Кіріспе

Үндістандағы Мадхья-Прадеш штатының ауданы
аудан

Тикамгарх ауданы Орталық Үндістандағы Мадхья-Прадеш штатының 52 ауданының бірі. Тикамгарх қаласы – аудан орталығы. Аудан Сагар бөлігінің құрамына кіреді. Шығысы мен оңтүстік-шығысынан Мадхья-Прадеш штатының Чхаттарпур ауданымен, батысынан Лалитпур және солтүстігінен Нивари аудандарымен шектеседі.

Атаудың шығу тегі

Ауданның атауы оның штаб-пәтері Тикамгархтың атымен аталған. Бұл қаланың бастапқы аты Тихри еді. 1783 жылы Орша билеушісі Викрамажит (1776–1817) астанасын Оршадан Тихриге көшіріп, қаланы Тикамгарх деп атады (Тикам – Кришнаның бір аты).

Тарих

Бұл ауданның аумағы Үндістан Одағына қосылғанға дейін Орша княздік мемлекетінің құрамында болған. Орша мемлекетінің негізін Рудра Пратап Сингх 1501 жылы қалады. Қосылғаннан кейін 1948 жылы ол Виндхья Прадеш штатының сегіз ауданының біріне айналды. 1956 жылғы 1 қарашада штаттарды қайта ұйымдастырудан кейін, ол жаңадан құрылған Мадхья-Прадеш штатының ауданы болды.

Орша қаласы 1501 жылдан кейін Бундела басшысы Рудра Пратап Сингх құрған. Ол Оршаның алғашқы патшасы болды (1501–1531 жылдары билік етті) және Орша бекінісін салған. Ол сиырды арыстаннан құтқаруға тырысқанда қаза тапты. Чаттурбхудж ғибадатханасы Ақбар тұсында Орша патшайымы салған, ал Радж Мандирді 1554–1591 жылдары «Мадхукар Шах» салған. Мұғал императоры Жахангирдің одақтасы Вир Сингх Део (1605–1627 жылдары билік етті) осы кезеңде билік еткен. Осы кезде Орша өркендеп, қазірге дейін сақталған сарайлар оның сәулеттік дәулетін көрсетеді, оның ішінде Жахангир Махалы (шамамен 1605 жылы салынған) және Саван Бхадон Махалы бар. 17 ғасырдың басында Раджа Джуджар Сингх Мұғал императоры Шах Джаханға қарсы көтерілді. Шах Джаханның әскері мемлекетті қиратты және 1635–1641 жылдары Оршаны басып алды. Орша мен Датия 18 ғасырда Маратхалар басып алмаған жалғыз Бундела мемлекеттері болды. 1783 жылы Оршадан оңтүстікке қарай 84 км (52 миль) қашықтықта орналасқан Техри қаласы (қазіргі Тикамгарх) Орша мемлекетінің астанасы болды және қазір аудан орталығы. Техри Тикамгарх бекінісінің орнында салынды және ақырында бекіністің атын алды. 1848–1874 жылдары билік еткен Хамир Сингх 1865 жылы Махараджа дәрежесіне көтерілді. 1874 жылы таққа отырған Махараджа Пратап Сингх (1854 жылы туған, 1930 жылы қайтыс болған) өмірін мемлекетін дамытуға арнады және өзі билік еткен кезеңде салынған инженерлік және суару жұмыстарын жобалады. 1901 жылы мемлекеттің ауданы 5180 км² (2000 шаршы миль) болды және 52 634 халқы болды. Бұл Бундела мемлекеттерінің ең көнесі және ең жоғарысы болды, 17 зеңбірекпен салют берілді, ал оның Махараджалары Бунделханд князінің біріншісі деген атақты мұра етіп алды. Пратап Сингхтің мұрагері Вир Сингх 1950 жылғы 1 қаңтарда мемлекетін Үндістан Одағына қосты. Аудан Виндхья Прадеш штатының құрамына кірді, ол 1956 жылы Мадхья-Прадеш штатына біріктірілді. Бүгінде Орша шағын халқы бар қарапайым қала, оның маңыздылығы сәулеттік мұрасы мен туризмге байланысты сақталған. Оршаның бай тарихы туралы кітаптар жергілікті дүкендерде, көбінесе хинди тілінде қол жетімді. Осы материалды мұқият оқыған ғана осы жердің бай және алуан тарихы туралы айта алады.

Экономика

2006 жылы Панчаяти Радж министрлігі Тикамгархты елдің ең артта қалған 250 ауданының бірі деп атады (барлығы 640 ауданның ішінде). Аймақтың экономикасы негізінен ауыл шаруашылығы және оған қосымша шаруашылық қызметтеріне негізделген. Тикамгарх пирофиллит өндірісінде маңызды рөл атқарады. Мұнда жоғары сапалы пирофиллит тасы қазылып алынатын көптеген кен орындары бар. Тикамгархтың пирофиллиті бүкіл Үндістанға экспортталады.

Фестивальдар

Бундельхандта Мония биі жыл сайын Дивали/Дипавали жарық мейрамында, қазан айының соңында немесе қараша айының бірінші аптасында, ай күнтізбесі бойынша орындалады. Осыған байланысты аңыз бойынша, "Гокулда" Құдай Кришна өзінің достарын (сүтшілерді) қорғау үшін Говардхан тауын бір саусағымен көтеріп тұрғанда, олар қуаныштан би билеген. Бұл биде негізгі аспаптар – "Дхолак" және "Нагария" (екеуі де барабанның түрі). Ұзын таяқтармен билейтін еркек бишілер барабанның ырғағы олардың күшін мен сезімдерін оятып, соғыс өнерін көрсетеді. Бұл би егін жинаудан кейін "алғыс айту" мақсатында да орындалады. Бишілер түрлі-түсті киімдер киеді, ал бас биші қолында тауғанақ қауырсыны ұстаса, қалғандары сол қауырсынды жартылай шалбарларына бекітеді.

Асханалар

Тикамгарх мавамен толтырылған раш бхария гуджияларымен танымал. Әсіресе Холи мерекесінде, осы әдемі гуджиялардың құлпына ілігіп, ауыз суыңыз қалған шығар. Көбірек тәттілік пен дәммен, бұл шашни вали гуджия – таза ләззат пен баршаға ұнайтын керемет десерт.

Байланыс

Бұл тәуелді мемлекеттің пошта маркалары 1897 жылы қолдануға дайындалған, бірақ ешқашан жарияланбады. Орча мемлекетінің алғашқы маркалары 1913 жылы шығарылды. Аталған мемлекет сол жылдың басында Үндістан Одағына біріккеннен кейін 1950 жылдың 30 сәуірінде жеке маркалар шығару тоқтатылды.

Көлік

Тикамгардта Мадхья-Прадеш штатының ең ірі автобус станциясы бар.

Жолдар

Күн сайын штаттың кез келген бөлігіне автобус қатынасы бар. Тикамгарх арқылы өтетін тас жолдар: NH 12A, SH 10. Сонымен қатар, Дели, Нагпур, Канпур қалаларына да автобустар жүреді.

Темір жолдар

Тикамгарх темір жол станциясы Солтүстік Орталық темір жол аймағында орналасқан. Оның теміржол коды TKMG. Тикамгархқа дейінгі темір жол желісінің құрылысы 2012 жылы аяқталды. 2013 жылдың 26 сәуірінде темір жол қызметтеріне қосылды. Темір жол қызметі Лалитпурдан (Уттар Прадеш) Тикамгархқа дейін Лалитпур-Синграули темір жолы жобасы аясында басталды. Екі станция арасындағы алғашқы пойыз Тикамгарх-Жанси (Уттар Прадеш) жолаушылар пойызы болды. Бұл пойыз 2012–13 жылғы темір жол бюджетінде мақұлданды. Тикамгарх пен Лалитпур арасындағы темір жолдың ұзындығы 40 шақырымды құрайды. Одақтық министр Прадип Джейн Лалитпур станциясында пойызды жолға шығарды.

Әуе қатынастары

Хажурахо – ең жақын әуежай (114 км), ондан Дели және Варанасиге күнделікті рейстер бар. Бұл Шатарпур ауданының құрамына кіреді.

Белгілі туристік орындар

Тикамгархта түрлі келуге болатын жерлер бар. Кейбір жерлер тарихи маңызы бар. Кундешвар: Тикамгарх қаласының оңтүстігінде, Жамдар өзенінің жағасында орналасқан маңызды ауыл, қаладан 5 км қашықтықта. Бұл жер Кундадев Махадев храмымен танымал. Шив Линга Кундадан пайда болған деп есептеледі. Оның оңтүстігінде «Баригар» деп аталатын әдемі демалыс орны және «Уша» суарнасы бар. Ауылда археологиялық музей және Винобха Санстан орналасқан. Махараджа Бирсинг Део Кундешварда болғанда Пандит Банарсидас Чатурведе мен Яспал Джайн демеу берген Кешва Сахитья Санстанды құрды. Кундешварда жыл сайын үш ірі жәрмеңке өткізіледі. Пусе/Магха (қаңтар) айында Санкранти мерекесінде 50 000 адам қатысатын маңызды жәрмеңке өтеді. Екіншісі Басант Панчами мерекесінде, ал үшіншісі қазан-қараша айларында Картик Экадашиде өткізіледі. Балдеогарх: Балдеогарх – Тикамгарх ауданының бір бөлігі. Тикамгарх-Чхаттарпур тас жолында, Тикамгархтан 26 км қашықтықта орналасқан. Гвал Сагар көлінің үстінде тұрған алып тас қамал өте әдемі көрініс сыйлайды. Бұл қамал өз класындағы ең жақсы үлгі және аймақтағы ең көрнекті орындардың бірі. Бұл бекіністе әлі де үлкен ескі зеңбірек орналасқан. Бұл қала бетел жапырақтарын өсіруімен танымал. Қаланың маңыздылығы «Виндхья Васини Деви» храмында да жатыр. Мұнда Чайтра айында жыл сайын жеті күндік Виндхьявасани жәрмеңкесі өтеді, оған шамамен 10 000 адам қатысады. Папораджи: Тикамгарх қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км қашықтықта орналасқан ескі ауыл. Бұл танымал джайнизм қасиетті орны, көптеген джайнизм ізбасарларын тартады. Ауылда шамамен 80 көне джайнизм храмы бар. Кейбір джайнизм храмы салынып жатыр. Жиырма төрт Тиртхакардың танымал джайнизм храмы – ізбасарлардың басты тартымдылығы. Картик Суди Пурнима айында 10 000 адам қатысатын маңызды джайнизм жәрмеңкесі өтеді. Оны сенімділік қоры басқарады. Ахаржи: Балдеогарх теңізіне қарасты ауыл. Ахар Тикамгарх-Чхаттарпур тас жолының бойында, аудандық бас штабтан 25 км қашықтықта орналасқан. Бұл жерге жету үшін тұрақты автобустар бар. Бұл ескі ауыл, бір кезде маңызды джайнизм орталығы болған Джамалпур Ахарларының мекені. Мұнда көптеген қиратылған ғимараттар, ескі мүсіндер мен храмы бар. Ауылда үш көне джайнизм храмы бар, олардың бірінде 20 фут биіктігіндегі Шантинатхтың мүсіні орналасқан. Мұнда Чхаделла дәуірінен қалған және жақсы бөгеті бар резервуар бар. Мадкхера: Тикамгарх қаласының солтүстік-батысында, шамамен 20 км қашықтықта орналасқан шағын ауыл. Бұл жердің маңыздылығы оның танымал Күн храмында. Оның кіреберісі шығысқа қараған. Мұнда Күн құдайының мүсіні орналасқан. Ауылдың тағы бір қызықты жері – төбедегі Виндхья Васани Деви храмы. Бадагаон: танымал джайнизм храмы, Хануман храмы, Шива храмы және Дхасан өзені. Үмри: Бұл храм б.з. 9 ғасырындағы Пратихара дәуіріне жатады деп есептеледі. Бұл шығысқа қараған храм Гарбхагриха, Антрал және Мухмандападан тұрады. Биіктігі Панчарати схемасына сәйкес келеді және Плинта, Жанга, Варандика және Шихардан тұрады. Мухмандапаның бағаналары безендірілген. Қабырғасында Сурья құдайының мүсіні орнатылған.

Өзендер мен көлдер

Бетва өзені ауданның солтүстік-батыс шекарасымен ағады, ал Дасан өзені, оның саласы, Бадагаон жағасында орналасқан және ауданның шығыс шекарасымен ағып өтеді. Екі өзен де солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Бұл аудан арқылы өтетін Бетваның салалары – Джамни, Багри және Баруа. Орчха, Притхвипур және Нивари қалаларын қоса алғанда, 3 қалалық округтен тұратын Нивари деген жаңа аудан құру ұсынылып отыр.

Бөлімдер

Тикамгарх ауданы үшге бөлінген, олар жеті теңселге үлестірілген. Аудан төрт даму блогынан тұрады: Тикамгарх, Балдеогарх, Джатара және Палера. Бұл ауданда 3 Мадхья-Прадеш Видхан Сабхасы сайлау округі бар: Тикамгарх, Джатара және Харгапур. Бұлардың барлығы Тикамгарх Лок Сабха сайлау округінің құрамына кіреді.

Азаматтық әкімшілік

Тикамгарх қалалық парламент мүшесі Вирендра Кумар Хатик, Коллектор және ДМ Шри Субхаш Кумар Двиведи IAS, Полиция бастығы Шри Рохит Кашвани IPS, Заңнамалық жиналыстың мүшелері: Жатара – Харришанкар Хатик, Тикамгарх – Ракеш Гири Госвами, Харгапур – Рахул Сингх Лоди.