Эквадордың Үнді халықтары конфедерациясы: CONAIE қозғалысы

Кіріспе

Эквадордағы жергілікті халықтар ұйымы

Эквадордың жергілікті ұлттар конфедерациясы (lang es) немесе, көбінесе, CONAIE – Эквадордың ең ірі жергілікті халықтар құқықтарын қорғайтын ұйымы. CONAIE басшылығымен Эквадор үнділерінің қозғалысы Латын Америкасындағы ең ұйымдасқан және ең ықпалды жергілікті қозғалыс ретінде жиі аталады. 1986 жылы құрылған CONAIE 1990 жылдың мамыр және маусым айларында ұлттық деңгейдегі ауылдық көтерілісті ұйымдастыруға қатысып, өзін күшті ұлттық күш ретінде нығайтты. Мыңдаған адамдар жолдарды жауып, көлік жүйесін тоқтатты және елде бір аптаға жұмыс істеуді тоқтатты, екі тілді білім беруді, аграрлық реформаны және Эквадордың көпұлтты мемлекетін мойындауды талап етті. Бұл Эквадор тарихындағы ең ірі көтеріліс болды және кейінгі көтерілістерге үлгі боларлық жаңа наразылық формасын қалыптастырды. Осы негізгі мәселелермен қатар, CONAIE-нің 16 тармақты бағдарламасы мәдени мәселелерді, мысалы, екі тілді білім беру және археологиялық ескерткіштерге бақылауды; экономикалық мәселелерді, мысалы, даму бағдарламаларын; және саяси талаптарды, мысалы, жергілікті басқару құқығын қамтыды. CONAIE-нің көпұлтты мемлекетке қатысты ұстанымы Эквадордың 2008 жылғы Конституциясына енгізілді. Бастапқыда басшыларына саяси лауазымдарды иеленуге тыйым салған CONAIE саяси партиялармен және президенттікке үміткерлермен одақ құруға қарсы болды. Оның орнына, ол жергілікті науқандарды қолдады. Алайда, 1996 жылға қарай халықтың қысымы ұйымды сайлау саясатына қатысты ұстанымын қайта қарауға итермеледі, CONAIE президенті Луис Макас ұлттық конгресске сайланды және үнді қозғалысының негізінде құрылған «Pachakutik Plurinational Unity Movement» саяси партиясы іске қосылды. 1990-жылдардың және 2000-жылдардың басында CONAIE кем дегенде бес рет ұлттық жергілікті халықтар көтерілісін ұйымдастырды, мыңдаған шаруаларды Китоны жабу үшін жұмылдырды. Осы көтерілістер барысында CONAIE жер құқықтары мен көпұлттылық талаптарын қойды, сонымен қатар Эквадор экономикасының жемқорлығына, реттеуді жоюға, жекешелендіруге және долларлауға наразылық білдірді.

The Confederation of Indigenous Nationalities of Ecuador (lang es) or, more commonly, CONAIE, is Ecuador's largest indigenous rights organization. The Ecuadorian Indian movement under the leadership of CONAIE is often cited as the best organized and most influential Indigenous movement in Latin America. Formed in 1986, CONAIE firmly established itself as a powerful national force in May and June 1990 when it played a role in organising a rural uprising on a national scale. Thousands of people blocked roads, paralyzed the transport system, and shut down the country for a week while making demands for bilingual education, agrarian reform, and recognition of the plurinational state of Ecuador. This was the largest uprising in Ecuador's history and established a new form of contention that would serve as a blueprint for a string of later uprisings. In addition to these central concerns, CONAIE's 16 point platform broadly addressed cultural issues such as bilingual education and control of archaeological sites; economic concerns such as development programs; and political demands such as local autonomy. The CONAIE position on the plurinational state was integrated into the 2008 constitution of Ecuador. Initially forbidding its leaders from holding political office, CONAIE opposed alliances with political parties and presidential candidates. Instead, it promoted local campaigns. By 1996, however, grassroots pressure had pushed the organisation to rethink their position on electoral politics, with the president of CONAIE, Luis Macas running for national congress and the launching of the Pachakutik Plurinational Unity Movement a political party based on the Indigenous movement. Through the 1990s and early 2000s, CONAIE organised at least five national Indigenous uprisings, mobilising thousands of campesinos to shut down Quito. During these uprisings CONAIE made demands for land rights and plurinationalism while protesting corruption, deregulation, privatisation, and dollarisation of the Ecuadorian economy.

1990 жылғы көтеріліс

1990 жылдың мамыр-маусымында CONAIE Эквадор тарихындағы ең ірі көтерілісті ұйымдастырды, ағаштар мен тастарды жолдарға тосқауыл қойып, көлік жүйесін тоқтатты және елді бір аптаға парализге түсірді. 1990 жылғы көтеріліс, әдетте, Эквадордағы жергілікті халықтардың ұлттық деңгейдегі жаңа саяси күш ретінде пайда болуын белгіледі деп есептеледі, себебі CONAIE екі тілді білім беру, аграрлық реформа және Эквадордың көпұлтты мемлекет ретінде тану туралы талаптары бойынша келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті. 1990 жылғы көтеріліс Колумбтың Америкаға алғашқы сапарының 500 жылдығымен бірге болды. Кито қаласында наразылар Санта-Доминго шіркеуін басып алып, жер дауының қаралу процесіндегі заң жүйесінің сәтсіздігіне қарсылық білдірді. Наразылар CONAIE үкімет өкілімен кездесіп, жер дауы мәселесі бойынша саясаттағы өзгерістерді талқылай алғанша шіркеуді басып алуды жоспарлады. Полиция шіркеуді қоршады. Санта-Доминго шіркеуіндегі наразылар аштық жариялауға дайын тұрғанда, "бірнеше аймақта жүздеген мыңдаған үндістер, кейбір жерлерде метис шаруаларының қолдауымен, жергілікті тас жолдарды жапты және қалалық алаңдарды басып алды. Олардың талаптары көбінесе жерге қатысты болды, сонымен қатар мемлекеттік қызметтер, мәдени құқықтар және ауылшаруашылық өнімдерінің бағасы сияқты мәселелер де қарастырылды. Бұл қозғалыс үкіметке КОНАИЕ басшыларымен кездесуге және ауылдық аймақтардағы халыққа кейбір жеңілдіктер беруге, сондай-ақ бірқатар жер дауларын шешуге мәжбүр етті, бірақ жазық далалардағы ата-бабалардың жерлерінің мәртебесі әлі де шешілмеген мәселе болып қалды. Сонымен қатар, Мендосаға Ақ үйдің жоғары лауазымды саясаткерлері хабарласып, Эквадорға берілетін барлық екіжақты көмекті және Дүниежүзілік банктың несиелерін тоқтатумен қорқытты. Ертесі күні генерал Мендоса жаңа үкіметті таратып, билікті вице-президент Густаво Нобоаға өткізді.

2002 жылғы сайлау және FTAA

2002 жылы CONAIE өзінің ресурстарын саяси науқан жүргізу мен Америка еркін сауда аймағының (АЭСА) 7-ші саммитіне қарсы наразылықты ұйымдастыру арасында бөліп алды, ол Кито қаласында өтті. Президенттік сайлауда CONAIE 2000 жылғы төңкерілген билікті қолдаған әскери қызметкер Лусио Гутьерресті жақтады. Гутьерреске кеңінен сенім болмаса да, ол Эквадордың ең бай адамы Альваро Нобоаға қарағанда, халықтың жемқор капитализмге деген қорқынышын бейнелейтін жалғыз балама ретінде қарастырылды. Лусио Гутьеррес президенттік жарысты соңғы дауыстардың 55% алып жеңіске жетті, бұл жеңіске Пачакутик көрсеткен қолдаудың үлкен үлесі болды.

2005 жылғы көтеріліс

Гутьеррес сайланғаннан кейін алты ай өткен соң, CONAIE үкіметпен ресми түрде үзілісті жариялады, бұл үкіметтің «соңғы сайлауда эквадорлық халық берген мандатты» сатқанын CONAIE атады. Сонымен қатар, Гутьеррестің Халықаралық валюта қорымен келісімге қол қоюы да наразылық тудырды. 2005 жылы CONAIE президент Лючио Гутьерресті құлатуға әкелген көтеріліске қатысты. 2005 жылдың сәуіріндегі Халықтар ассамблеясында және мамырдағы өздерінің даулы жиналысында CONAIE Гутьеррес пен барлық басты саяси элитаның қуғынға ұшырауына шақырды, «Que se vayan todos» («Барлығы кетсін») деген ұранды қолданды, бұл ұран 2001 жылғы желтоқсандағы Аргентина көтерілісінен кейін танымал болды. 2005 жылдың тамызында CONAIE Сукумбиос және Орельяна провинцияларындағы жергілікті халықтарды саяси қуғын-сүргінге, Petrobras компаниясының Ясуни ұлттық паркіне мұнай өндіруді кеңейту әрекетіне және Амазонкадағы Occidental Petroleum компаниясының жалпы қызметіне қарсы наразылық білдіруге шақырды. Амазонка аймағынан келген жүздеген наразылықшылар екі провинциядағы әуежайлар мен мұнай қондырғыларын бес күнге бақылауға алды, бұл Китодағы Альфредо Паласио үкіметінен күшті жауап алды. Үкімет екі провинцияда төтенше жағдай жариялады және наразылықшыларды тарату үшін армияны көзден жас шығаратын газбен жіберді, бірақ күшейіп бара жатқан дағдарысқа жауап ретінде мемлекеттік мұнай компаниясы мұнай экспортын уақытша тоқтатты. Наразылықшылар мұнайдан түскен кірістердің қоғамға бағытталуын, жаңа жұмыс орындарының ашылуын және инфрақұрылымға жұмсалатын шығындардың артуын қалайтындарын мәлімдеді.

2010 және 2014 жылы суды жекешелендіруге қарсы наразылық акциялары

Рафаэль Корреа үкіметі ұсынған су заңына халықтың иелік кездесетін ұйымдары қарсылық білдірді, олар заңның трансұлттық тау-кен корпорацияларына суды тартып алуға (және жалпы суды жекешелендіруге) мүмкіндік беретінін, сондай-ақ заңның 2008 жылғы конституцияда көзделген суды қорғау ережелерін бұзатынын мәлімдеді. 2010 жылдың сәуір және мамыр айларында бүкіл ел көлемінде өткен үлкен наразылық акциялары Корреаның заң жобасын айыптады, наразылар су заңын неолибералдық, табиғатты пайдалануға бағытталған саясат деп қарады, ол сумақ каусай қағидаларын бұзады. CONAIE су, өмір және азық-түлік тәуелсіздігін қорғау мақсатында ұлттық науқан ұйымдастырды, наразылар елдің түкпір-түкпірінде парламент ғимаратын және жолдарды жапты. Полиция зорлықпен таратып жіберді, бірақ нәтижесінде су заңын қабылдау, халықтың пікірін білу үшін референдум өткізілгенге дейін кейінге шегерілді.

2012 жылғы наразылық

2012 жылы Рафаэль Корреа басқаратын Эквадор үкіметі Қытаймен келісім жасап, Замора-Чинчипе провинциясындағы Амазонка ормандарында мыс-алтын кендерін өндіруге 1,4 миллиард доллар инвестиция жасауға мүмкіндік берді. Осы келісімдерден кейін CONAIE 2012 жылы бірнеше апта бойы шерулер мен наразылық акцияларын ұйымдастырып, әсер еткен жергілікті халықтармен кеңесуді және су ресурстарын қорғауды талап етті. Қытай компаниялары ақырында 2019 жылы алғашқы мысын экспорттаған Мирадор кенішін салды, бірақ жергілікті қарсылық 2020 жылы Сан-Карлос-Панантса кенішінің құрылысын тоқтатты.

2013 жыл

CONAIE соңғы саяси аренада ең белсенді түрде қатысқан мәселе – бұл жергілікті халықтардың жерлеріне бұрғылау және құрылыс жүргізуді көздеген ірі ұлттық мұнай компаниялары. 2013 жылдың 28 қарашасында Эквадордың Кито қаласында қара киім киген полиция қызметкерлері 16 жыл бойы Амазонияның жергілікті халықтарының және табиғаттың құқықтарын қорғаумен айналысқан коммерциялық емес «Пачамама» қорының кеңсесін жапты. Үкімет олардың «қоғамдық саясатқа араласуына» бали берген бұл тарату – «Пачамама» қорының үкімет саясатына қарсы пікір білдіруге заңды құқығын, соның ішінде Амазонияның жергілікті халықтарының жерін мұнай компанияларына беру туралы шешімге наразылық білдіруін басып тастауға бағытталған кек алу шарасы болды.