Кіріспе

Тахт Шри Дарбар Сахиб Даммада Сахиб – Үндістанның Пәнжаб штатындағы Батинда ауданындағы Батинда қаласына жақын Тальванди Сабода орналасқан сикхтердің діни қасиетті орны. Осы жерде сикхтердің оныншы гуруы Гуру Гобинд Сингх 1705 жылы "Шри Гуру Грант Сахиб" деп аталатын сикхтік кітаптардың толық нұсқасын дайындаған. Қалған төрт тахт – Ақал Тахт, Тахт Шри Кешгарх Сахиб, Тахт Шри Патна Сахиб және Тахт Шри Хазур Сахиб.

Тарих

Тахт Талванди Сабосында, Батиндадан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км жерде орналасқан. Дәмдәма сөзбе-сөз "демалыс орны" дегенді білдіреді. Гуру Гобинд Сингх сикхтер бірнеше қорғаныс шайқастарынан кейін осында тоқтады. Мұғалдар мен төбе басшылары Әурангзебтің бұйрығымен Анандпур Сахибты қоршауға алды. Соңында қаладағы азық-түлік бітіп қалды. Мұғалдар сикхтерге Анандпур бекінісін тапсырса, Пәнджабқа қауіпсіз жолмен өтуге уәде берді. Гуру Гобинд бастапқыда шабуылшылардың уәдесін сынап, олардың сәтсіз аяқталған сынағын өткізді. Кейін мұсылмандардың қасиетті Құранының жиектерінде жазылған уәделер, отбасы мен сикхтерді аштықтан құтқарып қалған әскердің индуист бөлігінің қасиетті жазбалары және алыс Деканда соғысып жатқан Әурангзебтің елшісі жіберген қауіпсіздікке берген жеке уәдесі арқылы Гуру олардың ұсынысына келісіп, Анандпурдан отбасымен және шағын тобымен бірге кетіп қалды. Анандпурдан қашқанда, Пәнджабқа қауіпсіз жолмен өтуге уәде берілген кезде, Сахибзада Фатех Сингх ағасы Сахибзада Зоравар Сингхпен бірге әжесі Мата Гуджаридің қамқорлығына берілді. Апатты жағдайларда, жаңбырдан ісінген Сарса (әдетте, кішкентай арна) және мұғалдардың шабуылы кезінде Гурудың екі кіші ұлы мен әжесі сикхтердің негізгі тобынан бөлініп қалды. Олар арнайы өткеннен кейін Гурудың бұрынғы аспазының бірімен достық қарым-қатынас жасады. Кейін оларды кішкентай ауылдың билігі сатқындықпен тапсырып, Вазир Ханның агенттеріне берді, Сирхиндке алып кетіп, Ханның Тханда Буржында (салқын мұнара) тұтқынға алды. Тханда Буржы ыстық жазда су арналарынан соққан салқын желді ұстап алу үшін салынған, бірақ қыстың суығында жылытылмаған мұнара Гурудың анасы мен ұлдарына ешқандай жайлылық сыйламады. 1705 жылдың 26 желтоқсанында Фатех және оның ағасы Зоравар Сирхиндте шейіт болды. Фатех Сингх тарихтағы ең жас шейіт болып саналады: ол алты жасында ерікті түрде өмірін құрбан етті. Сахибзада Фатех Сингх пен Сахибзада Зоравар Сингх ағайындылары сикх дініндегі ең қасиетті шейіттердің қатарында. Бүгінде бұл жер Фәтхгарх Сахиб деп аталады. Гуру Гобинд Сингхтің "Зафарнама" сөздерімен айтылғандай, 1705 жылдың 7 желтоқсанында күн шығумен бірге теңсіз, бірақ қатал шайқас басталды, қырық адам жүз мыңға (лакхқа) қарсы тұрды. Қоршаудағылар, аз ғана оқ-дәрі мен жебелерін сарп еткеннен кейін, бес адамнан тұратын топтарға бөлініп, қоршаудағы әскермен қылыш пен найзамен шайқасты. Сахибзада Әжит Сингх салидің бірін басқарды және шайқастың ең қаһарлы сәттерінде өмірін құрбан етті. Ол сенімі үшін ең үлкен құрбандыққа барған кезде 18 жаста болды. Гурдвара Каталгарх қазір оның құлаған жерін көрсетеді, одан кейін 14 жасар Сахибзада Джуджар Сингх келесі салиді бастады. Гуру Гобинд Сингхтің жас ұлдарының батырлығын қазіргі заманғы мұсылман ақыны Аллаяр Хан Жоги өзінің "Шахидани Вафа" атты урду поэмасында жан тебірентетіндей етіп баяндады, ол ХХ ғасырдың екінші және үшінші онжылдықтарында сикх рухына оқылатын. Түнде Гуру Гобинд Сингх қамалда тек бес сикхпен қалды. Осы бесінше Гуруды қашып кетуге көндірді, осылайша ол өзінің ізбасарларын қайта жинап, қысымға қарсы күресті жалғастыра алады. Гуру келісті. Ол өзінің киімін Сангат Сингхке берді, ол оған сырттан қарағанда ұқсас еді. Ол сол күні болған шайқастан шаршаған қоршаудағы әскердің арасынан түннің қараңғысында өтіп кетті. Дая Сингх, Дхарам Сингх және Ман Сингх те қашып кетіп, тек екі сикхті қалдырды: Сангх Сингх пен Сант Сингх. Келесі күні таңертең шабуыл қайта басталғанда, император әскерлері көп қарсылықсыз гархиге кірді және тек екі адамды ғана тауып, таң қалды. Олар өлгенше қарсы тұрып, жеңілуге дайын емес еді. Қауіпсіз жерге жеткен Гобинд персі тілінде хат жазды, оны Зафарнама (Жеңіс хаты) деп атады, Моғол императоры Әурангзебке, оның кепілдігімен Пәнджабқа қауіпсіз жолмен өтуге рұқсат берген сикхтерге шабуыл жасағанын баяндады, олар Анандпур қаласын және оның бекіністерін тастап кеткен. Гуру Гобинд Сингх Мукцарда сәтті шайқасып, Талванди Сабоға қарай жол тартты.

Гуру Ки Каши

Дескандағы сикх сағаттарына аттанбас бұрын, Гуруджи Талванди Сабоға «Гуру Ки Каши» деп бата берді. Гурдвара сикх дінінің бес уақытша такхатының бірі болғаннан кейін қазір Даммада Сахиб деп белгілі. Сикхи дінінің тағы бір ұлы шаһиді Баба Дип Сингх осы уақытша орынның алғашқы жатедары (басшысы) ретінде тағайындалды. Ол «Ади Шри Грант Сахиб» кітабының қосымша даналарын көшіріп, қалған төрт такхатқа жіберді. Бұл атау Гуру Гобинд Сингхтің осы жерде болған кезіндегі қарқынды әдеби жұмыстарына (сикх кітаптарын жинақтауына) байланысты берілді. Бір күні Гуру Гобинд қауымға ('Сангат') қаламдарды лақтырып: «Біз мұнда әдебиеттердің ошағын жасаймыз. Менің ешбір сикхым сауатсыз қалмауы тиіс», – деді. Гуру Грант Сахиб деп те аталатын Дәмдама Вали Бир осы жерде аяқталды, Гуру оны шәкірттерінің бірі Бхаи Мани Сингхке диктанттады. Осы уақытта тоғызыншы Гуру, Гуру Гобинд Сингхтің әкесі Гуру Тег Бахадур Сахибтің гимндері Бирге қосылды.

Тахт ретінде танылу

Бұл Тахт 1966 жылғы 18 қарашада сикхизмнің бесінші Тахты ретінде ресми түрде мойындалды. Сикхтердің өтініші бойынша, Широмани Гурдвара Прабандхак Комитеті, Амритсар, 1960 жылғы 30 шілдеде №789 қарарымен кіші комитет тағайындады. Кіші комитеттің 183 беттен тұратын есебі Даммада Сахибті немесе Гуру Ки Кашиді сикхтердің бесінші Тахты деп жариялауға қабылданды. Широмани Гурдвара Прабандхак Комитетінің Амритсардағы жалпы жиналысы 1966 жылғы 18 қарашада №32 қарар арқылы ұсыныстарды бекітті. 1999 жылғы сәуір айында Халса құрылғанның үш жүз жылдығын тойлау барысында Үндістан үкіметі оны бесінші сикх Тахты деп жариялады.