Кіріспе

Ресейлік заңгер Максим Максимович Ковалевский (8 қыркүйек 1851 – 5 сәуір 1916) – заңгер және Ресей империясындағы әлеуметтану саласындағы басты сарапшы. Ол Халықаралық социология институтының вице-президенті (1895) және президенті (1905) болды. Сондай-ақ, ол Психоневрологиялық институтта әлеуметтану кафедрасын басқарды. Ковалевский 1914 жылы Ресей ғылым академиясының академигі болып сайланды. 1916 жылы Ресей социологиялық қоғамы оның атын берді.

Өмір

Максим Ковалевский украиналық дворян Ковалевский отбасында дүниеге келді және балалық шағын Харьков қаласының жанындағы поместьеде өткізді. Ол Харьков университетінде Дмитрий Каченовскийден білім алды. Білімін Берлин, Париж және Лондон қалаларында жетілдіріп, Карл Маркс, Фридрих Энгельс, Герберт Спенсер және Владимир Соловьевпен танысты. Сонымен қатар, ол масондық қозғалысына қатысып, Ресейде оның қайта жандануына үлес қосты. 1878 жылдан кейін ол Мәскеу университетінде құқық саласы бойынша лекция оқыды, онда орыс шаруалар общинасы мен Кавказ таулы аймақтарының құқықтық институттарын зерттеді. Оның кейбір материалдары кейіннен Фредерик Энгельс қолданды. Министр Иван Делянов Ковалевскийдің либералдық көзқарастарын мақұлдамады. 1886 жылы Ковалевский университеттен қуылды, содан кейін Батыс Еуропаға қоныс аударды, онда ол замандас әлеуметтанушылар мен антропологтардың барлығымен танысты. Оның туысының жесірі, математик София Ковалевская, оған Стокгольм университетінде лекция оқу бағдарламасын ұйымдастырды. Ол 1985 жылғы «София Ковалевская» совет фильмінде және Элис Мунроның 2009 жылғы тамыз айында «Harper's Magazine» журналында жарияланған «Too Much Happiness» атты әңгімесінде оның сүйіктісі және күйеу жігіті ретінде бейнеленген. София «Максимге үйленбеймін, себебі үйленсем, ол мені енді бағаламап, басқа әйел іздеуі мүмкін» деп қатты айтқан. Олар 1890 жылы ажырасып, келесі жылы тұмаудан қайтыс болды. Бірінші орыс революциясынан кейін Ковалевский Ресейде (Санкт-Петербург университетінде) лекцияларын жалғастырды, саясатқа қатысты, демократиялық реформалардың орталық партиясын құрды (қараңыз: Прогрессивтік партия), бірінші Мемлекеттік Думаға сайланды және Ресей империясының Мемлекеттік Кеңесіне тағайындалды. 1912 жылы ол Нобель бейбіт сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды. Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтау бойынша бейбіт келіссөздерге қатысуы жоспарланған, бірақ 1916 жылдың сәуір айында қайтыс болды. Александр Невский Лаврасындағы жерлеу рәсіміне жиналған адамдардың саны көп болды.

Фримасондық

1888 жылы 14 наурызда Парижде, "Космос" ресейлік ложасында үш шебер дәрежесіне қабылданды. 1906 жылы 9 қаңтарда "Жаңару" ложасының мүшесі болды. Басқа дереккөздерде 1915 жылға дейін "Космос" ложасының мүшесі екені айтылады. 1906 жылдан бастап Францияның Ұлы Шығысының "Ренессанс" ложасының негіздеуші мүшесі. "Ренессанс" ложасының Бас шебері болды.

Идеялар

Ковалевскийдің орыс құқық ғылымы мен әлеуметтік ғылымдарға қосқан үлесінің бірі – дәстүрлі сипаттамалық салыстырмалы талдауды әлеуметтанулық/этнографиялық әдістермен үйлестірген жаңа тарихи әдіс болды. Оның шәкірттерінің ішінде Питирим Сорокин, Николай Кондратьев және Николай Тимашев (қараңыз, Ресейдегі социология) болды. Оның шаруа коммунası туралы ерте жұмыстары Георгий Плехановқа әсер етті. Ғалым ретінде Ковалевский әлеуметтік эволюционист болды және өзін Огюст Конттың шәкірті деп санады. Ол социологияны "қоғамдардың ұйымдасуы мен эволюциясын зерттейтін ғылым" деп түсіндірді. Ол прогресті тарихтың сөзсіз заңдарының бірі деп есептеді. Оған прогресс – "тейісті бірлестіктен бастап, патриотизм арқылы космополитизмге дейін бейбіт өмір сүру ортасының үнемі кеңеюі" болды. Ковалевскийдің пікірінше, экономикалық қатынастар одан әрі кеңейе түседі, ал халықаралық сауданың өсуі "бүкіл әлемнің экономикалық интеграциясына алып келіп, соғыс себептерін жояды және ақырында демократиялық мемлекеттердің әлемдік федерациясын құрады". Прогресс негізгі қозғаушы күш ретінде халық санының өсуіне байланысты.