак сұлтандығын құрды, ол шамамен 500 жыл бойы сақталды. Бұл сұлтандықтың Массава портына да билігі болды.

XII ғасырдан бастап итальяндықтардың келуі

12 ғасырдың басынан бастап эфиопиялық Загве және Соломоноидтар әулеттері Эритрея таулы аймағы мен Қызыл теңіз жағалауын әртүрлі дәрежеде бақылауда ұстады. Бұрын бұл аймақ Ма’икеле Бахр (“теңіздер/өзендер арасында”, яғни Қызыл теңіз бен Мереб өзені арасындағы жер) деп белгілі болған, бірақ император Зара Якуб билікке келген кезде ол Бахр Негаш, Медри Бахри (“Теңіз жері” тигринья тілінде, бірақ Шир сияқты Меребтің арғы жағындағы аймақтар да кірді, қазіргі Эфиопия) деп аталды. Елордасы Дебарва болған мемлекеттің негізгі провинциялары Хамасиен, Серае және Акеле Гузай еді. Қызыл теңіз жағалауының стратегиялық және саудалық маңызы зор болғандықтан, оған көптеген державалар таласқан. 16 ғасырда Осман империясы Дахлак архипелагын, содан кейін Массаваны басып алды. Сондай-ақ 16 ғасырда Эритрея Адал сұлтандығының мұсылман басшысы Ахмад Грагнның шабуылдарына ұшырады. Адалиттерді қуғаннан кейін Османдықтар Эритреяның жағалау аймағының көбін басып алды. Осман империясы 1865 жылға дейін, египеттіктер Османдықтардан Массаваны алғанға дейін, аумақтың көп бөлігін тек номиналды түрде ғана бақылап тұрды. Олар 1876 жылға дейін, египеттіктер эфиопия-египет соғысында жеңілгенге дейін, құрлыққа қарай жылжыды. Оңтүстік Эритреяда Ауса сұлтандығы (Афар сұлтандығы) бұрынғы Ауса имаматының орнына келді. Соңғысы 1577 жылы Мұхаммед Жаса өзінің астанасын Харардан Аусаға (Асаита) көшіргенде құрылды, Адал сұлтандығы Ауса мен Харар сұлтандығына бөлінді. 1672 жылдан кейін Ауса имам Умар Дин бин Адамның таққа отыруына қарсылық көрсетілді. 1734 жылы Мадаито руының басшысы Кедафу билікті басып алып, Мадаито әулетін құрды. Бұл отаршылдық кезеңге дейін жалғасқан жаңа және күрделі саяси жүйеге бастау болды. 1870 жылдар шамасында Рахеита сұлтаны Ассаб шығанағының маңындағы жерлерді Рубатино кеме компаниясына сатты. Бұл аймақ жаңадан аяқталған Суэц каналы арқылы кемелер қатынасы үшін көмір станциясы ретінде пайдаланылды. Эритреялықтардың қарсылығына қарамастан, бұл жер Османдықтардың Мысырдағы Хабеш провинциясының бір бөлігі болуға жақын болды. Алғашқы итальяндық қоныс аударушылар 1880 жылы келді. 1888 жылы итальяндық әкімшілік жаңа колонияда алғашқы даму жобаларын бастады. 1888 жылы Саатиге дейін Эритрея темір жолы аяқталды, ал 1911 жылы таулы аймақтағы Асмараға жетті. Асмара-Массава кабельдік жолы 1937 жылы іске қосылған кезде әлемдегі ең ұзыны болды. Кейіннен ол 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейін, соғыс өтемақысы ретінде британдықтар тарапынан бұзылды. Ірі инфрақұрылымдық жобалардан басқа, отаршылдық билік ауыл шаруашылығына да көп инвестиция жасады. Сондай-ақ, Асмара мен Массавада қалалық жайлылықтарды қамтамасыз етті және көптеген эритреялықтарды мемлекеттік қызметке, әсіресе полиция және қоғамдық жұмыстар департаменттеріне жұмысқа алды. Мыңдаған эритреялықтар Ливиядағы итальян-түрік соғысында, сондай-ақ 1-ші және 2-ші итальян-абиссиния соғыстарында әскери қызметке алынды. Сонымен қатар, итальяндық Эритрея әкімшілігі түйме, тамақ майы, макарон, құрылыс материалдары, ет, темекі, тері және басқа да тұрмыстық тауарлар өндіретін бірқатар зауыттар ашты. 1939 жылы 2198 зауыт жұмыс істеді, олардың көпшілігі Эритрея азаматтарынан құралды. Өнеркәсіптің дамуы қалаларда тұратын итальяндықтар мен эритреялықтардың санын арттырды. Аумақта тұратын итальяндықтардың саны бес жылда 4600-ден 75000-ға дейін өсті; ал эритреялықтардың өнеркәсіпке қатысуымен сауда және жеміс плантациялары бүкіл ел бойынша кеңейтілді, ал плантациялардың бір бөлігі эритреялықтарға тиесілі болды. 1922 жылы Италияда Бенито Муссолини билікке келгені итальяндық Эритреядағы отаршылдық үкіметте үлкен өзгерістерге әкелді. 1936 жылдың мамырында Дуче Италия империясының құрылғанын жариялағаннан кейін, Италияның Эритреясы (солтүстік Эфиопияның аймақтарымен кеңейтілген) және Италияның Сомалисі жаңадан бағындырылған Эфиопиямен біріктіріліп, жаңа Италиялық Шығыс Африка (Africa Orientale Italiana) әкімшілік аймағы құрылды. Бұл фашистік кезең "жаңа Рим империясы" атынан империялық кеңеюмен сипатталды. Италия үкіметі Эритреяны Италиялық Шығыс Африканың өнеркәсіптік орталығы ретінде таңдады. Эритреялықтардың революциялық күресінен кейін итальяндықтар Эритреяны тастап кетті. Итальяндықтар Эритреяға католик дінінің үлкен дамуын әкелді. 1940 жылы аймақтың үштен бір бөлігі католик дінін ұстанды, негізінен Асмарада бірнеше шіркеулер салынды.

Асмараны дамыту

Итальяндық Асмарада ірі итальяндық қауым өмір сүрді және қала итальяндық сәулет үлгісіне ие болды. Алғашқы құрылыстардың бірі Асмара президенті кеңсесі болды: бұл бұрынғы «Италия үкіметінің сарайы» 1897 жылы Эритреяның тұңғыш итальяндық губернаторы Фердинандо Мартини салған. Италия үкіметі Асмарада Италия Корольдығының «colonia primogenita» (бірінші қыз колониясы) деп аталған Эритреяға деген адалдығын көрсетуге болатын әсерлі ғимарат құруды жоспарлады. Бүгінде Асмара әлемге ХХ ғасыр басындағы итальяндық ғимараттарымен танымал, оның ішінде арт-деко стиліндегі Имперо кинотеатры, «кубистік» Африка пансионаты, эклектикалық православие соборы және бұрынғы опера театры, футуристік Fiat Tagliero ғимараты, Розарийдің біздің әйелінің неоромандық шіркеуі, Асмара және неоклассикалық губернатор сарайы бар. Қалада итальяндық колониялық виллалар мен үйлер көптеп салынған. Асмараның орталық бөлігінің көп бөлігі 1935 және 1941 жылдар аралығында салынды, сондықтан итальяндықтар бар болғаны алты жылдың ішінде дерлік толық қала салып бітірді. 1939 жылғы итальяндық халық санауы бойынша Италияның Асмара қаласында 98 000 адам тұрды, оның 53 000-ы итальяндықтар еді. Осы факті Асмараны Африкадағы Италия империясының басты «итальян қаласы» етті. Бүкіл Эритреяда итальяндық эритреялықтардың саны сол жылы 75 000-ға жетті. Италиялықтар Асмара және Масава аймақтарында көптеген өнеркәсіптік инвестициялар жасады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Эритреяның дамыған индустрияландыру процесін тоқтатты. 1941 жылдың көктемінде одақтас күштердің Эритреяны итальяндықтардан басып алу әрекеттері кезінде инфрақұрылым мен өнеркәсіптік аймақтардың көп бөлігі соғыс салдарынан қирады. Келесі итальяндық партизан соғысын көптеген эритреялық отаршыл әскерлер 1943 жылдың қыркүйегінде итальяндық қарулы келісіміне дейін қолдады. Италияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырауынан кейін Эритрея британдық әскери басқаруға берілді. Италиялық эритреялықтар соғыстан кейін Эфиопияның Эритреяны аннексиялауын қабылдамады: 1947 жылдың шілдесінде Асмарада доктор Винченцо Ди Меглионың «Шара Италия» партиясы құрылды, оның көптеген мүшелері бұрынғы итальяндық солдаттар мен көптеген эритреялық аскарилерден тұрды (бұл ұйым Италия үкіметінің қолдауына ие болды). Доктор Ди Меглио басқарған бұл партия 1947 жылы Эритреяны Судан мен Эфиопия арасында бөлу туралы ұсынысты қабылдамады. Бұл итальяндық-эритреялық партияның басты мақсаты – Эритреяның тәуелсіздігі болды, бірақ олардың алғы шарты бар еді: ел тәуелсіздік алғанға дейін кемінде 15 жыл бойы Италия басқаруы керек еді (Италиялық Сомали сияқты).

Британдық әкімшілік және федерализация

Британдық әскерлер 1941 жылы Эритреяда итальяндық әскерді Керен шайқасында жеңіп, одақтас әскерлер оның тағдырын анықтағанға дейін колонияны британдық әскери басқаруға алды. Италияның бірнеше инфрақұрылымдық жобалары мен өндірістері бұзылып, Кенияға соғыс репарациясы ретінде әкетілді. Эритреяның мәртебесіне қатысты одақтастар арасында келісім болмағандықтан, британдық әскери әкімшілік Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігінде 1950 жылға дейін жалғасты. Соғыстан кейінгі жылдары британдықтар Эритреяны діни бағыт бойынша бөлуді ұсынды, мұсылман халқы Суданға, христиандар Эфиопияға қосылуы керек болды. Италиядағы сайлауда Италия Коммунистік партиясының жеңісін күткен Кеңес Одағы бастапқыда Эритреяны Италияға сенімгерлікпен немесе отар ретінде қайтаруды қолдады. Максим Литвинов бастаған, Иван Майский мен Вячеслав Молотов қолдаған кеңестік дипломаттар тіпті Эритреяны Кеңес Одағының өзіне сеніп тапсыруға тырысты. Араб мемлекеттері Эритреяны және оның көптеген мұсылман халқын араб әлемінің жалғасы ретінде көріп, тәуелсіз мемлекет құруға ұмтылды. Эритреяның Асмара қаласында екі негізгі христиан-мұсылман қақтығыстары болды (эфиопиялықтар, одақтас партияның қолдауымен, оларда үлкен рөл атқарды), біреуі 1946 жылы Судан қорғаныс күштері қатысқан, ал екіншісі 1950 жылдың ақпанында болды. Бұл жазба 1950 жылғы оқиға туралы. БҰҰ комиссиясы Эритреяға 9 ақпанда келді және 5 күннен кейін бірнеше айға созылған тергеуді бастады. Эфиопияның қолдауымен жүргізілген "Шифта" қозғалысының іс-әрекеті оның келгенінен кейін күшейе түсті, олар батыл, жақсы жоспарланған, жақсы үйлестірілген және жаңашыл болды. Шифтаның басты мақсаты тәуелсіздік блогының жақтастары бақылайтын аймақтарда БҰҰ-ның еркін қозғалысын бұзу болды. Олар тәуелсіздікті қолдаған ауыл тұрғындарының БҰҰ-мен кездесуіне жол бермеуге тырысты. Олар көлік және байланыс жүйелерін нысанаға алды. Асмараны негізінен тәуелсіздікке жақтас батыс жазық жерлермен және Масуамен байланыстыратын телефон желілері үнемі өшіріліп отырды. Май Дерседегі белсенді Мұсылман лигасының жергілікті жетекшісі Башай Несредин Саидты 20 ақпанда дұға оқып жатқанда шифта өлтірді. Мұфти шейх Ибрагим әл-Мухтар оқиға туралы жазған мәліметке сәйкес, сол күні, дүйсенбі күні кешкі сағат 07:30-да 5 шифта келді және намаз оқып жатқан кезде оған бірнеше рет оқ атты. Оны өлтірудің себебі - олар одан Мұсылман лигасынан бас тартып, Юнионисттік партияға (UP) қосылуын өтінді, бірақ ол бас тартты. Бұл қастандық Асмарадағы мұсылмандардың наразылығын туғызды. Жастар мен мұсылман абыройының қатысуымен жақсы ұйымдастырылған жерлеу рәсімі өтті. Шеру үш негізгі көшеден өтіп, UP кеңсесі орналасқан көшеге жетті. Мұфтидің айтуынша, содан кейін UP мүшелері шеруге тас лақтыра бастады, содан кейін үш граната атылды, содан кейін тәртіпсіздік орын алды. Екі жақтың арасында ашық қақтығыс болды, екі жақтың да көптеген адамдары қаза тауып, жарақат алды. Полиция шынайы оқпен шабуылға кірісті, бірақ қақтығыстар жалғасты. Осылардың бәріне қарамастан, шеру қабірханаға дейін жалғасты, онда мәйіт жерленді. Содан соң бұл толқулар басқа аймақтарға да тарады және қауіпті сектанттық түрге ие болды. Көптеген мүлік тоналып, өртеліп кетті. Сәрсенбіде Британдық әскери әкімшілік (БМА) коменданттық сағат жариялады, бірақ тәртіпсіздіктер жалғасты. Бейсенбі күні БМА әкімшісі муфтий мен Абуна Маркоспен кездесуді шақырды және оларды халықты тыныштандырып, татуласуды сұрады, екеуі де келісті. Екі жақтың да даналары шақыруды қабылдады, бірақ бүлік аяқталғанға дейін мұсылман саудагерлерінің меншігін тонау тағы үш күн жалғасты. 25 ақпанда копттар бас шіркеуде, мұсылмандар үлкен мешітте кездесіп, зорлық-зомбылықты тоқтатудың жолдарын талқылады. Екі тарап та бір-біріне қарсы зорлық-зомбылықты болдырмау үшін ант беруге келісті. Әр тарап келісімдерді қадағалау үшін төрт адамнан тұратын комитет тағайындады. Кейін екі жақтан да 31 адам сегіз мүшелі комитеттің алдында ант берді. Басқа да аудандарда зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін екі жақтың да комитеті мұсылман және христиан зираттарына барып, екі жақтың құрбандарының зиратына гүлдер қойды. 62-ден астам адам қаза тауып, 180-нен астамы жарақат алды, ал мүлікке үлкен залал келтірілді. Осылайша, эфиопиялық байланыс қызметкері қоздыруда үлкен рөл атқарған көтерілістер екі жақтың да ақылды діни басшылары мен ақсақалдарымен тоқтатылды. Эфиопияның мүйіздегі амбициясы оның монархінің экспансионистік мүддесінде көрінді, Хайле Селассие итальян Сомалисі мен Эритреяны талап етті. Ол бұл талапты Франклин Д. Рузвельтқа жазбаша хаттап, Париж бейбіт конференциясында және Біріккен Ұлттар Ұйымының бірінші сессиясында білдірді. Біріккен Ұлттар Ұйымында бұрынғы итальян отарларының тағдыры талқыланды. Британдықтар мен американдықтар Эритреяны эфиопиялықтарға беруді қалаған, егер олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көрсеткен қолдауы үшін сыйлық ретінде берсе. "АҚШ және Ұлыбритания Эритреяның барлық бөлігін, батыс провинцияны қоспағанда, Эфиопияға беруге келісті. АҚШ Эфиопияға осы мәселеде кепілдік берді." Эритреялық партиялардың тәуелсіздік блогы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясынан Эритреяның егемендігі мәселесін шешу үшін дереу референдум өткізуді үнемі сұрады. Кеңес келісімге қол жеткізілмегендігіне және Эритреяның өзін-өзі анықтау талаптарына байланысты 1950 жылдың ақпанында Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) комиссиясы бұрынғы отарға жіберілді. Осы сәтте АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Джон Фостер Даллес: "Әділеттілік тұрғысынан қарағанда, Эритрея халқының пікірлері ескерілуі керек. Дегенмен, АҚШ-тың Қызыл теңіз бассейніндегі стратегиялық мүдделері мен қауіпсіздік және әлемдік бейбітшілік мәселелері елдің біздің одақтасымыз Эфиопиямен байланысуын қажет етеді" деді. Елшінің сөздері, Адис-Абебадағы британдық елшінің бағасымен бірге, Эритреяның тәуелсіздікке ұмтылысын анық көрсетеді. Эритреяның Эфиопиямен байланысының ережелері 1950 жылдың 2 желтоқсанында БҰҰ Бас Ассамблеясының 390A (V) қарарымен белгіленді. Онда Эритрея мен Эфиопияның императордың билігімен шала федералдық құрылым арқылы байланысуы қажет еді. Эритреяның әкімшілік және сот құрылымы, өз туы және полиция, жергілікті басқару және салық салу сияқты ішкі істерге бақылау құқығы болуы керек еді.

Уақытша үкімет және Демократия мен әділдік үшін халық фронты

АҚШ 1991 жылы Меңгусту режимін құлатуға дейін Вашингтондағы бейбіт келіссөздерде көмектесуші рөл атқарды. Мамыр айының ортасында Менгисту Эфиопия үкіметінің басшысы лауазымынан кетіп, Зимбабвеге жер аударылды, бұл Эфиопияда уақытша үкіметтің құрылуына әкелді. Эритреядағы эфиопиялық күштерді жеңгеннен кейін, EPLF әскерлері өз отанын бақылауға алды. Сол айдың соңында АҚШ Лондонда соғыстың аяқталуын ресми түрде жариялау туралы келіссөздерге төрағалық етті. Бұл келіссөздерге төрт негізгі қақтығысқа қатысушы топ, соның ішінде EPLF қатысты. Менгисту үкіметінің құлдырауынан кейін Эритреяның тәуелсіздігі АҚШ-тың қызығушылығы мен қолдауын күшейтті. Heritage Foundation Africa сарапшысы Майкл Джонс «фронт Менгистудің автократиялық тәжірибелерінен бас тартуға ниетті екенін көрсететін шамалы да жігерлендіретін белгілер бар» деп жазды. АҚШ-тың жоғары деңгейдегі делегациясы 1991 жылдың 1-5 шілдесінде Эфиопияда өтпелі үкімет құру бойынша конференцияға қатысты. EPLF шілдедегі конференцияға бақылаушы ретінде қатысты және Эритреяның Эфиопиямен қарым-қатынасына қатысты жаңа өтпелі үкіметпен келіссөздер жүргізді. Бұл келіссөздердің нәтижесінде эфиопиялықтар эритреялықтардың тәуелсіздік туралы референдум өткізу құқығын мойындады. EPLF кадрларының кейбіреуі бұрын марксистік идеологияны қолдағанмен, Кеңес Одағының Менгистуге қолдау көрсетуі олардың ынтасын басып тастады. Бұрынғы Кеңес Одағы мен Шығыс блоктағы коммунистік режимдердің құлдырауы оларды бұл жүйенің сәтсіздікке ұшырағанына көндірді. EPLF Эритреяда демократиялық үкімет нысаны мен еркін нарықтық экономиканы орнатуға міндеттенді. АҚШ демократия мен адам құқықтарына қатысты прогресске қол жеткізу шартымен Эфиопия мен Эритреяға көмек көрсетуге келісті. 1991 жылдың мамыр айында EPLF Эритреяның уақытша үкіметін (PGE) құрды, ол тәуелсіздік туралы референдум өткізіліп, тұрақты үкімет құрылғанға дейін Эритрея істерін басқаруға тиіс болды. EPLF басшысы Афеверки PGE басшысы болды, ал EPLF Орталық Комитеті оның заң шығару органы ретінде жұмыс істеді. 1993 жылдың 23-25 сәуірінде БҰҰ бақылауымен өткен референдумда эритреялықтардың басым көпшілігі тәуелсіздікті қолдады. Референдум нәтижесінде Эритреяның тәуелсіздігіне 99,83% дауыс берілді. Эритрея билігі 1993 жылдың 27 сәуірінде Эритреяны тәуелсіз мемлекет деп жариялады. Үкімет қайта ұйымдастырылды және Ұлттық Ассамблея EPLF және EPLF-ке қатысы жоқ мүшелерді қамту үшін кеңейтілді. Ассамблея Исаияс Афеверкиді президент етіп сайлады. EPLF саяси партия ретінде қайта құрылды, ол Демократия және әділдік үшін халық фронты (PFDJ) аталды.