Кіріспе

Пётр Андреевич Вяземский (23 шілде 1792 - 22 қараша 1878) - ресейлік ақын, Ресей империясының ақыны және орыс поэзиясының алтын ғасырының көрнекті өкілі.

Өмірбаян

Оның ата-анасы – Рурик әулетінен таралған князь Андрей Вяземский (1754–1807) және ирланд ақыны Дженни Куинн О’Райли (1762–1802), крещениеде Евгения Ивановна Вяземская. Жастық шағында Бородино шайқасына және Наполеон соғыстарының басқа да шайқастарына қатысты. Көп жылдар өткен соң, Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік» романындағы шайқастың суреттемесі оған дәл келмейтіндей болды және ол ұлы романистпен әдеби дауға түсті. 1820 жылдары Вяземский сол кездегі романтизм деп аталатын ағымның ең белсенді және талантты жақтасы болды. Князь Петр мен оның әйелі, Гагарина туған Вера ханшайым Пушкинмен тығыз қарым-қатынаста болды, ол жиі Мәскеу маңындағы Останфьево отбасылық орындарында (қазір әдеби музей) қонақтап тұратын. Таңқаларлық емес, Вяземскийтің сөздері Пушкиннің «Евгений Онегин» сияқты шығармаларында келтірілген. Екеуі де өлеңмен бірнеше хат алмасты. Вяземский және Пушкин, Александр және Николай Тургенев сияқты басқа да жетекші орыс либералдары Александр Куницыннің Кант ілімдерімен терең әсерленді және крепостнойлық, орыс әкімшілігі мен құқықтық жүйесі, азаматтық қоғам және сыртқы саясат туралы өз пікірлерін жеке хаттар арқылы талқылады, онда Вяземский батыс провинциясындағы әкімшіліктің теріс әрекеттерін қатты сынады. Ол сондай-ақ «қоғамымызда билік құрып отырған барлық көңілсіздікке, жамандыққа және абсурдқа қарсы кескілесімді соғыс жариялаймын» деген мазмұндағы үндеу жариялады. Сол кезде қарт ақын қызының Министрлер комитетінің болашақ төрағасы Петр Валуевке үйленуінің арқасында Ресей сарайына жолдама алды. 1850 жылдары Вяземский білім беру министрінің орынбасары болып қызмет етті және Ресейдегі цензураға жауапты болды. 1863 жылы денсаулығы нашарлағандықтан шетелге кетіп қалды. Князь Вяземский Баден-Баденде қайтыс болды, бірақ оның денесі Санкт-Петербургке жеткізіліп, сол жерге жерленді.

Әдеби шығармашылық

Вяземский, әдетте, Александр Пушкиннің ең жақын досы ретінде танылады. Олардың хат алмасуы – өткір әзіл-қалжыңға, терең сынға және көркем орыс тіліне толы қазына. 1820 жылдардың басында Пушкин Вяземскийді елдегі ең көрнекті прозашы деп жариялаған. Оның прозасы кейде шамадан тыс әзілге толы болғанымен, күштілік пен көркемдік әрқашан көзге түседі. Оның ең жақсы туындылары – "Ескі жазба" кітабындағы керемет әңгімелерде сақталған, онда 19 ғасырдың басындағы маңызды тұлғалар туралы мол және қызықты мәліметтер бар. Оның өмірінің соңғы жылдарында жазған маңызды еңбегі – Денис Фонвизиннің өмірбаяны. Вяземский орыс романтизмінің журналистік жетекшісі болғанымен, оның ерте поэзиясынан романтикалық ештеңе жоқ: ол поэзияның тақырыптық орындарындағы өте әдемі, тегіс және салқын жаттығулардан немесе сөз ойындарына толы шағын шығармалардан тұрады, онда әзіл әзіл тудырады, ал мақтаншақтық – мақтаншақтықты, сөздің күшін көрсетеді. Оның кейінгі поэзиясы көбірек әмбебап және классикалық сипатқа ие болды.