Солтүстік Норвегияның табиғи қазынасы: Стаббурсдален ұлттық паркі
Stabbursdalen National Park
Стаббурсдален ұлттық паркі: Норвегияның солтүстігіндегі таулы ландшафты, қарағай ормандары, өзендер мен шатқалдар. Табиғатты қорғау және туризмге арналған аймақ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Норвегиядағы қорғалатын аумақ.
Protected area in northern Norway
Ұлттық парк
Стаббурсдален ұлттық паркі Финнмаркқа тән көптеген пейзаж түрлерін қамтиды: шөлейт таулар, ашық жазықтар және тар шатқалдар, олардың арасында сирек тау қайыңдары мен қарағай ормандары өседі. Стаббурселва өзені ұлттық паркі арқылы ағып өтеді, оның бойындағы сарқырамалар мен арпалар терең, тыныш сулы ойыстармен алмасады. Луоббал (Ломпола) тұсында өзен кең шығанақтарға ақырын құяды. Оңтүстік-шығыстағы Гаиссиннің таулы-шоқылы жерлері солтүстік және батыстағы ежелгі, толқынды ландшафттан өзгеше. Парк алғаш рет 1970 жылы өзенді қоршаған орманды сақтау үшін құрылған. 2002 жылы парк кеңейтіліп, жалпы ауданы құрады.
The Stabbursdalen National Park contains many of Finnmark's typical landscape forms: barren mountains, open plateaux, and narrow ravines, with scattered mountain birch and stretches of pine forest. Waterfalls and rapids interspersed with deep pools of still water mark the Stabburselva river as it runs through the National Park. At Luobbal (Lompola) it sweeps gently into wide bays. The bare rugged mountains of Gaissene to the southeast contrast with the ancient undulating landscape to the north and west. The park was originally established in 1970, conserving a area of forest surrounding the river. In 2002, the park was vastly expanded to cover a total of .
Қамыс орманы
Осыдан 7500–5000 жыл бұрын климат жылы болған кезде, қарағайлы орман фьордтар мен аңғарлар бойымен ішке қарай кеңінен тараған. Ауа суыған сайын орман шегініп, тек Стаббурсдален сияқты қорғалған аңғарларда ғана сақталып қалды, онда ол әлемдегі ең солтүстік қарағай орманын құрайды (Порсангер климаты). Оның қорғалуы осы ұлттық парктің басты мақсаттарының бірі болып табылады. Орман ашық, төмен бойлы бұталы қарағайлармен өседі, ал алыс солтүстікте ағаштар баяу өседі және аяз бен желдің зиянына ұшырайды. Құрғақ, құнарсыз топырақ тек жапырақша мен қалампырдың жұқа ғана өсімдігін көтере алады. Луоббалдағы батқылық жерлер, әйтпесе шөл даласында құнарлы оазис құрайды. Өзен бойындағы терек пен шалғын, артындағы қарағайлы орман, бай құс әлеміне жағдай жасайды. Стаббурсдален – қара қарақұйрық пен балықшыл (оспай) сияқты көптеген түрлердің ең солтүстік мекені, ал батқылық жерлер – әсіресе үйректер үшін маңызды көбею ортасы. Ескі, қуыс қарағайлар алтын көзді және қазылқанды құстарға ұя салуға қолайлы жағдай жасайды.
Some 7,500–5,000 years ago when the climate was warmer, the pine forest spread far inland along the fjords and valleys. As it grew colder, the forest retreated and has only survived in sheltered valleys like Stabbursdalen, where it forms the world's northernmost pine forest (Porsanger climate). Its protection is therefore one of the major objectives of this national park. The woodland is open with low shrubby pine trees, in the far north trees grow slowly and are liable to frost and wind damage. The dry sterile soil can only support a poor undergrowth of lichen and heather. At Luobbal, the wetlands form a fertile oasis in an otherwise barren landscape. Along the river, willow and sedge, with pine woodland behind, support a rich bird life. Stabbursdalen is the most northernly habitat for many species, including black grouse and osprey, and wetlands are important breeding ground, especially for ducks. Old hollow pine trees provide good nesting places for the goldeneye and goosander.
Парктегі адамдар
Жағалау саамдары (sjøsamene) үшін Стаббурсдаленнің табиғи ресурстары олардың күнкөрісінің маңызды бөлігін құрады. Аң аулау, балық аулау және мал азығын жинау ұзақ дәстүрге ие, бірақ сақты жинау арқасында ландшафтта көрінетін іздер аз қалды. Луоббалда бұрын қысқы жем үшін қамыс кесілген, ал орман ішіндегі ағаш түптері қайықтар мен үйлер салу үшін кесілген ағаштардың куәсі. Бұрын жабайы бұғыларды аулауға арналған шұңқырлардың қалдықтары бар, бірақ 17 ғасырда үй жануарлары бұғыларын өсіру басым болды. Бүгінде бұл аймақ жазғы мал жаюға арналған жер болып табылады.
For the coastal Saami people (sjøsamene), the natural resources of Stabbursdalen formed a significant part of their subsistence. Hunting, fishing, and collecting animal fodder have long traditions, but by careful harvesting few traces remain in the landscape. In Luobbal, sedge was previously cut for winter fodder, while tree stumps in the forest bear witness of timber cut for building boats and houses. There are remains of pit falls where wild reindeer were hunted in the past, but domestic reindeer herding took over in the 17th century. Today, the area provides summer grazing for the reindeer.
Атауы
18 ғасырда бір миссионер бұл аңғарға "Табор даласы" (Табор тауының құрметіне) деген ат қойды (бұл атау Сами тілдеріндегі Rávttosvuopmi атауын алмастыру үшін берілді). Кейін халық этимологиясы салдарынан бұл "Stabbursdalen" деп қате түсіндірілді. Содан кейін аңғардың атындағы алғашқы бөлік стаббур сөзінің меншік жалғауы деп ойылды (бірақ бұл аңғарда ешқашан мұндай ғимарат болған емес).
The valley was first named "Tabors dal" (after Mount Tabor) by a missionary in the 18th century (to replace the Sami languages name Rávttosvuopmi). This was later misunderstood (by folk etymology) as "Stabbursdalen". The first element was then assumed to be the genitive of stabbur (but there has never been a building like that in the valley).