Кіріспе

Эдинбург герцогы класының бронекері HMS Black Prince – 1900 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған бронекер. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Жерорта теңізінде орналасқан және неміс бронекерлері мен жеңіл крейсерлерін қууға қатысты. Неміс кемелері Осман суларына жеткен соң, кеме тамыздың ортасында Үндістаннан келген әскерлерді тасымалдайтын конвойлерді қорғау және неміс сауда кемелерін іздеу үшін Қызыл теңізге жіберілді. Екі кеме ұстағаннан кейін, 1914 жылдың желтоқсан айында «Black Prince» Ұлы флотқа қосылды. Ол 1916 жылдың 1 маусымында Ютландия шайқасында батып, барлық экипажы қаза тапты.

Дизайн және сипаттама

Екі жаңа конструкциялы бронекерлер, Эдинбург герцогы және Қара ханзада, соңғысы Эдуардтың Қара ханзадасының есімімен аталды, 1902–03 жылғы Әскери-теңіздік сметаның бөлігі ретінде Корольдік теңіз флотына тапсырыс берілді. Олар Корольдік теңіз флоты үшін жаңа Әскери-теңіздік құрылыс директоры сэр Филип Уоттс басшылығымен жобаланған алғашқы кемелер болды. Жаңа конструкция бұрынғы және кластық крейсерлерге қарағанда айтарлықтай үлкен болды, бір мұнарада орналасқан алты зеңбірекпен ауыр қару-жарақ жиынтығын ұсынды. Қара ханзада құрылысы аяқталғанда суыру қабілеті болды және толық жүктелгенде. Кеменің жалпы ұзындығы 505 фут (154 м), ені 73 фут (22 м) және суға бату тереңдігі 27 фут (8 м) құрады. Ол төрт цилиндрлі үш кеңейімді бу машинасымен қозғалды, екі валға қуат берді, ол жалпы қуатты өндірді және максималды жылдамдыққа жеткізді. Машиналар 20 Babcock & Wilcox су түтік қазандықтарымен және алты цилиндрлі қазандықтармен жабдықталды. Кемеде көмірдің ең көп мөлшері және оның жану жылдамдығын арттыру үшін көмірге шашыратылатын жанар май қоры болды. Толық қуатпен, ол жылдамдықпен саяхаттауға қабілетті. Кеменің экипажы 789 офицер мен сарбаздан тұрды. Оның негізгі қару-жарағы орта сызықта екеуі және әр жағында екеуі орналасқан, жалпы секіруде төрт 9,2 дюймдік зеңбірекпен бір мұнаралы алты BL 9,2 дюймдік Mk X зеңбірегінен тұрды. Оның қосалқы қару-жарағы он BL 6 дюймдік Mark XI зеңбірегі бір казематта орналастырылған. Олар кеме ортасындағы негізгі палубаға орнатылды және тек тыныш ауа райында ғана қолданылатын. 20 Vickers QF 3 фунттық зеңбіректер орнатылды, алтауы мұнара шатырларында және он төртеуі - суперструктурада. Кеме сондай-ақ үш суасты 18 дюймдік торпеда түтігімен жабдықталды.

Құрылыс және мансап

"Black Prince" кемесі 1903 жылғы 3 маусымда Лондонның Блэкволл қаласындағы Темза темір зауыты мен кеме жасау компаниясының кеме жасау алаңында салынды. 1904 жылғы 8 қарашада суға түсіріліп, 1906 жылғы 17 наурызда құрастырылуы аяқталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде "Қара ханзада" Жерорта теңізі флотының 1-ші крейсерлік эскадрильясындағы төрт бронекрейсердің бірі болды, оған контр-адмирал Эрнест Чарльз Томас Трубридж басшылық етті. Ол "Гобен" мен "Бреслау" кемелерін қууға қатысты. Екі неміс кемесі бейтарап Түркияға қашып кеткеннен кейін, "Black Prince" және "Эдинбург герцогы" неміс сауда кемелерін іздеу үшін Қызыл теңізге жіберілді, соның нәтижесінде "Black Prince" неміс мұхит лайнерлері "Зюдмарк" пен "Истрияны" қолға түсірді. 1914 жылғы желтоқсанда "Қара ханзада" Ұлы флотқа қосылып, контр-адмирал сэр Роберт Кит Арбутнот басқаратын 1-ші крейсерлік эскадрильяға бекітілді. "Қара ханзада" 1916 жылғы наурыз айында Коронел шайқасынан алынған сабақтар нәтижесінде қайта жабдықталды, 6 дюймдік зеңбіректер казематтардан алынып, 9,2 дюймдік мұнаралар арасындағы қалқандардың артына жеке орнатылған алты 6 дюймдік зеңбірекпен ауыстырылды.

Жоғалту

Кеме Ютландия шайқасына қатысып, бүкіл экипажымен бірге батып кетті. Оның қалай батқаны бірнеше жыл бойы құпия болып қалды. Британдықтар байланыс жоғалтып, кеме қирағанын көрмегендіктен, "Қара ханзаданы" су асты кемесі батырды ма, әлде су үстіндегі кеме ме екеніне көз жеткізе алмады. Шайқас кезінде 1-ші крейсерлік эскадрилья Ұлы Флоттың бас күштерінен бірнеше шақырым алға жылжытылды, бірақ 17:42 шамасында неміс күштерімен кездескенде "Қара ханзада" эскадрильяның қалған бөлігінен байланысын үзіп қалды. Ұзақ өтпей, 1-ші крейсерлік эскадрильяның тағы екі кемесі, және , неміс линкорларымен және крейсерлерімен қатысты шайқаста, "Дефенс" жарылып, "Уорриор" ауыр зақымдар алды, соның салдарынан ол да батты. Осыдан кейін британдық флот "Қара ханзаданы" көре алмады, бірақ 20:45-те одан су асты кемесі байқалғаны туралы радиохабарлама келіп түсті. Дегенмен, қазіргі тарихшылар кеменің батуына қатысты неміс деректемелерін қолдайды. "Блэк Принс" 23:35 GMT шамасында неміс линкорымен қысқаша шайқасып, 6 дюймдік снарядтармен екі рет соқты. Британдық флоттан бөлініп, "Қара ханзада" түн ортасынан кейін неміс позицияларына жақындады. Ол неміс кемелерінен қашып кетуге тырысты, бірақ кеш болды. Неміс линкоры "Қара ханзаданы" іздеу шамдарымен толық жарыққа алып, атыс ашты. Тағы бес неміс кемесі, соның ішінде линкорлар , , және , оқ атуға қосылды, бірақ "Қара ханзаданың" жауап шабуылы тиімсіз болды. Көптеген неміс кемелері "Қара ханзадаға" өте жақын, дерлік нөлдік қашықтықта болды – сол кездегі теңіз артиллериясы үшін бұл өте қауіпті еді. Кемеге кем дегенде он екі ауыр снаряд және бірнеше кішкентай снаряд тиді, ол 15 минут ішінде батты. Оның 857 адамнан тұратын экипажынан ешкім аман қалған жоқ. Ыдыраған жері 1986 жылғы Әскери қалдықтарды қорғау заңына сәйкес қорғалатын аймақ ретінде белгіленген.

Танымал мәдениет

SBS TV (Австралия) арнасының «Who Do You Think You Are?» сериалының 4-ші маусымның бірінші эпизодында австралиялық жазушы, актер және комедияшы Шон Микалефтің әкесінің әкесі Джованни (Джон) Микалефтің, «Қара ханзада» кемесінде қызмет атқаратын стюардтың, қаза тапқандардың қатарында болғаны белгілі болды.