Рогачовский Гаон: Жизнь и творчество Йосефа Розена
Joseph Rosen
Жозеф Розен (1858-1936) – Беларус раввині, талантты талмуд ғалымы. «Рогачов генийі» ретінде танымал, 50 мың жуап жазған еврей тарихындағы ең өнімді автор.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусь раввині және талмудист (1858–1936) американдық агроном Джозеф Розен (, Йосеф Розин; 1858 – 5 наурыз 1936) Рогачевтің ғалымы (Rogatchover Gaon) және Цофнат Панеах (Құпияларды ашушы – оның негізгі еңбегінің атауы) ретінде белгілі, ашкенази раввині және 20 ғасырдың басындағы ең көрнекті талмуд ғалымдарының бірі. Розен өте жақсы жады мен Талмудтан алынған деректерді көрінетін байланысы жоқ жағдайлармен байланыстыру қабілеті үшін «ғалым» (gaon) атанды. Розен заманының ең ұлы талмуд ғалымы деп есептеледі. Ол сондай-ақ шамамен 50 000 респонса жазған деген болжам бар, бұл оны еврей тарихындағы ең көп респонса жазушысы етеді.
Belarusian rabbi and talmudist (1858–1936)
the American agronomist
Joseph Rosen (, Yosef Rosin; 1858 – 5 March 1936) known as the Rogatchover Gaon (Genius of Rogachev) and Tzofnath Paneach (Decipherer of Secrets—the title of his main work), was an Ashkenazi rabbi and one of the most prominent talmudic scholars of the early 20th century. Rosen was known as a gaon (genius) because of his photographic memory and tendency to connect sources from the Talmud to seemingly unrelated situations. Rosen has been described as the foremost Talmudic genius of his time. He is also estimated to have written some 50,000 responsa, making him the most prolific responsa writer in Jewish history.
Өмірбаян
Джозеф Розен қазіргі Беларусьдегі Рогачовта, Хабад Капуст хасидтерінің отбасында дүниеге келді және жергілікті хедерде (бастауыш мектепте) білім алды. Оның ерекше қабілеттері 13 жасында байқалды, сол кезде ол Хаим Соловейчикпен (5 жасқа үлкен) бірге Йосеф Дов Соловейчик (Бейс Халеви) басшылығымен Слуцкке оқуға жіберілді. Кейіннен Шкловта Ехошуа Лейб Дискиннің (Махарил Дискин) шәкірті болды. 1889 жылы Двинск қаласының хасид қауымының раввині қызметін атқарып, шамамен 50 жыл бойы сол қызметте болды. Оның бұл қызметтегі әріптесі – Двинск қаласының Майр Симхасы болды. Олар 1920 жылдардың аяғына дейін бірге қызмет етіп, өте жақсы қарым-қатынаста болды. Одан семиха (раббиндік құқық) алғандардың арасында Менахим Мендель Шнеерсон (жетінші Любавичер ребе, 1902–1994), Бостондық Мордехай Савицкий (1911–1991), Чикаголық Цви Олшванг (1873–1961) (Шимон Шкоптың қарындасының күйеуі) және Авраам Элияху Плоткин (1888–1948; «Бирурей Халахот» кітабының авторы) болды. Осы кітапта одан алған семиханың көшірмесі де бар. Розен – Тора білімінің кеңдігімен және өткір әзіл-қалжыңдарымен есімдеріне сақталды. Ол өзінің кемшіліктерін жеңіл қабылдамайтын. Сондай-ақ, Маймонидтен кейінгі раввиндердің пікірлерін сирек келтіретіні және Ахаронимнің (кейінгі раввиндердің) еңбектерінен гөрі Ришонимнің (XV ғасырға дейінгі раввиндердің) еңбектерін артық көретіні айтылады. Оның яһуди заңнамасы бойынша сұрақтарға берген жауаптары көбінесе түсініксіз және құпия болып келеді. Розен 1936 жылы Венадағы санаторияда қайтыс болды, оның денесі Двинскіге жерлену үшін жіберілді. Өмірі бойы ол Любавич хасидтерімен және олардың ребелері Шолом Довбер Шнеерсон мен Йосеф Ицхак Шнеерсонмен тығыз байланыста болды. Шолом Довбер қайтыс болғаннан кейін, ол жас Йосеф Ицхақты жаңа ребе етіп тағайындау шешімін қолдады. Розен – Хабад-Любавич фольклорындағы белгілі тұлға. Оның есімі ешиваларда және фарбренгендерде (хасидтік жиналыстарда) айтылатын әңгімелерде жиі кездеседі. Әңгімелер орыс үкіметінің қысымына қарамастан, Тора құндылықтарына адалдығы мен өзін-өзі құрбан етуінен бастап, Хасидтікке ерекше сезімталдығына және оның Торадағы генийіне дейін әртүрлі тақырыптарды қамтиды.
Joseph Rosen was born in Rogachov, now Belarus, into a Hasidic family of Chabad Kapust Hasidim, and was educated in the local cheder (elementary school). His unusual capabilities were noticed at the age of 13, when he was sent to study in Slutsk along with Chaim Soloveitchik (5 years his senior), under Yosef Dov Soloveitchik (Beis Halevi). He subsequently studied under Yehoshua Leib Diskin (Maharil Diskin) in Shklov. In 1889, he assumed the rabbinate of the Hasidic community in Dvinsk for almost 50 years, where his non Hasidic counterpart was Meir Simcha of Dvinsk. They served in parallel until the late 1920s, and enjoyed excellent relations. Among those who received semikha (rabbinic ordination) from him were Menachem Mendel Schneerson (the seventh Lubavitcher Rebbe, 1902 1994), Mordecai Savitsky (1911 1991) of Boston, Zvi Olshwang (1873–1961) of Chicago (brother in law of Shimon Shkop) and Avraham Eliyahu Plotkin (1888 1948; author of Birurei Halachot—a copy of the actual semikha is included in that work). Rosen is remembered for his breadth of Torah knowledge and caustic wit. He did not suffer inadequacy lightly. He was similarly reputed to rarely quote any rabbinic authority post Maimonides, and avoided recent rabbinic works of the Acharonim in favour of the Rishonim (those preceding the late 15th century). His responses to queries of Jewish law are generally enigmatic and cryptic. Rosen died in Vienna in 1936 at the Vienna Sanitorium and his body was sent to Dvinsk for burial. Throughout his life he maintained very close connections to Lubavitcher HasidimLubavitcher and their rebbes Sholom Dovber Schneersohn and Yosef Yitzchak Schneersohn. After Sholom Dovber's death, he supported the decision to appoint the young Yosef Yitzchak as the new Rebbe. Rosen is a famous figure in Chabad Lubavitch folklore. His name often comes up in stories told in yeshivas and during farbrengens (Hasidic gatherings). Stories range from self sacrifice and dedication to Torah values despite the pressures of the Russian government, to special sensitivity to the Chassidus, to his genius in the revealed Torah.
Шәкіртақы
Розен белгілі Талмуд ғалымы болды және Талмуд пен Маймонид туралы көптеген еңбектерін жариялады. Оның негізгі еңбегі – Маймонидке түсіндірмесі – оның тірілігінде жарық көрді, сондай-ақ үш томдық халахикалық (иудей заңдары) жауаптары жарияланды. Оның өлімінен кейін қызы екі томдық респонсасын жариялады. Оның қалған сақталған жазбалары оның өлімінен көп жыл өткен соң АҚШ және Израильде пайда болды; барлығы «Цофнат Панеах» (Сырларды ашушы – Бұл атауды Киелі кітаптағы Жүсіпке Фараон берген) деп аталады. Оның қолжазбалары Латвиядан Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Бронкстағы Сафрен отбасына пошта арқылы жіберілген микрофотосуреттер түрінде оның ізбасары, Исраэль Альтер Сафрен Фукс (1911 – 20 Сиван, 1942 жылы нацистер өлтірді), осы міндетті орындау үшін Латвияда қалған, және оның қызы Рейчел Ситрон, әкесінің қолжазбаларын сақтауға көмектесу үшін Израиль жерінен Двинскке келген, арқылы жеткізілді. Екеуі де Холокост кезінде қаза болды. Бұл қолжазбалардың бір бөлігін Менахем Мендель Кашер өңдеп, жариялады. Жеті қолжазбаны Мордехай Пинхас Тейц басқарған «Махон Цофнат Панеах» баспасы жариялады. Иерусалимдегі «Махон Хамаор» қазір қалған қолжазбаларды басып шығарып жатыр. Розеннің Тораны зерттеуге деген көзқарасы Шломо Йосеф Зевиннің «Ишим в’Шитот» (Тұлғалар мен көзқарастар) еңбегінде талқыланады. Розеннің еңбектеріне Тора мен Талмудқа жауаптар мен жаңалықтар кіреді. Олар қиын және түсініксіз деп есептеледі, себебі ол философиялық талдауларда да Маймонидтің «Аң-таң болғандарға нұсқау» философиялық терминологиясын қолданады. Сондықтан Кашер Розеннің ықпалды еңбегін түсінуді жеңілдету үшін «Мефа’анеах Цзефунот» (Сырларды ашушы) түсіндірмелі түсіндірмесін қосты.
Rosen was a noted Talmudic scholar and published a number of his works on the Talmud and Maimonides. His main work, a commentary on Maimonides, was published during his lifetime, as were three volumes of halakhic (Jewish law) responsa. Two additional volumes of responsa were published soon after his death by his daughter. The remainder of his surviving writings appeared in the United States and Israel many years after his death; all are titled Tzofnath Paneach (Decipherer of Secrets—a title given to the Biblical Joseph by Pharaoh). His manuscripts were smuggled out of Latvia in the form of micro photographs sent via mail to the Safern family in the Bronx at the outbreak of World War II by his successor, Yisrael Alter Safern Fuchs (1911– 20th Sivan, 1942 murdered by the Nazis), who remained in Latvia to complete this task, and his daughter Rachel Citron, who had come to Dvinsk from the Land of Israel to help preserve her father's manuscripts. Both were murdered in the Holocaust. A portion of these manuscripts was edited and published by Menachem Mendel Kasher. Seven manuscripts were published by Machon Tzofnas Paneah, headed by Mordechai Pinchas Teitz. Machon Hamaor in Jerusalem is now publishing the remaining manuscripts. Rosen's approach to Torah study is discussed in Shlomo Yosef Zevin's Ishim v'Shitot (Personalities and Approaches). Rosen's works include responsa and novellae on Torah and Talmud. They are regarded as difficult and inaccessible, as he employs the philosophical terminology of Maimonides' The Guide for the Perplexed even in non philosophical analyses. Kasher, therefore, included Mefa'aneach Tzefunoth (Decipherer of Secrets), an explanatory commentary to facilitate understanding of Rosen's influential work.