Кіріспе
Караваджоның сегіз картинасының тақырыбы – Иоанн (кейде оны Жұрттан Жүсіп деп атайды) итальян барокко суретшісі Микеланджело Меризи да Караваджоның (1571–1610) кем дегенде сегіз картинасында бейнеленген. Иоаннның тарихы Жақсы Жаңалықта (Евангелияда) айтылған. Иоанн Исаның туысы болған, ал оның міндеті Мәсіхтің келуіне жол дайындау еді. Ол Иерусалим мен Өлі теңіздің арасындағы Яһудея шөлінде өмір сүрген, «түйе жүнінен тігілген киімі және былғары белдігі болған, ал тағамы – жебе және дала бал». Ол Исаны Иордан өзенінде шомылдырды және патшаның зұлымдықтан бас тартуын талап еткені үшін Ирод Антипас оны өлтірді. Иоанн христиан өнерінде жиі бейнеленген, оны ыдысы, қамыс тоғасы, түйе терісі және қозы арқылы тануға болады. Контрреформацияға дейінгі ең танымал көрініс – Иоаннның Исаны шомылдыруы немесе Иоаннның бала кезінде Иса мен анасы Мариямен бірге бейнеленуі, көбінесе Иоаннның анасы Елизаветамен бірге суреттелген. Иоанн шөлде жалғыз бейнеленгені сирек болған, бірақ белгісіз емес. Жас Караваджо үшін Иоанн әрқашан бала немесе жасөспірім болып, шөлде жалғыз суреттелген. Бұл бейне Лұқа Евангелиясындағы «Бала өсіп, рухта нығайды және Израильге көріну күніне дейін шөлде болды» деген мәлімдемеге негізделген. Осы туындылар оның сол кезде суреттеуді ұнатқан, жартылай жалаңаш жастарға діни тұрғыдан қарауға мүмкіндік берді. Иоаннның өлімі туралы үш үлкен оқиғалық картинаны, негізінен оның ерте жылдарында салған, олар: Мальтадағы атышулы жазалау және оның басымен екі қараңғы Саломе, бірі Мадридте, бірі Лондонда.
John the Baptist (sometimes called John in the Wilderness) was the subject of at least eight paintings by the Italian Baroque artist Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571–1610). The story of John the Baptist is told in the Gospels. John was the cousin of Jesus, and his calling was to prepare the way for the coming of the Messiah. He lived in the wilderness of Judea between Jerusalem and the Dead Sea, "his raiment of camel's hair, and a leather girdle about his loins; and his meat was locusts and wild honey." He baptised Jesus in the Jordan, and was eventually killed by Herod Antipas when he called upon the king to reform his evil ways. John was frequently shown in Christian art, identifiable by his bowl, reed cross, camel's skin and lamb. The most popular scene prior to the Counter Reformation was of John's baptism of Jesus, or else the infant Baptist together with the infant Jesus and Mary his mother, frequently supplemented by the Baptist's own mother St Elizabeth. John alone in the desert was less popular, but not unknown. For the young Caravaggio, John was invariably a boy or youth alone in the wilderness. This image was based on the statement in the Gospel of Luke that "the child grew and was strengthened in spirit, and was in the deserts until the day of his manifestation to Israel." These works allowed a religious treatment of the partly clothed youths he liked to paint at this period. Apart from these works showing John alone, mostly dated to his early years, Caravaggio painted three great narrative scenes of John's death: the great Execution in Malta, and two sombre Salomes with his head, one in Madrid, and one in London.
Шомылдыру рәсімін жасаған Иоанн, Толедо
Суреттің Караваджоға жатқызылуы күмәнді – балама кандидат Бартоломео Кавароцци, оның ерте шәкірті. Ол Толедо (Испания) қаласындағы Музео Тесоро Катедралисио коллекциясында сақталады, ал Джон Гаш бұл суреттің Консоляция ауруханасының преоры үшін жасалған Караваджоның туындыларының бірі болуы мүмкін екенін болжайды, өйткені Караваджоның ертедегі өмірбаянының авторы Манчини айтады. Манчинидің сөзіне қарағанда, преор «кейін оларды өз отанына алып кетті»; ақырсоңында, Манчини қолжазбасының бір нұсқасында преордың отаны Севилья деп көрсетілсе, екіншісінде Сицилия деп жазылған. 1593 жылы ауруханада испандық преор қызмет еткен, және ол 1595 жылдың маусымына дейін кетпеген болуы мүмкін. Гаш ғалым А. Э. Перес Санчестің пікірін келтіреді: қасиетті тұлғаның стилі Кавароцциге ұқсас болғанымен, суреттің қалған бөлігі одан өзгеше, «суреттің кейбір бөліктерінің жоғары сапасы, әсіресе әдемі бейнеленген жүзім жапырақтары, Караваджоға тән». Гаш сондай-ақ жұмсақ кьяроскуро мен контурлардың және ерекшеліктердің нәзік өңделуіне, сондай-ақ Караваджоның ерте туындыларындағы «Музыканттар» және «Экстаздағы Ассиздік Франциск» сияқты стильдік ерекшеліктерге назар аударды. Егер бұл және басқа да Караваджоның суреттері Севильяда болған болса, олар Веласкестің ерте туындыларына әсер еткен болуы мүмкін. Дегенмен, Кавароццинің жақтастарының аргументтері мықты, және ол шамамен 1617–1619 жылдары Испанияға барғаны белгілі. Римдік Корсода. (Галереяда оның «Тәубеші Магдалина» және «Мысырға қашу кезінде демалыс» суреттері де бар). Көшірмелерді тапсырыс берушілер тағы бір иронияны білген болар: модельдің позасы Микеланджелоның Сикстин капелласы төбесіндегі атақты игнудилердің бірінің позасын нақты көшірген (1508–1512 жылдары салынған). Микеланджелоның Мұса заңдарынан бұрынғы әлемді бейнелеуіндегі бұл алып жалаңаш еркектердің рөлі әрқашан түсініксіз болды – кейбіреулер оларды періштелер деп санайды, ал басқалары олардың адам сұлулығының неоплатондық идеалын білдіретінін айтады. Бірақ Караваджоның өзінің жас шәкіртін Мастердің Жаратылысқа куәгерлік еткен беделді тұлғаларының бірі ретінде бейнелеуі, әрине, білгіштер үшін бір түрлі әзіл болды. 1601/02 жылдары Караваджо бай жеке тапсырыс берушілерден тапсырыс алғаннан кейін, Контарелли капелласындағы табысынан кейін, 1600 жылы ол «Матайдың шейіт болуы» және «Матайдың рухтандырылуы» суреттерін көрсеткеннен кейін, Маттей отбасының сарайында өмір сүрді және сурет салды. Бұл оның мансабындағы ең жемісті кезеңдердің бірі болды. Сириако Маттейдің жазбасында сол жылдың шілде және желтоқсан айларында Караваджоға екі төлем жасалғаны жазылған, бұл түпнұсқалық Иоанн Крестительдің басталуын және аяқталуын білдіреді. Төлем салыстырмалы түрде шағын – 85 скуди, өйткені Иоанн жалғыз тұлға болды. Көшірме сол уақытта немесе одан көп ұзамай жасалуы мүмкін. Сол жылдың қаңтар айында Караваджо Еммаустағы кешкі асқа арналған жүз елу скуди алды. Винченцо Джустиниани үшін «Испандық Томастың сенбеушілігі» болды, ал 1603 жылдың қаңтарында Сириако «Мәсіхті алу» үшін жүз жиырма бес скуди төледі. Олардың әрқайсысы коллекционерлер арасында Караваджоның үлкен танымалдығын арттырды. Еммаустағы кешкі ас туралы жиырма көшірме сақталған, ал Мәсіхтің алынуы туралы көбірек. Бірақ осы жетістіктерге қарамастан, шіркеудің өзі де, діни ордендердің ешқайсысы да әлі күнге дейін ештеңе тапсырыс бермеген. Контарелли капелласындағы суреттер жеке меценаттар тапсырысымен және ақысы бойынша жасалды, бірақ Сан-Луиджи деи Франсези (капелла орналасқан) шіркеуінің діни қызметкерлері нәтижені мақұлдауы керек еді. Караваджоның мәселесі контрреформациялық шіркеудің өте консервативті болғанында болды – тыйым салынған бейнелердің тізімін енгізу туралы шешім қабылданды, ал жоғары дәрежелі кардиналдар суретшілерге және әсіресе суретшілерге тапсырыс беру немесе суретке мақұлдау мүмкін діни қызметкерлерге нұсқаулықтарды жариялады. Бұл жеке Иоанн Крестительдің ойыншықты крипто-язықшылдығы Микеланджелоның классицистік гуманизмі мен жоғары ренессансқа қатысты, әрине, қабылданбады. Караваджоның өмірбаянының авторы Питер Робб төртінші Крестительдің бірінші суреттің психикалық айна суретіне ұқсайтынын, барлық белгілер кері бұрылғанын атап өтті: ерте суретті сулаған таңғы жарық қатал және айға ұқсас контрастарға айналды, ал жарқын жасыл жапырақтар құрғақ қоңыр түсті. Бұл суреттің діни сурет екенін дәлелдейтін ешқандай символ жоқ, оларда шатыр, қой, былғары белбеу жоқ, тек қана жұқа қамыстан жасалған айқыш (Мәсіхтің Жақияны «жел шайқаған қамыс» деп сипаттауына сілтеме жасалып) ғана бар. Бұл сурет Роббтың «Караваджоның адам өмірінің драмалық сипатын сезінуін» көрсетеді. Бұл жасөспірім, дерлік ересек, Иоанн өзінің жасаушысы ғана білетін жеке әлемге құлыпталғандай көрінеді. Караваджоның қасиеттіні отырып, жалғыз тұлға ретінде бейнелеуі, оның ешқандай повестволық ерекшеліктерінің болмауы (бұл Креститель екенін қалай білуге болады? Мұнда не болып жатыр?) шынымен революциялық болды. Джотодан Беллиниге дейін және одан әрі суретшілер Крестительді жақындастырылатын оқия ретінде, барлығына түсінікті символ ретінде көрсеткен; туындының жеке әлемді білдіруі, ортақ діни және әлеуметтік тәжірибе емес, радикалды жаңалық болды.
Caravaggio biographer Peter Robb has pointed out that the fourth Baptist seems like a psychic mirror image of the first, with all the signs reversed: the brilliant morning light which bathed the earlier painting has become harsh and almost lunar in its contrasts, and the vivid green foliage has turned to dry dead brown. There is almost nothing in the way of symbols to identify that this is indeed a religious image, no halo, no sheep, no leather girdle, nothing but the thin reed cross (a reference to Christ's description of John as "a reed shaken by the wind"). The painting demonstrates what Robb calls Caravaggio's "feeling for the drama of the human presence." This adolescent, almost adult, John seems locked in some private world known only to his creator. Caravaggio's conception of the saint as a seated, solitary figure, lacking almost any narrative identity (how do we know this is the Baptist? What is happening here?) was truly revolutionary. Artists from Giotto to Bellini and beyond had shown the Baptist as an approachable story, a symbol understandable to all; the very idea that a work should express a private world, rather than a common religious and social experience, was radically new.
Жақия Бауыржан,
Бұл 1604 жылы немесе шамамен 1605 жылы Караваджо салған Иоанн Крестительдің суреттерінің бірі. Ол Galleria Nazionale d'Arte Antica-ның Palazzo Corsini коллекциясында сақталады. Оттавио Коста үшін жасалған Иоанн сияқты, фигураның анықтамалық белгілері алынып тасталды – белбеу жоқ, тіпті «түйенің жүнінен жасалған киім» де жоқ, ал қамыс құбыр тек меңзеледі. Артқы фон мен айналасы одан да қараңғыланып, көрерменді оқиғадан шеттету сезімі қайтадан туындайды. Караваджо баптистті жасырын еркек жалаңаш ретінде бейнелеген алғашқы суретші емес – Леонардо, Рафаэль, Андреа дель Сарто және басқалардың да осындай жұмыстары болған, бірақ ол реализм мен драманың жаңа деңгейін енгізді. Оның Иоаннының қолы мен мойны еңбекші адамның күнге күйген, қатаңдаған терісіне ұқсайды, ал оның ақшыл денесі зәулім контраст тудырады, бұл көрерменге оның модельдеу сеансы үшін киімін шешкен нағыз бала екенін еске салады – Рафаэльдің Баптистінен айырмашылығы, ол қанатты херувимдер сияқты идеалданған және жекеленіп алынбаған. Бұл модель кім болғанын сұрасаңыз, реализмнің өзі Караваджо дәуіріндегі Римнің тікелей куәсі ретінде көрінеді. Биограф Питер Робб Монтеньнің Рим туралы айтқан сөздерін келтіреді, ол оны жалпыға ортақ жалқаулық қаласы деп сипаттайды: «жоғары рухты дін қызметкерлерінің қызғанышпен қаралатын жалқаулығы, ал кедейлердің қорқынышты жалқаулығы, сауда-саттық пен кәсіптердің жоқтығы, шіркеушілер ойын-сауыққа немесе бюрократияға берілген, қара халық сарайдағыларға қызмет етуге міндетті, барлық әдемі қыздар мен жігіттер жезөкшелікпен айналысқан, ал барлық байлық мұраға қалған ескі ақша немесе зорлықпен алынған жаңа ақша болған». Бұл шындықты баса көрсетуді қалайтын өнерді қабылдамайтын дәуір еді. Джон Гаш оны Караваджоның туындысы деп санайды, өйткені тәннің бейнеленуі «Ұйықтаған Купидонмен» үлкен ұқсастықтарды көрсетеді, ол суретшінің туындысы деп танылған және оның Мальта кезеңіне жатады. Сурет, әсіресе пейзаж бөлігі қатты зақымдалған. Бұл туындының екі басқа нұсқасы да бар, олардың әрқайсысы сәл өзгеше. Жас Иоаннның бұлақтан су ішу тақырыбы, баптист шөлде болған кезде тек су ішкенін көрсететін Евангелие дәстүрін бейнелейді. Суретте Караваджоға тән ерекше жарық пен көлеңке (кьяроскуро) қолданылған, сонымен қатар жас Иоанн Креститель тақырыбы таңдалған, бұл жолы қараңғы ландшафттағы аспанның қауіпті жарығына қарсы қойылған. «Ішу механизмі мен шөлдеу психологиясы аяқ-қолдардың шеберлікпен бейнеленуі және мұқият құрылған бас арқылы керемет түрде жеткізілген».
Жақия (Жоқталған Жақия),
Бұл "Жақыя шомылдыру рәсімін жасаған Жақия" - Микеланджело Меризи да Караваджоның 1610 жылы салған, қазір Мюнхендегі жеке коллекцияда сақталатын майлы суреті. Бұл картина – Ломбард суретшісінің "Жақия" тақырыбына арналған жеті нұсқасының бірі, Жақияның бала кезінде немесе жасөспірім шағындағы портреті. Суретті Неапольдегі Палаццо Селаммаредегі картинамен, Костанца Колоннамен, Караваджо маркизасымен, сондай-ақ осы тақырыптағы жұмысымен (Боргезе коллекциясының Сан-Джованни Баттистасы) және Магдалинамен салыстыруға болады. Бұл туралы Неаполь Корольдігінің апостолдық нунциосы Деодато Джентильдің Римдегі кардинал Сципионе Каффарелли Боргезеге 1610 жылғы 29 шілдеде жазған хатында айтылған (Pacelli 1994, 141-155 бб.). Бұл үш картинаны Боргезе тапсырыс берген және авторды Неапольден Римге жеткізуге тиіс феллукада болған, ол қайтыс болғанға дейін. Сондай-ақ 29 шілдедегі хатта Караваджо Палода тұтқындалған кезде суреттер Костанца Колоннадан Неапольге көрсетілгені жазылған. Сципионе Боргезе екі Жақияның бірін (қазіргі уақытта Галерея Боргезеде) қайта иеленді, ал Жақияның көшірмесін Педро Фернандес де Кастро, Лемостың VII графы және 1610-1616 жылдар аралығында Неапольдің вице-королі алды. Ол 1616 жылы Испанияға келді, онда Лемос графы вице-корольдік қызметін аяқтап, Мадридке кетті. Отбасы ішіндегі мұрагерлік жолмен 1667 жылы Перудің вице-королі болып тағайындалған Лемос графының оныншы ұрпағы Дон Педро Антониоға өтті және Латын Америкасына Жақияның көшірілуіне жауапты болды. Сальвадордың жеке коллекциясында, содан кейін Буэнос-Айреске келгеннен кейін, сурет екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Аргентинаның әйелінің ізімен Баварияға әкелінді (Marini 2001, 574 б.). Маринаның мақаласында суретші П. Челлинидің 1977-78 жылдары Римде жасаған реставрациясынан кейін суреттің авторы екені жарияланды (Marini 1978, 23-25, 41-42 суреттер, 3-5 суреттер, 15-25 суреттер; Marini 1981, 82 б., 117 ескерту, 45 сурет, 10). Суретшінің өмірінің соңғы кезеңіндегі хронологиялық орны тек нөлдермен ғана расталған жоқ (1998, 28-45 бб.), сонымен қатар Stroughton (1987), Pico Cellini (1987), Pepper (1987), Spike (1988), Slatkes (1992) және Claudio Strinati (1997) жазбаша хабарламаларында да көрсетілді, бірақ Болоньяның (1992, 342 б.) бұл туындыны жоғалған түпнұсқаның көшірмесі деп санағанын атап өткен жөн. Неапольдегі Сант-Анна деи Ломбарди шіркеуінің ғалымының бұл гипотезасы (кейін 1992 жылы Кароли бұл пікірінен бас тартып, Монакодағы суреттің сол Жақия екенін нақтылады, оны Мерси феллукамен алып жүрген) әлі де негізсіз, өйткені шіркеудің ескі өртінен жойылған Капелла Фенаролидің түпнұсқалық прототипі белгісіз, сондай-ақ Карабоджионың басқа екі суреті де жойылды: Мәсіхтің қайта тірілуі және Фрэнсис стигмаларды алу кезінде. Бұл суретті Деодато Джентильдің Сципионе Боргезеге жазған хаттарында аталған суреттермен шатастыруға болмайды, сондықтан оның олармен байланысы құпталады. Жақияның салқын позында венециандық естеліктер байқалады: бұл Джорджоне мен Тицианның Венералары мен Данаяларына, сондай-ақ өзен құдайларының ежелгі бейнелеріне және Неаполь аймағындағы сол тақырыптағы суреттерге сілтеме жасайды. Автор (Pacelli 1994, 150-151 бб.) Сан-Джованни Боргезе, Мессинаға табыну, Неапольдегі Интеса Санпаоло коллекциясының қасиетті Урсуланың шейіт болуын бейнелеумен ұқсастығын атап көрсетті. Мен сонымен қатар демалған Давидтың (қазір Неапольдегі жеке коллекцияда сақталған) маңызды фрагментін атап өттім, ол белгісіз суретшінің туындысы, бірақ, әрине, XVII ғасырдың бірінші жартысында Неапольде белсенді болған, сондай-ақ Пауль Финоглионың жеке коллекциясындағы Жақия. Сан-Джованни Баттистаға арналған соңғы көрме 2010-2011 жылдар аралығында Амстердамның Het Rembranthuis мұражайында өтті: осыған байланысты, экспозиция туралы жарияланым, Strinati (2010-2011), Treffers (2010-2011), Pacelli (2010-2011) араласулары, 1994 жылғы нәтижелер негізінде суреттің тарихи және сындық жолын қайталайды (45-51 бб.), Marine (2010-11) және Giantomassi Zari (2010-11), олар бояу техникасының аспектілерін және қалпына келтіруді ерекшелендіреді.
Шомылдыру рәсімін жасаған Жохан Тоқтыны тамақтандырады (Жеке коллекция, Рим)
17 ғасырдың басындағы он жылдықтың соңы, матаға маймен салынған, 78х122 см.