Кіріспе

Шотланд тарихшысы және шығыстанушы (1909–2006)

Уильям Монтгомери Уотт (14 наурыз 1909 – 24 қазан 2006) – шотландтық шығыстанушы, тарихшы, ғалым және англикан дін қызметкері. 1964–1979 жылдары Эдинбург университетінде араб және исламтану профессоры болды. Ол сонымен қатар Құранды зерттеу саласына да үлес қосты. Уотт Батыста исламды түсіндірудегі мұсылман емес ең белгілі сарапшылардың бірі болды, ал Кароль Хилленбрандтың айтуынша, "Исламтану саласындағы өте ықпалды ғалым және әлемдегі көптеген мұсылмандар құрмет тұтатын тұлға". Уатттың ислам пайғамбары Мұхаммедтің толыққанды өмірбаяны – «Мұхаммед Меккеде» (1953) және «Мұхаммед Мединеде» (1956) еңбегі осы саладағы классикалық туындылар саналады. Оның 14 айлық кезінде қайтыс болған әкесі Шотландия шіркеуінің пасторы болған. 1939–1941 жылдары Лондон епархиясындағы Вест-Бромптондағы Сент-Мэри-Болтонс шіркеуінде пасторлық қызмет атқарды. 1960–1967 жылдары Эдинбург қаласының жанындағы Касл маңындағы Сент-Колумба шіркеуінің құрметті қамқоршысы болды. Уотт Торонто университетінде, Франция колледжінде және Джорджтаун университетінде арнайы профессор ретінде жұмыс істеді.

Кейінгі өмірі

Уатт 2006 жылы 24 қазанда Эдинбургте 97 жасында қайтыс болды. Әйелі Жанмен төрт қызы мен бір ұлы болды. Отбасы Шотландиядағы Крейл ауылына демалысқа жиі баратын. Оның қазасынан кейін, жазушы Ричард Холлоуэй Уатт туралы: "Ол өмірін төзімсіздік толқынына қарсы күреске арнады" деп жазды.

Көзқарастар

Уотт Құранның Алладан уахи қабылдаған, бірақ қатесіз емес деп сенді. Эдинбург университетінің ислам тарихы профессоры Кароль Хилленбранд былай дейді: Дегенмен, Патрисия Крон мен Майкл Кук бұрын "Хагаризм" кітабының басты тезисі қате екенін мәлімдеді, себебі олардың осы тезисті қолдау үшін жеткілікті дәлелдері болған жоқ немесе дәлелдерінің ішкі логикасы сақталмаған.

Қабылдау

Пәкістандық ғалым Зафар Али Куреши өзінің "Пайғамбар Мұхаммед және оның батыс сыншылары: В. Монтгомери Уотт және басқаларға сын" атты кітабында Уоттты өз еңбектерінде Мұхаммедтің өмірін қате бейнелегені үшін сынады. Курешидің кітабын түрік ғалымы Ибрагим Калин жоғары бағалады. Жорж Анри Буске Уаттың "Меккедегі Мұхаммед" кітабын "эпископ шенеунігінің исламның пайда болуына марксистік интерпретациясы" деп қысым көрсетіп, сынады. Тарихшы Патриция Крон Уаттың мифтерден "тарихи" ақпаратты ғажайып элементтерді алып тастау арқылы алу әдісіне қарсы шықты.