Кіріспе

Боливиялық жабайы табиғат құқықтары мен құтқаруға бағытталған үкіметтік емес ұйым Comunidad Inti Wara Yassi (CIWY) – Боливияның қоршаған ортаны қорғау жөнінде білім беру және ауру, зәрезартталған және тастап кетілген жабайы жануарларға күтім көрсетуге арналған үкіметтік емес ұйымы. Бұл елдегі тартылып алынған жануарлардың ең ірі орталығы. Қазіргі уақытта шамамен 500 жануарға қамқорлық жасалып жатыр, олардың көпшілігі заңсыз жануар саудасынан құтқарылған. Ұйым сондай-ақ жануарлар құқықтарын қорғау және табиғатты сақтау туралы экологиялық белсенділік пен білім беру жұмыстарын жүргізеді. Атау үш түпкілікті тілден алынған сөздерден тұрады, кечуа, аймара және чиригуано гуарани тілдерінде күн, жұлдыз және ай деген мағынаны білдіреді. CIWY халықаралық еріктілердің көмегімен жұмыс істейді, олар кемінде екі аптаға келеді.

Тарих

1986 жылы Хуан Карлос Антезана мен Тания "Нена" Балтазар Ла-Пастың Эль-Альто ауданында мұқтаж жастармен жұмыс істеуді бастады. Олар аймаққа көшіп келген шахтерлер балаларының қажеттіліктерін қолдауға, альтернативті білім беруге, ағаш өңдеу, тігін, жылыжайларда бау-бақша шаруашылығы және басқа да іс-шараларды ұйымдастыруға көмектесті. Білім беру бағдарламасы аясында балалар Ла-Пастың Юнга аймағына саяхаттар жасады. Мұндай бір саяхат барысында олар адамның қоршаған ортаға тигізетін зиянын және жануарлар дүниесіне егіс алқаптарын өртеудің әсерін көрді. Бұл балаларға терең әсер етті, олар орманды және табиғатқа зиян келтіретін басқа да іс-әрекеттерді жоюдың зиянын жұртшылыққа көрсету мақсатымен экологиялық қозғалыс құруға келісті. Ла-Пас, Оруро, Санта-Круз, Сукре және Кочабамба қалаларында митингілер өтті. Бұл жастар CIWY ұйымының қоршаған ортаның қырылуы туралы хабардарлықты арттырудағы алғашқы күш-жігерінің маңызды бөлігі болды. Тағы бір саяхат кезінде балалар жабайы жануарларға жасалған ашкөздікке куә болды: олар Рурренабаке қаласындағы бір барда ұсталған жәндік маймылды тапты. Антезана мен Балтазар маймылды құтқарып, емдеп, табиғатқа қайтарды. Бірақ маймыл Рурренабакеге қайта оралып, қайтадан тұтқынға алынды. Антезана мен Балтазар мұндай жануарларды қорғау үшін жабайы табиғат қорығының қажеттігін түсінді. CIWY 1992 жылы ресми түрде құрылды. 1996 жылға дейін ұйым Ла-Пастағы жапон бағында құтқарылған жануарлармен жұмыс істеді және оларға күтім жасады. Inti Wara Yassi (FIWY) достары 2008 жылы Ұлыбританияда тіркелген қайырымдылық қорына айналды, ал оның басқарушысы – әйгілі приматолог Джейн Гудолл. 2009 жылы доктор Гудолл CIWY ұйымына келді. Ол CIWY-ның жануарлар мен қоршаған ортамен жұмысын қолдау үшін Machía және Ambue Ari парктеріне барды. CIWY COVID-19 пандемиясы кезінде халықаралық еріктілердің саяхаттау мүмкіндігі болмағандықтан қиын жағдайға түсті. 2021 жылы Лаура Коулменнің Ambue Ari паркіндегі CIWY ұйымымен өткен уақыты туралы "Пума жылдары" атты мемуары жарық көрді. Ол жарық көргеннен кейін Amazon-да ең көп сатылатын кітаптардың біріне айналды. Кітаптан түскен табыс CIWY ұйымына беріледі. Халықаралық науқанға қарамастан, жол құрылысы 2010 жылы басталды. Жолдың құрылысы топыраққа нұқсан келтіріп, ауыр жаңбыр кезінде көшкіндерге себеп болды, бұл жылдың көп бөлігінде жолды өтпейтін етіп қана қоймай, CIWY ұйымының күш-жігеріне қатысты мекендеу ортасының одан әрі жоғалуына да әкелді. 2009 жылы Джейн Гудолл Вилла Тунариге жолдың бұзылуына қарсы сөйлеу үшін келді. 2010 жылы жол құрылысының салдарынан жерді жоғалту нәтижесінде төрт пума Jacj Cuisi паркіне көшірілді.

Амбуэри саябағы

Parque Ambue Ari – Санта-Круз және Тринидад қалалары арасында, Санта-Круз департаментінде орналасқан 800 гектарлық жабайы табиғат қорығы. Parque Machia жерінен өзгешелігі, Parque Ambue Ari жері CIWY-ге тиесілі. Ол 2002 жылы жергілікті какао фермерінен сатып алынған. Қорық өздігінен жұмыс істеу үшін және құтқарылған жануарлардың саны артуына байланысты оларды орналастыру мақсатында ашылды. "Амбуэ Ари" деген сөз жергілікті гуарайо тілінде "жаңа күн" деген мағынаны білдіреді. Parque Ambue Ari-дегі табиғи орта ягуарлар, пумалар, оцелоттар, экзотикалық құстар, тапирлер, коатилер және қызыл ұрандайтын маймылдарды күтуге өте қолайлы; алайда, жергілікті шаруалар қорық жеріне еніп, аумағында аңшылар табылған. Ұйым барлық жануарлардың медициналық қамтамасымен айналысады, ал еріктілер клеткаларды тазалауға, жануарларды тамақтандыруға, оларға қосымша жағдай жасауға және құрылыс немесе жөндеу жұмыстарына көмектеседі.

Жақсылық паркі

2008 жылы Рурренабакеден тыс жерде үшінші пана: Parque Jacj Cuisi құру үшін қосымша жер сатып алынды. Jacj Cuisi 300 гектар жерді қамтиды, ол Сан-Буэнавентура ауылынан шамамен 35 км қашықтықта орналасқан. Оның орналасуы CIWY жұмысының дамуы үшін маңызды, себебі ол 1,8 миллион гектарлық Мадиди ұлттық паркімен байланысты, және қайта оңалту бағдарламалары үшін өте қолайлы жер. "Jacj Cuisi" дегені жергілікті мосетан такана тілінде "арман жері" деген мағынаны білдіреді. CIWY-ді сондай-ақ француздық жануарларды қорғау ұйымы One Voice және құтқарылған маймылдарға күтім көрсететін британдық ұйым The Monkey Sanctuary қолдайды. 2011 жылы Луис Моралес The Monkey Sanctuary-ге барып, көмек көрсетті. 2010 жылы Балтазар мен CIWY тағы да мойындалды, бұл жолы француздық жануарларды қорғау ұйымы. One Voice ұйымымен бірге Эйфель мұнарасының астында жануарлар құқығы үшін үнсіз наразылыққа қатысқаннан кейін, One Voice Балтазарға көлік сатып алуға арналған қаржылай көмек ұсынды. 2011 жылы бұл қаражат CIWY-нің алғашқы көлігін сатып алуға жұмсалды.