Литовский раввин және Слабодка есіл қаласының негізін қалаушысы
Nosson Tzvi Finkel (Slabodka)
Раввин Носон Цви Финкель (1849-1927) – литовский еврейский лидер, основатель знаменитой Слободской ешивы. Влиятельный педагог, воспитавший лидеров в США и Израиле.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвалық раввин, Слабодка ешивасының негізін қалаушы (1849–1927)
Lithuanian rabbi, founder of the Slabodka yeshiva (1849–1927)
Носсон Цви Финкель (Сефард/Израиль: Natan Tzvi; 1849–1927) – Шығыс Еуропадағы ортодоксал еврейлердің ықпалды көшбасшысы және Слобода Виляпольская қалашығында (қазіргі Виляполь, Каунас маңы) орналасқан Слабодка ешивасының негізін қалаушы. Ол сондай-ақ, идиш тілінде "дер Альтер" ("Ақсақал") және Слабодканың Альтері деп белгілі. Оның көптеген шәкірттері АҚШ және Израильдегі ортодоксал еврейлердің маңызды лидерлеріне айналды.
Nosson Tzvi Finkel (, Sephardic/Israeli: Natan Tzvi; ; 1849–1927) was an influential Lithuanian Jewish leader of Orthodox Judaism in Eastern Europe and founder of the Slabodka yeshiva, in the town of Sloboda Vilyampolskaya (now Vilijampolė, a suburb of Kaunas). He is also known by the Yiddish appellation der Alter ("the Elder") and as the Alter of Slabodka. Many of his pupils were to become major leaders of Orthodox Judaism in the USA and Israel.
Алғашқы жылдар
Раввин Финкель 1849 жылы Реб Моше Финкельдің ұлы болып дүниеге келді және ерте жасында жетім қалды, оның өмірдің алғашқы жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Жастығынан ол "Келмнің Алты" атанған рабби Симха Зиссель Зивтің басшылығымен Кельм Талмуд Торасында білім алды.
Rabbi Finkel was born in 1849 to Reb Moshe Finkel and was orphaned at an early age, not much is known about his formative years. At a young age, he went to study at the Kelm Talmud Torah under Rabbi Simcha Zissel Ziv, "the Alter of Kelm."
Философиялық көзқарас
Оның зор ықпалына қарамастан, ол өте жеке өмірге құштар адам болды. Бірақ, ол жеке өзі ешиваның барлық студенттерін қадағалап, басшылық етті. Оның ұраны "Гадлус ХаАдам" ("Адамның ұлылығы") деген сөздермен қорытындыланды. Ол, рабби Моше Хаим Лузаттоның еңбектері сияқты, мусарды (этиканы) қолданып, шәкірттерінің мінез-құлқын жетілдіру қажеттігін баса көрсетті, олардың ғылым мен жеке этиканың барлық саласында "үлкендерге" айналуға ұмтылуын қамтамасыз етті. Ол әрбір он екі айдың он айын толық уақыт бойы студенттерімен өткізді, тек яһуди мерекелерінде ғана әйеліне оралды. Оның Еуропа бойынша жасөспірімдерді іздеу үшін арнайы агенттері болды, олар ғылым мен басшылыққа бейімділігі барларды анықтап, Слободкаға әкелді. Ол ерекше жетістікке жетті, және оның студенттері кейіннен ол адам психологиясының шебері екенін, олардың өміріне бағыт беру үшін қандай психологиялық тұтқаларды қолдану керектігін білгенін айтты. Ол студенттердің сабақтан тыс қылықтарын бақылап, олардың мінез-құлқының артықшылықтары мен кемшіліктерін бағалады. Ол кімнің кіммен бірге тұратынын, олардың күшті жақтарын салыстырып, шешім қабылдады. Кейбіреулері оның жеке көмекшілері болып тағайындалды. Ол сыртқы түріне, тазалық пен ұқыптылыққа мән берді. Ол өзінің мектебінің түлектерімен кедей, кикірең, зорлық көрген ешива бочурының (ешива студентінің) бейнесі байланыстырылғанын қаламады. Слободка ешивасының раввиндік және талмудтық бітірушілері киім мен мінез-құлқы бойынша жоғары стандарттарды сақтауға тырысты, тіпті оларды "дэндилер" деп айыптады. Ол өзінің тәлімгерлік білімімен өте жақсы дайындалған шәкірттерінің топтарын діни салауаттылықты және Тораны оқуды жақсарту қажет болған жерлерге жіберді. Оның ұлы, Елиезер Йехуда (Лейзер Юдель) Финкель, ақырында Мир ешивасының басшысы болды, оны Иерусалимге дейін жеткізіп, бүгінде мыңдаған студенті бар әлемдегі ең ірі орта мектептен кейінгі ешиваға айналдырды.
Despite his influence, he was an intensely private person. Yet, he personally oversaw the complete student body of the yeshiva. His motto was summed up in the words Gadlus HaAdam ("Greatness of Man"). He stressed the need for mussar (ethics), using works such as those of Rabbi Moshe Chaim Luzzatto, polishing the character traits of his students so that they would aspire to become gedolim "great ones" in all areas of both scholarship, and personal ethics. He spent ten out of every twelve months with his students full time, only returning to his wife for the Jewish holidays. He had special agents who would keep an eye out all over Europe for teenagers with an aptitude for both scholarship and leadership, recruiting them and bringing them back to Slobodka. He attained unusual success, and his students subsequently reflected that he was a master of the human psyche and knew just which psychological buttons to press to give direction to his students' lives. He would monitor the extracurricular behavior of students, judging their character faults and strengths. He was responsible for deciding which boys would share rooms together, weighing the strengths of one against the other. Some were chosen to be his personal assistants. He stressed the importance of outer appearance and the need for neatness and cleanliness. He did not want the image of the poor, tattered, down trodden yeshiva bochur (yeshiva student) to be associated with the alumni of his institution. The rabbinical and Talmudical graduates of the Slobodka Yeshiva tried to live up to a higher code of dress and deportment, to the point of being accused of being dandies. He would send teams of his trained prized pupils to places that needed a boost in religious observance and learning of Torah. His own son, Eliezer Yehudah (Leizer Yudel) Finkel eventually became the head of the far older Mir yeshiva, eventually leading it all the way to Jerusalem where it is today the largest post high school yeshiva in the world with thousands of students.
Қарсылық
Оның "иешива әлеміндегі" басты қарсыластары бірінші кезекте раввин Хаим Соловейчик және оның нәтижесінде Бриск иешивалары болды, олар иешива білім беруінің уақытпен сынақтан өткен жолдары деп санайтын кез келген өзгеріске қатаң қарсы тұрды. Бүгінгі күні, негізінен Иерусалимде орналасқан Бриск иешивалары мұссарды (этиканы) жеке кур ретінде оқытпайды, тек Талмудты зерттеуге ғана назар аударады. Финкельдің қарсыластары Талмудқа толыққанды назар аударудың оқу және этика салаларындағы ұлылықты автоматты түрде қалыптастыратынын айтты. Бірақ Финкель бұл бұрынғы буын үшін дұрыс болғанмен, қазіргі заман мүлдем басқаша екеніне сенді. Оның ойынша, көптеген жастар үшін социализм, сионизм сияқты жаңа, тартымды секулярлық идеологиялар және университеттердегі атеизмнің күшті тартымдылығы дәстүрлі иудаизмнің орнын басып жатты. Ол өзі ұсынатын нәрсе сыртқы әлем ұсынатын барлық нәрседен гөрі тартымдырақ екенін дәлелдеуге бекінді.
His main opponents in the "yeshiva world" were first and foremost Rabbi Chaim Soloveitchik and as a result the Brisk yeshivas, who were adamantly opposed to any changes in what they believed to be the time tested ways of yeshiva education. To this day, the Brisk yeshivos, based mainly in Jerusalem today, do not teach mussar (ethics) as a separate curriculum, but focus on pure Talmud study. Finkel's opponents argued that the pure focus on the Talmud would automatically create greatness in both scholarship and ethics. But Finkel believed that, while this might have been true in previous generations, the modern age was different. In his view, too many new enticing secular ideologies, such as Socialism and Zionism and the very real lure of atheism in universities, were becoming a replacement for traditional Judaism for many young Jews. He was determined to prove that what he had to offer was more appealing than anything the outside world could offer.
Исраил елі
Финкель ешива тарихындағы ең драматикалық қадамдардың бірін жасады. 1920 жылдары ол раввин Моше Мордехай Эпштейнмен бірге Израиль жерінде өзінің ешивасының филиалын құруға шешім қабылдады, оны Хеброн қаласына орналастырып, таңдаулы студенттерді жіберді. Бұл оның өзінің тұрақты алиясымен, яғни "Киелі жерге көтерілуімен" аяқталды, ол дүниеден өткенге екі жыл бұрын болды. Палестина аймағында ол Хеброн қаласында "Исраэль жиыны" ("Кнесес Исраэль") деп аталатын жеке мекемесін құрды. 1929 жылғы Палестина көтерілісі кезінде еврейлерге жасалған қырғыннан кейін, онда ешива студенттерінің көптегені қаза болды, ол Иерусалимге көшірілді. Бүгінде Иерусалимдегі "Ешива Шеврон" мыңға жуық студентке есік жапқан және Израильдегі ең беделді литва ешиваларының бірі болып табылады.
Finkel staged one of the most dramatic moves in the history of yeshivos. In the 1920s he decided to create a branch of his yeshiva in the Land of Israel, together with the dean Rabbi Moshe Mordechai Epstein, setting it up in Hebron and sending waves of hand picked students there, culminating with his own permanent aliyah, "going up", to the Holy Land two years before his passing. In the region of Palestine he founded his own institution in the town of Hebron called Knesses Yisroel "Gathering of Israel", which moved to Jerusalem following the massacre of Jews during the 1929 Palestine riots in which many of the yeshiva students were murdered. This yeshiva today, Yeshivas Chevron in Jerusalem, has about a thousand students and is one of the most prestigious Lithuanian yeshivos in Israel.