Амазонияның марқұм қорғаушысы Дороти Мэй Стэнг

Кіріспе

Бразилиялық белсенді (1931–2005)

Дороти Мэй Стэнг, SND (7 маусым 1931 – 12 ақпан 2005) – Америкада туған бразилиялық, Нотр-Дам де Намур қауымының мүшесі. Ол 2005 жылы Амазония бассейніндегі Пара штатының Анапу қаласында қанымен өлтірілді. Стэнг кедейлер мен қоршаған ортаны қорғау жолындағы күресінде белсенді болып, бұрын ағаш кесушілер мен жер иелерінен өлім туралы угрозалар алған болатын.

Өмір

1931 жылдың 7 маусымында Огайо штатының Дейтон қаласында дүниеге келген, бірақ Бразилия азаматы болған ол 1948 жылы Нотр-Дам де Намур қауымына қосылып, 1956 жылы түпкілікті уәде берді. 1951 жылдан 1966 жылға дейін Иллинойс штатының Калумет-Сити қаласындағы Сент-Виктор мектебінде, Вилла-Парктегі Сент-Александр мектебінде және Аризона штатының Феникс қаласындағы Ең қасиетті Троица мектебінде бастауыш сыныптарда сабақ берді. 1966 жылы Бразилиядағы қызметін Мараньяо штатының Коруата қаласында бастады. Станг өмірін Бразилияның жаңбырлы ормандарын ауыл шаруашылығының салдарынан тозудан қорғауға арнады. 1970 жылдардың басынан бастап ол шаруаларды қарапайым шаруалардың өмірін қамтамасыз етуге көмектесті, олардың орманды кеспей шағын жерлерді өңдеуіне және орман өнімдерін жинауына жағдай жасады. Сондай-ақ ол шаруаларды олардың жерлерін бағындыруға тырысқан шаруалар үшін жұмыс істейтін қылмыстық топтардан қорғауға ұмтылды. Отбасысы, достары және Бразилиядағы көптеген жергілікті тұрғындар оны "Ауманның өлімі – біздің өміріміздің соңы" деген мағына беретін "A Morte da floresta é o fim da nossa vida" деген жазуы бар футболкамен бейнелейтін. Мен қашқым келмейді, сондай-ақ қоршаусыз орманды қорғау үшін күресіп жатқан шаруаларды тастағым да жоқ. Олардың жерде қадірлі өмір сүруге және еңбек етуге, сонымен қатар қоршаған ортаны құрметтеуге толық құқығы бар.

Өлім

2005 жылдың 12 ақпанында Станг Амазонканың құқықтары туралы сөйлеу үшін қоғамдық жиналысқа бару үшін ерте тұрды. Станг шақырған шаруа – Сиеро кешігіп қалды. Сиеро Стангтан бірнеше минут қалып қойды, бірақ оны көріп, оны күшіктеп келе жатқан екі қарулы адамнан жасырды. Ол алға жылжи берді, бірақ мал шаруашылығында жұмыс істейтін Клодоалдо Карлос Батиста мен Райфран дас Невес Сальс есімді екі адам оның жолын тосқан. Олар одан қаруы бар-жоғын сұрады, ал ол тек Киелі кітабын ғана қару ретінде пайдаланатынын айтты. Содан кейін ол «Бақыттылар» кітабынан «Рухымен кедейлер бақытты» деген жолдарды оқыды. Ол бірнеше қадам басты, бірақ Сиеро оны «қарындас» деп шақырғанда Райфран оны тапаншамен бағыттап тоқтатты. Клодоалдо Стангқа оқ атуға рұқсат берген кезде, Райфран Стангтың қарнына бір оқ атты. Ол бетімен жерге құлап түсті. Райфран Стангтың арқасына тағы бір оқ атқаннан кейін, қалған төрт оқты басына атты, осылайша оны өлтірді. Ол 73 жаста болған.

Тергеу және сот процестері

АҚШ Әділет министрлігінің Вашингтондағы трансұлттық қылмысқа қарсы күрес бөлімі төрт адамға (үшіншісі қамауда, біреуі іздеуде) қатысты 18-тармақ, АҚШ кодексінің 2332-бабы бойынша айыптау қойды. Бұл заңның негізгі талаптары: 1) құрбанның АҚШ азаматы болуы, 2) кісі өлтірудің АҚШ-тан тыс жерде жасалуы және 3) кісі өлтірудің үкіметке немесе азаматтық топқа ықпал ету, қысым көрсету немесе мәжбүрлеу мақсатымен жасалуы. Стангтың өлтірілуі осы талаптардың барлығына сай келді. 2005 жылдың маусым айында екі адам АҚШ-тан тыс жерде американдық әйелді өлтіруге сөз байласты деген айып тағылды. Рейфран дас Невес Сейлс және Клодоальдо Карлос Батиста есімді бұл екі адам 2005 жылдың 10 желтоқсанында сотталды. 2007 жылдың 15 мамырында Белем қаласының соты 36 жастағы Витальмиро Бастос де Моураны Стангты ату үшін жалдамалы кісілерге ақы төлегені үшін 30 жылға бас бостандығынан айырды. Сотта болған Стангтың інісі Дэвид: «Әділет орнатылды» деді. Екінші сот процесінде Моура барлық айыптан ақталды, себебі жалдамалы кісі, Рейфран дас Невес Салес сотта Дороти Стэнгті жеке мүддесі үшін өлтіргенін мәлімдеді. Бірақ прокуратура шағымданып, Моура кінәлі деп танылып, 2010 жылдың 12 сәуірінде 30 жылға бас бостандығынан айырылды. Рейфран дас Невес Салес 2007 жылдың 22 қазанында қайтадан сотталды. Ол тағы да кінәлі деп танылып, Белемдегі судья оны 2005 жылғы алғашқы сот процесіндегідей 27 жылға бас бостандығынан айырды. Прокурорлар Моураның Стангты өлтіруге бұйрық бергенін, себебі ол жергілікті билікке хаттар жолдап, Моураның жерді тазарту үшін заңсыз өрт сөндіргенін айыптаған, нәтижесінде оған үлкен айыппұл салынғанын мәлімдеді. 2008 жылдың 6 мамырында үшінші сот процесінде Рейфран дас Невес Салес 28 жылға бас бостандығынан айырылды. 2008 жылдың желтоқсанында кісі өлтіруге тапсырыс берді деген күдікпен фермер Regivaldo Pereira Galvão қамауға алынды және оған кісі өлтіру айыптары тағылды. Ол бұрын да кісі өлтіргені үшін тұтқындалған, бірақ босатылған еді. 2009 жылдың 7 сәуірінде Пара штатының соты үшінші сот процесін күшін жойды. Сол сот Витальмиро Бастос де Моураны қайтадан түрмеге қамауға бұйырды, бірақ Моураның адвокаты бұл шешімге шағым жасады. Жаңа сот отырысы белгіленді. 2009 жылдың 22 сәуірінде Бразилияның Жоғарғы соты Витальмиро Моураны habeas corpus өтініші бойынша соңғы шешім шыққанға дейін босатты. 2009 жылдың қараша айында Регивальдо Гальваоның алаяқтық ісі бойынша куәлік беруге дайындалып жатқан Ронири Лопес атып өлтірілді. 2010 жылдың 4 ақпанында Жоғарғы сот Витальмиро Моураның habeas corpus актісін күшін жойды. Моура 7 ақпанда полицияға өз еркімен тапсырылып, тұтқындалды. 2010 жылдың 12 сәуірінде ол тағы да айыпталды және 30 жылға бас бостандығынан айырылды. 2010 жылдың 1 мамырында Регивальдо Гальвао да кісі өлтіруге бұйрық бергені үшін сотталды. Ол 30 жылға бас бостандығынан айырылды. 2012 жылдың 21 тамызында Бразилияның Жоғарғы соты Регивальдо Гальваоға habeas corpus арызын қабылдады. Қорғаушы адвокаттың сөзіне қарағанда, алқабилер Регинальдоны айыпталушының барлық заңдық шаралары қолданылмай тұрып соттауға шешім қабылдады. Регивальдо Гальвао келесі күні босатылды. 2013 жылдың 15 мамырында Бразилияның Жоғарғы соты Виталимиро Моураның айыбын жоққа шығарды. 2013 жылдың 19 қыркүйегінде Моура төртінші рет кісі өлтіргені үшін сотталып, Пара штатындағы сот 30 жылға бас бостандығынан айырды. 2013 жылдың шілдесінде Дас Невес Салес мерзімінен бұрын түрмеден босатылды. 2014 жылдың 20 қыркүйегінде Невес Салес есірткі саудасымен айналысқан жас жігіт пен әйелді өлтіргені үшін тағы да тұтқындалды. Олар Боливиядан 50 килограмм кокаин әкелді, бірақ Салес оларға тауар үшін ақы төлеудің орнына оларды өлтірді.

The US Attorney's Office, Transnational Crime Unit, in Washington, DC, pursued an indictment of the four people (three in custody, one at large) under Title 18, USC 2332, a statute on international homicide. The key elements of this statute require 1) the victim be a US citizen, 2) that the murder takes place outside the US, and 3) that the murder was carried out to influence, pressure, or coerce a government or civilian group. Stang's murder met all the key elements. In June 2005, two men were charged with conspiracy to murder an American outside the United States in connection with her death. These men, Rayfran das Neves Sales and Clodoaldo Carlos Batista, were convicted on December 10, 2005. On May 15, 2007, a court in the city of Belém sentenced Vitalmiro Bastos de Moura, aged 36, to the maximum term of 30 years in prison for paying gunmen to shoot Stang. Stang's brother David, who was at the trial, said: "justice was done." In a second trial, Moura was acquitted of all charges, because the gunman, Rayfran das Neves Sales, declared in court to have killed Dorothy Stang for personal motivation. The prosecution appealed, however, and Moura was found guilty, and re sentenced to 30 years in prison, on April 12, 2010. Rayfran das Neves Sales was retried on October 22, 2007. He was again found guilty, and a judge in Belém sentenced him to 27 years in prison–the same punishment as in the first trial in 2005. Prosecutors said Moura had ordered Stang's death because she had sent letters to the local authorities accusing Moura of setting illegal fires to clear land, which led to his receiving a substantial fine. At a third trial, on May 6, 2008, Rayfran das Neves Sales was sentenced to 28 years in prison. Regivaldo Pereira Galvão, a rancher suspected of ordering the killing, was arrested in December 2008 and was to be charged with the murder. He had been arrested previously for the murder but released. On April 7, 2009, the Court of Justice, in Pará, decided to void the third trial. The same court decided to put Vitalmiro Bastos de Moura back in jail but Moura's lawyer appealed that decision. A new trial was to be scheduled. On April 22, 2009, Superior Court of Justice of Brazil set Vitalmiro Moura free until a final decision about his request of Habeas corpus. Roniery Lopes, a witness in the trial of Regivaldo Galvão for fraud, was shot in November 2009, just before he was to testify. On February 4, 2010, Superior Court of Justice revoked Vitalmiro Moura's habeas corpus. Moura was arrested on February 7, after surrendering voluntarily to police. On April 12, 2010, he was convicted again by a jury and sentenced to 30 years in prison. On May 1, 2010, Regivaldo Galvão was also convicted of having ordered the murder. He was sentenced to 30 years in prison. On August 21, 2012, the Brazilian Supreme Court conceded a Habeas Corpus to Regivaldo Galvão. The defense attorney claims that the jury decided to condemn Reginaldo before all the legal recourses available to the defendant were exhausted. Regivaldo Galvão was freed the following day. On May 15, 2013, Brazil's Supreme Court overturned the conviction of Vitalmiro Moura. On September 19, 2013, Moura was convicted of the murder for a fourth time and sentenced to 30 years in prison by a court in Pará State. In July 2013, das Neves Sales gained early release from prison. On September 20, 2014, Neves Sales was arrested again facing accusations of having killed a young man and woman with whom he had a drug deal. They supplied 50 kilograms of cocaine from Bolivia, but instead of paying them for the consignment, Sales fatally shot them.

Деректі фильм

2 наурызда АҚШ елшісі Джон Данилович Дороти Стэнгтің інісі Дэвид Стэнгпен, Дэниел Юнгемен (Доротимен бірге деректі фильм түсіру үшін сапарлаған), және Мэри Эллис Маккейбпен (Доротидің діни қауымының мүшесі, Бразилияның Сеара штатында қызмет ететін) кездесті. Стэнг пен Юнге Пара штатында Дороти өлтірілген жерді аралағаннан кейін Бразилияның Әділет министрі Марсио Томаз Бастоспен кездесу үшін Бразилиада болды. Стэнг елшіге елшіліктің қолдауы үшін алғыс айтып, Бразилия федералды үкіметінің реакциясына қанағаттанғанын білдірді. Бірақ ол Пара штатының билігін әпкесін қорғамағаны және сапары барысында көңіл айтпағаны үшін қатты сынады. 2008 жылы американдық режиссер Дэниел Юнге «Олар Дороти әпкемді өлтірді» деген деректі фильм шығарды. Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасын Мартин Шин, ал португал тіліндегі нұсқасын Вагнер Мура баяндады. Фильм 2008 жылғы South by Southwest фестивалінде «Көрермендер сыйлығы» мен «Байқау сыйлығын» жеңіп алды, сонда оның әлемдік тұңғыш көрсетілімі өтті.

Опера

2009 жылы Эван Мак Дороти Стэнг қарындасының өміріне негізделген опера шығарды. "Амазонка періштесі" операсы оның өмірлік еңбегін, бразилиялық шаруалармен миссиясындағы адалдығын және оны шейіттік жолға түсірген оқиғаларды бейнелейді. Encompass New Opera Theatre операны 2010 жылы дамытты.

Басқа да ескерткіштер

"Ковспирация" (2014) фильмінде әпке Дорроти Стэнгтің өлімі мен оған дейін болған жағдайлар туралы қысқаша мәлімет берілген. Нотр-Дам де Намур университетіндегі әлеуметтік әділетті қорғау орталығы оның құрметіне аталған. 2021 жылы Амазония орманында жаңадан ашылған бір түрлі сұрғыр құс әпке Стэнгтің есімімен Megascops stangiae деп аталады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары жөніндегі өлімнен кейін берілген сыйлығы

Дороти Стэнг 2008 жылғы 10 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары жөніндегі сыйлығымен марапатталды, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін бұл сыйлық берілді.