Кіріспе

1977 жылғы Lufthansa рейсі 181 ұшағының қашқындалуы

Lufthansa рейсі 181 – Boeing 737-230C (тіркеу нөмірі D-ABCE) ұшағы, «Ландшут» деп аталған, 1977 жылдың 13 қазанында Палестинаны азат ету халық фронтының төрт мүшесі тарапынан қашқындалды. Олар өздерін «Шейіт Халима тобы» деп атады. Қашқындалудың мақсаты – Германия түрмелеріндегі Қызыл Армия фракциясының басшыларын босату болды. 18 қазанның таңғы сағаттарында, түнгі жартыдан кейін, Батыс Германияның терроризмге қарсы күрес тобы GSG 9, Сомали қарулы күштерінің көмегімен, Сомалидің Могадишо қаласындағы ұшаққа шабуыл жасады, 86 жолаушы және барлығы бес экипаж мүшесінің төртеуі құтқарылды. Құтқару операциясы «Feuerzauber» (неміс тілінде «Сиқырлы от») деп аталды. Бұл қашқындалу «Германия күзінің» бір бөлігі деп есептеледі. Үш қашқын және ұшқыш қаза тапты.

Рим

Ұшырылған ұшақ шамамен 14:30-да бағытын өзгертті (Aix en Provence әуе қозғалысын бақылаушылар байқағандай), шығысқа қарай бұрылып, 15:45-те Римдегі Фиумичино әуежайына жанармай құю үшін қонды. Ұшырғандар алғашқы талаптарын бес апта бұрын Батыс Германияның өнеркәсіпшісі Ханс Мартин Шлейерді ұрлаған Қызыл Армия фракциясының тобымен келісімде жасады: олар Штутгарттың Штаммхайм түрмесінде ұсталған Қызыл Армия фракциясының (РАФ) он террорисін, сондай-ақ Түркияда ұсталған екі палестиналық отандасын босатуды және 15 миллион АҚШ долларын талап етті. Батыс Германияның ішкі істер министрі Вернер Майхофер итальяндық әріптесі Франческо Коссигамен байланысып, ұшақтың ұшып кетуіне жол бермеу үшін оның дөңгелектерін атуды ұсынды. Коссига әріптестерімен кеңескеннен кейін, Италия үкіметінің ең қолайлы шешімі – бұл мәселеден толық құтылу екенін шешті. Ұшаққа толық 11 тонна отын құйылды, бұл Махмудқа қосалқы ұшқыш Вьеторға (Шуманның тілегімен Фиумичинодағы ұшқыштар кабинасына қайта кіруге рұқсат етілген) Римдегі әуе қозғалысын бақылаудан рұқсат алусыз 17:45 (5:45 сағат) ұшақты ұшырып, Ларнакаға ұшыруға бұйрық беруге мүмкіндік берді. Бұл туралы Дубайдың сол кездегі қорғаныс министрі шейх Мохаммед журналистерге берген сұхбатында мәлімдеді. Ұшырғандар бұл туралы радиодан білген болуы мүмкін, бұл ашуланған Махмудты Шуманның өміріне қауіп төндірді, өйткені ол бұл кодталған хабарды жасырын түрде бөлісті. Ұшақ 15 қазан күні демалыс күні Дубай әуежайының асфальт алаңында тұрды, сол кезде ұшақ электр генераторы, кондиционері және қосалқы қуат блогының бұзылуынан техникалық кедергілерге ұшырады. Ұшырғандар инженерлерден ұшақты жөндеуді талап етті. 16 қазан жексенбі күні таңертең Махмуд егер ұшаққа жанармай құйылмаса, ол тұтқындарды атып өлтіремін деп қорқытты, Дубай билігі ақырында ұшаққа жанармай құюға келісті. Содан кейін Шуман ұшаққа отырып, Махмудтың қаһарына ұшырады, ол оны ашуланып, жолаушылар кабинасының еденінде тізе бүгуге мәжбүр етті, содан кейін оны түсіндіруге мүмкіндік бермей, басын атып өлтірді. Ұшырғандар Қызыл Армия фракциясының тұтқындарын босату үшін 16:00 уақытын белгіледі, сол кезде олар ұшақты жарылқаймыз деп қорқытты. Ұшырғандар әуе кемесін жоюға дайындық ретінде тұтқындарға салықсыз спирт құйды, бірақ бұл орындалмады. Ұшырғандарға Батыс Германия үкіметі RAF тұтқындарын босатуға келіскенін және оларды Могадишоға ауыстыру бірнеше сағатқа созылатынын айтты, бірақ бұл өтірік болды. Ұшырғандар мерзімді келесі күні таңғы сағат 02:30-ға дейін (18 қазан) ұзартуға келісті. Құтқарудан бірнеше минут бұрын сомалиялық сарбаздар ұшақтың алдында жарылыс жасады, бұл Акаче мен басқа үш ұшқыштың екеуін ұшқыштар кабинасына асығып, не болып жатқанын байқауға мәжбүр етті, оларды кабинадағы тұтқындардан оқшаулады. Жергілікті уақыт бойынша 02:07-де GSG 9 тобы үнсіз баспалдақпен көтеріліп, жарылғыш заттарды қолдана отырып, апаттық есіктерді ашты. Вегенер бір топтың басында алдыңғы есікті ашты, ал Сержант Дитер Фокс пен Сержант Йоахим Хьюмер басқаратын тағы екі топ қанаттарға көтерілу үшін сатыларды қолдана отырып, ұшаққа шабуыл жасады және екі қанаттың үстіндегі апаттық есіктерді бір уақытта ашты. Неміс тілінде жолаушылар мен экипажға жерге жатуға шақырып, төрт террористті де атып өлтіріп, Вабил Харб пен Хинд Аламехты өлтіріп, Зохаир Акаче мен Сухайла Саихты жаралады. Акаче бірнеше сағаттан кейін алған жарақаттарынан қайтыс болды. Бір GSG 9 мүшесі террористердің атысынан жарақат алды. Үш жолаушы мен бір бортсерік өрескел атыс кезінде жеңіл жарақат алды. Ұшақта отырған бір америкалық жолаушы құтқарылу оқиғасын былай деп сипаттады: "Мен есіктің ашылғанын көрдім, бір адам пайда болды. Оның беті қара түске боялған еді, ол неміс тілінде: "Біз сізді құтқаруға келдік, төмен түсіңіз!" деп айқайлай бастады. [Біз мұндамыз, құтқарамыз, төмен!] Олар оқ атып өлтіре бастады". Авариялық құтылу шұңқырлары ашылып, жолаушылар мен экипажға ұшақтан тез арада шығуға бұйрық берілді. Жергілікті уақыт бойынша сағат 02:12-де, шабуыл басталғаннан кейін бес минут өткенде, шекара күзетшілері: "Frühlingszeit! "Көктем келді!" ("Көктем келді!"), бұл операцияны сәтті аяқтаудың код сөзі болды. Бірнеше минуттан кейін Бонндағы канцлер Шмидтке радиодан мынадай хабар жіберілді: "Төрт қарсылас қаза тапты – тұтқындар босатылды – төрт тұтқын жеңіл жарақат алды – бір шекара күзетшісі жеңіл жарақат алды". Бірнеше сағаттан кейін олар Кёльн-Бонн әуежайына...

Салдары

Құпиялы отауларды құтқару туралы жаңалықтан кейін, Штутгарттың Штаммхайм түрмесінде RAF (Қызыл армия фракциясы) мүшелері Андреас Баадер, Гудрун Энсслин және Ян Карл Распе қаза тапты (ал, айтуынша, өздері-өзіне қол жұмсады). RAF мүшесі Ирмгард Мёльер де өзін-өзі өлтіруге тырысты, бірақ жарақаттарынан құтылды. 19 қазан күні RAF-пен шамамен бес апта бұрын ұрланған Ханс Мартин Шлейердің денесі Мюлуз қаласының шетіндегі көшедегі машинаның багаж бөлімінен табылды; RAF оның түрмедегі серіктерінің қаза болғанын естіп, оны атып өлтірген. Олар француз газеті "Либерацияға" хабарласып, оның "атқыланды" деп хабарлады; кейіннен жасалған сараптама көрсеткендей, ол күні бұрын өлтірілген.

Ұшақ

1970 жылы қаңтарда салынған Landshut – бұл Boeing 737 230C (өндірушінің сериялық нөмірі 20254, Boeing желілік нөмірі 230, тіркеу белгісі) екі Pratt & Whitney JT8D 9A қозғалтқышымен жабдықталған, Бавариядағы Landshut қаласының құрметіне аталған. Құпиялаушылар бақылауында болған кезде, ұшақ белгілі бір қашықтыққа ұшқан.

Сатып алу

Ұшақ ақырында бразилиялық TAF Linhas Aéreas авиакомпаниясының паркіне қосылды, ол оны Куала-Лумпур қаласындағы Transmille Air Services компаниясынан 4 708 268 АҚШ долларына сатып алды. Бразилиялық компания кейін банкротқа ұшырап, қарызын төлеуді жалғастыра алмады. TAF 2008 жылдың қаңтар айында PT MTB тіркелгі нөмірімен бұл ұшақтың рейсін тоқтатты, себебі ол ауыр зақымдарға ұшырағандықтан ұшуға жарамсыз болды және бірнеше жыл бойы Форталеза әуежайында сақтауға қойылды. 2017 жылдың 14 тамызында, мырза Курпювейт Фрапорттан әуежайда тасталған жеті немесе одан да көп ұшақтың бұзылуы туралы сұрақтар қойғаннан кейін, бұрынғы ұшқыштар тобы ұшақты Германияға қайтаруды ұсынды. Бұл жобаға Дорнье мұражайының бұрынғы директоры Дэвид Дорнье, сондай-ақ Германия Сыртқы істер министрлігі келісім берді. Жоспарлар туралы хабардар болған Курпювейт мұражай директорына "Волга-Днепр" әуекомпаниясының Ан-124 ұшағымен ұшақты тасымалдау мүмкіндігін зерттеуге көмектесті. 737 ұшағы TAF компаниясынан Форталеза әуежайы әкімшілігімен салық төлеу туралы келісім бойынша 75 936 Реал (20 519 евро) құнына сатып алынды. 2017 жылдың 15 тамызында MD 11F (тіркелгісі D ALCC) әуежайға 8,5 тонна жабдық пен 15 Lufthansa Technik механігімен 737 ұшағын демонтаждау үшін жіберілді. 2017 жылдың 21 және 22 қыркүйегінде "Волга-Днепр" әуекомпаниясының An 124 және Il 76 ұшақтары Форталезаға келді. An 124 қанаттары мен фюзеляжын Еуропаға тасыды, ал Il 76 қозғалтқыштар мен орындықтарды алып кетті. Кабо-Вердеде жанармай құюдан кейін екеуі де 2017 жылдың 23 қыркүйегінде Фридрихсхафенге келді, бұл жобаға Сыртқы істер министрлігі 10 миллион евро төледі. Кішкентай бөлшектер мен жабдықтар Германияға екі жүк контейнерімен жіберілді. Арнайы шара барысында бөлшектер шамамен 4000 адамға ұсынылды. Қайта қалпына келтірілген Landshut ұшағы 2019 жылдың қазанына дейін қалпына келтіріліп, көрмеге қойылмақ.

Сақтау

Бұған дейін ұшақ Фридрихсхафендегі Airplus maintenance GmbH компаниясының ангарында сақтауға алынған. Оны қалпына келтіріп, 1977 жылғы Lufthansa бояуында көрсету жоспары ешқашан іске аспаған. Қаржыландыру мәселелері және министрліктер арасындағы жауапкершілік даулары жобаны кешіктірді, сондай-ақ жылдық 300 000 еуролық шығындар даулы болды. 2020 жылдың ақпан айында министрлік ұшақ бөліктерін Берлинге (Tempelhof) беру туралы ұсынысты қабылдамады. Үш жыл ангарда тұрғаннан кейін және 737 ұшағының тағдыры белгісіз қалғаннан соң, Дэвид Дорнье 2020 жылдың қыркүйегінде музей директоры қызметінен кетіп, оның орнына адвокат Ханс Питер Риен тағайындалды. Ол және мәдениет министрі Моника Греттерс (CDU) одан әрі қаржыландыру мәселесінде келісе алмады, нәтижесінде жоба тоқтатылды. 2023 жылға қарай жаңа ғимарат жалданып алынды, ал 2026 жылға мұражай ашу жоспарлануда.

Зерттеулер

Федералды үкімет ұшақты Берлиндегі Гатовтағы Әуе күштері мұражайында көрмеге қою мүмкіндігін қарастырды. Алайда, жоспарлар тарихшылар мен сарапшылардың қолдауын таппады, себебі оның орналасқан жері шалқары алыс болды және неміс әскері мен "Ландшут" ұшағы арасында байланыс болған жоқ. Мюнхен қалалық кеңесінің ХСС мүшелері ұшақты Мюнхенге әкелуді ұсынды және ұшақты бұрынғы Мюнхен Рим әуежайында көрмеге қоюға қатысты өтініш берілді. Қала Мәдениет министрі Греттерске ұшақтың Мюнхенмен байланысын еске салды, оның тұңғыш рет 1970 жылғы 7 тамызда Мюнхеннің Рим әуежайындағы ангарда, Ландшуттен келген ірі делегацияның куәгерлігімен салтанатты түрде қолданылғанын айтты. Дәл үш жылдан кейін, "737" ұшағын Дорнье мұражайында көрсету жоспарлары іс жүзінде тоқтатылды.

Орналасқан жері

Бұл ақша Фридрихшафен орнымен байланысты, бірақ басқаларымен байланысты емес. Дегенмен, Мәдениет министрлігі наразылық білдіріп, соңғы шешімді Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Санкт-Августин-Хангелар қаласындағы Федералды полиция бас дирекциясының штаб-пәтеріне, сондай-ақ GSG9 арнайы жасағының штаб-пәтеріне кейінге шегерді.

Шешімдер

2021 жылдың сәуірінде Германия үкіметі ұшақтың тарихи мәні бұзылғандықтан бастапқы күйіне қайта жаңартылмайтынын, оны түрлі орындарда көрсету үшін бөліп жинауға болатынын хабарлады. 2023 жылдың мамыр айында Фридрихсхафен әуежайында музей орналасатын жер туралы жарияланды.

Ауыстыру

Ұшақтың қалған бөлігі 2024 жылдың шілдесінде Фридрихсхафен әуежайының трансформацияланған "Q залына" кіретін болады.

Белгілі тұтқындар

Хорст Грегорио Канеллас, 1971 жылғы Бундеслига жанжалын ашыққа шығарған неміс футбол шенеунігі, оның қызымен бірге кемедегі кепілдердің бірі болды.

Танымал мәдениетте

1978 жылы жазылған The Screamers тобының "122 сағаттық қорқыныш" әні осы ұшыру оқиғасынан шабыттанды. Брайан Ино мен Снатч (Джуди Найлон мен Патти Палладин) дуэтінің "RAF" әні Баадер-Майнхоф ұйымының төлем талабындағы дыбыстық элементтерді пайдалану арқылы жасалды, сол кезде бұл хабарлама қоғамдық телефон арқылы қолжетімді болған. Ұшыру және барымтадан құтқару операциясы екі неміс телефильмінде бейнеленді: 1997 жылы "Өлім ойыны" (1997 жылғы фильм) [de] және 2008 жылы Роланд Сусо Рихтердің "Могадишу" фильмі. Ұшыру мен құтқару "Қара операциялар" телесериалының 2-ші маусымындағы 76-шы эпизодта, "От сиқыры операциясы" деген атаумен көрсетілді. 2015 жылғы Tom Clancy's Rainbow Six Siege видео ойыны Lufthansa 181 рейсін және тарихи барымтадан құтқару операцияларын ойынға шабыт беру үшін, сондай-ақ оны дәлдікке жеткізу үшін зерттеу материалдары ретінде пайдаланды. Ұшыру және құтқару 2018 жылғы "Suspiria" фильмінде де қосалқы сюжеттік желі ретінде қолданылды.