Зейнетақы дағдарысы: болашақтағы қиындықтар мен шешімдері

Кіріспе

Зейнетақыны ұстаудың болжамды қиындықтары

Зейнетақы дағдарысы немесе зейнетақының уақыт бомбасы – түрлі елдерде зейнетақы міндеттемелері мен оларды қаржыландыруға бөлінген қаражат арасындағы айырмашылықтан туындаған, корпоративтік немесе мемлекеттік қызметтен зейнеткерлік зейнетақысын төлеудегі болжамды қиындық. Зейнетақы мәселесінің негізгі қиындығы – институттарды саяси жоспарлау мерзімінен әлдеқайда ұзақ сақтау қажеттігінде. Демографиялық өзгерістер зейнеткер әрбір жұмысшыға шаққандағы қатынастың төмендеуіне алып келеді; мұның себептері зейнеткерлердің ұзақ өмір сүруі (зейнеткерлер санының артуы) және туу көрсеткішінің төмендеуі (жұмысшылар санының азаюы, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі туудың жоғары деңгейіне қатысты). Зейнетақы дағдарысын шешу үшін зейнетақы институттарын елдер бойынша салыстырып қарастыру маңызды. Мәселенің ауқымы мен маңыздылығы, сондай-ақ оның шешімдері бойынша көптеген пікірлер айтылуда. "Зейнетақы бомбасының" бір қыры және қиындығы – бірнеше елдің үкіметтері өз азаматтарына мемлекеттік қызметтерді ұсыну бойынша конституциялық міндеттемеге ие, бірақ денсаулық сақтау сияқты осы бағдарламаларды қаржыландыру жеткіліксіз, әсіресе 2008 жылғы дағдарыстан кейін және қартайған халық пен азайып бара жатқан жұмыс күшінен туындаған тәуелділік қатынасының күшеюі қарттарға күтім көрсету шығындарын арттырады. Мысалы, 2008 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ штатының зейнетақы бағдарламаларының жетіспеушілігінің бағасы 8% дисконттық ставка бойынша 1 триллион доллардан бастап, АҚШ қазыналық облигацияларының табысын дисконттық ставка ретінде пайдаланғанда 3,23 триллион долларға дейін бағаланды. 2010 жылдың тамызындағы Әлеуметтік қамсыздандыру бойынша қаржыландырылмаған міндеттемелердің қазіргі құны шамамен 5,4 триллион долларды құрады. Яғни, бұл сома келесі 75 жыл ішінде салық түсімдері мен төлемдер арасындағы бағдарламаның кемшілігін жабу үшін бүгін бөлінуі керек. Реформалық идеяларды үш негізгі санатқа бөлуге болады:

Жұмыспен қамтылған зейнеткерлер арақатынасын жақсарту үшін зейнеткерлік жасты көтеру және жұмыспен қамту және иммиграция саясатын өзгерту.
Зейнетақы түрлерін белгілі бір мөлшердегі төлемнен белгілі бір жарнаға ауыстыру және болашақ төлемдерді азайту арқылы міндеттемелерді азайту (мысалы, жәрдемақы мөлшерін анықтайтын формуланы түзету арқылы).
Зейнетақыны қаржыландыру үшін ресурстарды арттыру үшін жарна ставкалары мен салықтарды көтеру.

Өмірбаян

Жұмысшылар мен зейнеткерлердің арақатынасы, "түбірлік коэффициент" дамыған әлемнің көп бөлігінде төмендеп келеді. Бұл екі демографиялық факторға байланысты: өмір сүру ұзақтығының артуы мен белгіленген зейнет жасы және туыс өнімділігінің төмендеуі. Өмір сүру ұзақтығының ұлғаюы (белгіленген зейнет жасымен бірге) кез келген уақытта зейнеткерлердің санын арттырады, себебі адамдар өмірінің үлкен бөлігін зейнеткерлікте өткізеді, ал туыс өнімділігінің төмендеуі жұмысшылардың санын азайтады. 1950 жылы ЭЫДҰ елдерінде 65 және одан жоғары жастағы әрбір адамға 20–64 жас аралығындағы 7,2 адам шақ келді. 1980 жылы түбірлік коэффициент 5,1-ге дейін төмендеді, ал 2010 жылы 4,1-ге жетті. 2050 жылға қарай ол 2,1-ге жетеді деп болжануда. 2010 жылы Еуроодақ бойынша орташа коэффициент 3,5 болды және 2050 жылға қарай 1,8-ге жетеді деп күтілуде. 1970, 2010 және 2050 жылдарға арналған орташа сценарий бойынша таңдалған елдер мен аймақтар үшін түбірлік коэффициенттерінің мысалдары:

Ел немесе аймақ 1970 2010 2050АҚШ5.24.62.5Жапония8.72.61.3Ұлыбритания4.33.62.1Германия4.13.01.7Франция4.23.51.9Әлем8.97.43.5Африка13.613.28.8Азия12.08.63.3Еуропа5.43.81.9Латын Америкасы және Кариб бассейні10.88.33.0Солтүстік Америка5.34.62.4Океания7.25.33.0

Зейнетақы есептеулері

Зейнетақы есептеулерін актуарийлер көбінесе қазіргі және болашақ демографиялық көрсеткіштер, өмір сүру ұзақтығы, инвестициялардың табысы, жарналар немесе салық салу деңгейлері және басқа да айнымалылар арасында бенефициарларға төленетін төлемдер туралы болжамдарды қолдана отырып жүргізеді. Бір дау-дамай саласы – инвестициялардың жылдық табысының болжамды мөлшеріне қатысты. Егер инвестициялардың табысы жоғары болса, жүйеге салым салушылар салыстырмалы түрде төменгі жарналар төлейді. Сыншылар зейнетақы жүйесіне жеке адамдар мен үкіметтер төлейтін міндетті салым сомаларын азайту үшін инвестициялардың табысы туралы болжамдар жасанды түрде көбейтіледі деп дәлелдейді. Мысалы, АҚШ және басқа елдерде облигациялардың табысы, кепілдендірілген инвестициялардың табысы төмен. АҚШ және басқа қор нарықтары 2000 мен 2010 жылдар аралығында инфляцияны үнемі жеңіп шықпады. Бірақ көптеген зейнетақы қорлары инвестициялардың жылдық табысын жыл сайын 7-8% аралығында болжайды, бұл 2000 жылға дейінгі орташа табысқа жақын. Егер бұл мөлшерлемелер 1-2 пайыздық тармаққа төмендетілсе, жалақыдан немесе салық арқылы алынатын зейнетақы жарналары күрт өседі. Бір бағалау бойынша, әрбір 1%-ға төмендеу – бұл жарналардың 10%-ға өсуі. Мысалы, егер зейнетақы бағдарламасы инвестициялық табыстың мөлшерін 8%-дан 7%-ға дейін төмендетсе, зейнетақына айына 100 доллар төлейтін адам 110 доллар төлеуі керек болады. Нарықтық табыстан артық табыс табуға тырысу портфель менеджерлерін көбірек тәуекелге баруға итермелейді. Халықаралық валюта қоры 2012 жылдың сәуірінде дамыған елдер ұзақ өмір сүрудің мемлекеттік және жеке зейнетақы есептеулеріне тигізетін әсерін кемсітуі мүмкін екенін мәлімдеді. ХВҚ-ның бағалауынша, егер адамдар күткеннен үш жыл ұзақ өмір сүрсе, қосымша шығындар дамыған экономикаларда 2010 жылғы ЖІӨ-нің 50%-ға, ал дамып келе жатқан экономикаларда 25%-ға жуық болуы мүмкін. АҚШ-та бұл зейнетақы міндеттемелерінің 9%-ға өсуін білдіреді. ХВҚ ұсынымдарының бірі – зейнетақы жасын өмір сүру ұзақтығына сәйкес көтеру.

Pension computations are often performed by actuaries using assumptions regarding current and future demographics, life expectancy, investment returns, levels of contributions or taxation, and payouts to beneficiaries, among other variables. One area of contention relates to the assumed annual rate of investment return. If a higher investment return is assumed, relatively lower contributions are demanded of those paying into the system. Critics have argued that investment return assumptions are artificially inflated, to reduce the required contribution amounts by individuals and governments paying into the pension system. For example, bond yields, the return on guaranteed investments, in the US and elsewhere are low. The U. S. and other stock markets did not consistently beat inflation between 2000 and 2010. But many pensions have annual investment return assumptions in the 7–8% p. a. range, which are closer to the pre 2000 average return. If these rates were lowered by 1–2 percentage points, the required pension contributions taken from salaries or via taxation would increase dramatically. By one estimate, each 1% reduction means 10% more in contributions. For example, if a pension program reduced its investment return rate assumption from 8% pa to 7% pa, a person contributing $100 per month to their pension would be required to contribute $110. Attempting to sustain better than market returns can also cause portfolio managers to take on more risk. The International Monetary Fund reported in April 2012 that developed countries may be underestimating the impact of longevity on their public and private pension calculations. The IMF estimated that if individuals live three years longer than expected, the incremental costs could approach 50% of 2010 GDP in advanced economies and 25% in emerging economies. In the United States, this would represent a 9% increase in pension obligations. The IMF recommendations included raising the retirement age commensurate with life expectancy.

АҚШ әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасы

1960 жылы бір зейнеткерге шаққандағы АҚШ жұмысшыларының саны 5,1 адамды құрады; бұл көрсеткіш 2009 жылы 3,0-ға дейін төмендеді және 2030 жылға қарай 2,1-ге дейін төмендеуі күтілуде. Әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасы бойынша жәрдемақы алушылардың саны 2010 жылы 44 миллионнан 2030 жылы 73 миллионға дейін өседі деп болжануда. 2010 жылдың тамызындағы мәліметтер бойынша, Әлеуметтік қамсыздандыру бойынша толыққанды қаржыландырылмаған міндеттемелердің қазіргі құны шамамен 5,4 триллион долларды құрады. Яғни, бұл сома бүгін жатса, алдағы 75 жыл ішінде түпкі капиталы мен үстеме пайызы жетіспеушілікті жабуға жетер еді. Үкіметтің ресми болжамдарына сәйкес, Әлеуметтік қамсыздандыру келесі 75 жылда 13,2 триллион долларлық қаржыландырылмаған міндеттемеге тап болады.

АҚШ-тың қалалық және муниципалдық зейнетақылары

Штаттардан басқа, АҚШ қалалары мен муниципалитеттерінде де зейнетақы бағдарламалары бар. 299 мемлекеттік зейнетақы жоспары және шамамен 5977 жергілікті басқару жоспарлары бар. «Қаржыландырылмаған міндеттеме» термині ұзақ мерзімде бағдарламаның ақша ағындары мен шығындары арасындағы айырманы жабу үшін бүгін бөлінуі тиіс соманы білдіреді, оның ішінде пайыздар мен негізгі сома қарастырылады. Орташа есеп бойынша, зейнетақылар муниципалды бюджеттердің шамамен 20 пайызын құрайды. Бірақ осы тенденция сақталса, салықтан түскен әрбір доллардың жартысынан астамы зейнетақыға жұмсалады, ал кейбір бағалаулар бойынша, кейбір жағдайларда бұл көрсеткіш 75 пайызға дейін жетеді. АҚШ-тағы муниципалдық жоспарлардың жиынтық қаржыландыру деңгейі штаттық жоспарларға қарағанда сәл жоғары. 2022 жылы жергілікті жоспарлардың қаржыландыру деңгейі 78,2 пайызды құрады, ал штаттық жоспарлар үшін бұл көрсеткіш 77,8 пайызды құрады. Дегенмен, муниципалитеттер басқаратын жоспарлардың қаржыландыру тенденциясы штаттық жоспарлармен бірдей, немесе оларға ұқсас. Көптеген мемлекеттік зейнетақылардың қаржыландырылмаған міндеттемелері штаттық зейнетақы жүйелерінде шоғырланған, себебі олар мүшелері көп және берілген үміттердің көлемі зор. Жергілікті басқарылатын мемлекеттік зейнетақы жоспарлары федералдық емес зейнетақы жүйелерінің барлық қаржыландырылмаған міндеттемелерінің шамамен 12 пайызын құрайды.

Еңбекпен қамсыздандыруға байланысты зейнетақыға аударымдар бойынша айқындалған жәрдемақыдан ауысу

Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы 2009 жылы зейнетақылардың ұзақ мерзімді үрдісін байқады: белгілі бір мөлшердегі жәрдемақы (DB) (яғни, қызмет жылдары мен соңғы жалақыға негізделген өмір бойына төленетін ануитет) белгілі бір жарнаға (DC) (мысалы, 401(k) жоспарлары, онда жұмысшы белгілі бір сомаға инвестиция салады, көбінесе жұмыс берушінің үлесімен, және зейнеткерлікке шыққаннан кейін немесе арнайы жағдайларда ақшаға қол жеткізе алады) ауысуда. Баяндамада былай делінген: «Жалпы алғанда, жеңіске жеткендерден гөрі жеңілгендер көп болады және отбасының орташа табысы төмендейді. Отбасы табысының төмендеуі 1961-1965 жылдар аралығында туған соңғы толқын бумерлер үшін 1946-1950 жылдар аралығында туған алғашқы толқын бумерлерге қарағанда әлдеқайда жоғары болады, себебі соңғы толқын бумерлердің DB зейнетақылары жұмыс өтілі аз болғандықтан салыстырмалы түрде ертерек тоқтатылуы мүмкін». Дәстүрлі белгілі бір мөлшердегі жәрдемақымен (DB) қамтылған жұмысшылардың үлесі 1980 жылы 38% болса, 2008 жылы 20% төмендеді. Керісінше, белгілі бір жарнамен (DC) қамтылған зейнетақымен қамтылған жұмысшылардың үлесі уақыт өте келе артып келеді. 1980 жылдан 2008 жылға дейін тек DC зейнетақы жоспарларына қатысатын жеке сектордағы жұмыс істейтін адамдардың үлесі 8%-дан 31%-ға дейін өсті. Бұл өзгерістердің көп бөлігі жеке секторда болды, мемлекеттік секторда аз өзгерістер болды. Кейбір сарапшылар алдағы бірнеше жылда көптеген жеке сектор жоспарлары тоқтатылып, ақырында тоқтатылатынын күтеді. Типик DB жоспары тоқтатылған жағдайда, қазіргі қатысушылар зейнеткерлік жәрдемақысын тоқтату күніне дейін жинақталған сомаға негізделген зейнетақы алады, бірақ қосымша жәрдемақы жинақтамайды; жаңа қызметкерлер енгізілмейді. Оның орнына, жұмыс берушілер жаңа DC жоспарларын құруға немесе қолданыстағы DC жоспарларына жарналарды арттыруға көшеді. Экономист Пол Кругман 2013 жылдың қараша айында былай деп жазды: «Бүгінде зейнеткерлік жоспары бар жұмысшылардың көпшілігінде 401(k) сияқты белгілі бір жарнамен қамтылған жоспарлар бар, онда жұмыс берушілер салықтан қорғалған шотқа ақша салады, ол зейнеткерлікке жеткілікті болуы керек. Бірақ қазіргі уақытта 401(k) жоспарларына көшу үлкен сәтсіздік болғаны анық. Жұмыс берушілер осы өзгерісті пайдаланып, әлеуметтік жәрдемақыны жасырын түрде қысқартты, инвестициялық табыс жұмысшыларға күтілгеннен төмен болды және, әділ болу үшін, көптеген адамдар ақшаларын тиімді басқара алмады. Нәтижесінде, зейнеткерлік дағдарысы жақындап келеді, ондаған миллион америкалықтар еңбек өмірінің соңында өмір сүру деңгейінің күрт төмендеуіне тап болады. Көптеген адамдар үшін оларды тотал кедейліктен тек Әлеуметтік қамсыздандыру ғана сақтайды». 2014 жылғы Gallup сауалнамасы көрсеткендей, инвесторлардың 21% -ы соңғы бес жылда 401(k) зейнетақы жоспарынан ертерек ақша алып немесе оған қарыз алған; екі нұсқа да мүмкін болғанымен, олар 401(k) жоспарларының мақсаты емес және салықтар, комиссиялар мен кіші зейнетақы қорларына елеулі шығындар әкелуі мүмкін. Fidelity Investments 2014 жылдың ақпан айында былай хабарлады: 2013 жылдың төртінші тоқсанында 401(k) орташа сальдосы рекордтық 89 300 долларға жетті, бұл 2012 жылға қарағанда 15,5% жоғары және 2009 жылы тіркелген 46 200 доллардың ең төменгі деңгейінен екі есеге жуық (Ұлы дағдарыстың салдарынан). 55 жастан асқандардың орташа сальдосы 165 200 долларды құрады. 401(k) жоспарының барлық қатысушыларының шамамен үштен бірі (35%) 2013 жылы жұмыстан кеткен кезде шоттарын ақшалай айналымға шығарды (оларды Жеке зейнетақы шотына аударудың орнына), бұл инвесторларға айыппұлдар мен салықтар тұрғысынан айтарлықтай шығын әкелуі мүмкін.

The Social Security Administration reported in 2009 that there is a long term trend of pensions switching from defined benefit (DB) (i. e., a lifetime annuity typically based on years of service and final salary) to defined contribution (DC) (e. g., 401(k) plans, where the worker invests a certain amount, often with a match from the employer, and can access the money upon retirement or under special conditions.) The report concluded that: "On balance, there would be more losers than winners and average family incomes would decline. The decline in family income is expected to be much larger for last wave boomers born from 1961 to 1965 than for first wave boomers born from 1946 to 1950, because last wave boomers are more likely to have their DB pensions frozen with relatively little job tenure." The percentage of workers covered by a traditional defined benefit (DB) pension plan declined steadily from 38% in 1980 to 20% in 2008. In contrast, the percentage of workers covered by a defined contribution (DC) pension plan has been increasing over time. From 1980 through 2008, the proportion of private wage and salary workers participating in only DC pension plans increased from 8% to 31%. Most of the shift has been the private sector, with few changes in the public sector. Some experts expect that most private sector plans will be frozen in the next few years and eventually terminated. Under the typical DB plan freeze, current participants will receive retirement benefits based on their accruals up to the date of the freeze, but will not accumulate any additional benefits; new employees will not be covered. Instead, employers will either establish new DC plans or increase contributions to existing DC plans. Economist Paul Krugman wrote in November 2013: "Today, however, workers who have any retirement plan at all generally have defined contribution plans—basically, 401(k)'s—in which employers put money into a tax sheltered account that's supposed to end up big enough to retire on. The trouble is that at this point it's clear that the shift to 401(k)'s was a gigantic failure. Employers took advantage of the switch to surreptitiously cut benefits; investment returns have been far lower than workers were told to expect; and, to be fair, many people haven't managed their money wisely. As a result, we're looking at a looming retirement crisis, with tens of millions of Americans facing a sharp decline in living standards at the end of their working lives. For many, the only thing protecting them from abject penury will be Social Security." A 2014 Gallup poll indicated that 21% of investors had either taken an early withdrawal of their 401(k) defined contribution retirement plan or a loan against it over the previous five years; while both options are possible, they are not the intended purpose of 401k plans and can have substantial costs in taxes, fees and a smaller retirement fund. Fidelity Investments reported in February 2014 that:
The average 401(k) balance reached a record $89,300 in the fourth quarter of 2013, a 15.5% increase over 2012 and almost double the low of $46,200 set in 2009 (which was affected by the Great Recession). The average balance for persons 55 and older was $165,200. Approximately one third (35%) of all 401(k) participants cashed out their accounts when they left their jobs in 2013 (rather than rolling them to an Individual Retirement Account), which can cost investors substantially in terms of penalties and taxes.

Ұлыбританияның мемлекеттік пенсиясы мен жеке зейнетақысы

Жинақтаудың төмен деңгейі, өмір ұзақтығының жылдам өсуі, зейнетақы қорларына жаңа салық салу (мысалы, акциялар бойынша дивидендтерден ұсталып алынған салықты қайтару құқығын жою) және, ең бастысы, инвестициялық кірістің төмендеуі салдарынан, көптеген зейнетақы қорлары 21-ші ғасырдың басында қиындықтарға тап болды. Осы қорлардың көпшілігі анықталған мөлшердегі зейнетақыдан (соңғы жалақыдан) жарналар негізіндегі зейнетақы төлемдеріне көшті. Мыңдаған жеке қортар таратылды. 2017 жылдың қазан айында Ұлыбритания үкіметі толық жұмыс күнімен жұмыс істейтін қызметкерлер мен жұмыс берушілердің жұмыс орнындағы зейнетақы схемасына жарна салуын міндеттейтін автоматты тіркеу жүйесін енгізді. Ұлыбритания үкіметі Джон Кридландқа мемлекеттік зейнетақы жасын тәуелсіз саралауды тапсырды және 2017 жылы, басқа шаралармен қатар, мемлекеттік зейнетақы жасын 68-ге көтеруді және мемлекеттік зейнетақыға үштік кепілдікті жоюды ұсынды.

Тәуекелдерді бөлісу бойынша зейнетақылар

2018 жылы Ұлыбританияның Еңбек және зейнетақы министрлігі тәуекелді бөлісу зейнетақысын енгізу мүмкіндігі туралы қоғамдық тыңдау өткізді. Тыңдау, жинақтаушыларға инвестициялық тәуекелді және ұзақ өмір сүру тәуекелін бөлісу үшін ақшаларын бірлескен қорға біріктіруге мүмкіндік беретін, "Тонтин" сияқты жұмыс істейтін "Коллективтік анықталған жарналар" (CDC) зейнетақы жүйелерінің әлеуетті артықшылықтарына бағытталған. Бұл жүйелер 2000 жылдардың басында Нидерландыда кең таралды. Ұлыбританияның зейнетақы индустриясына өзінің анықталған жәрдемақы және анықталған жарналық схемаларын CDC-ге реформалауға мүмкіндік беретін заң қабылдану үстінде, қазіргі таңда Ұлыбританияның Төменгі палатасында қаралып жатыр.

Шешімдер

Ұлыбритания 2012 жылы мінез-құлықтық экономикалық теорияға негізделген автоматты тіркеуді табысты енгізгеннен кейін, Жұмыс және зейнетақы департаменті тәуекелді бөлісуге негізделген зейнетақыны жинақтау схемаларын құруға мүмкіндік беретін жаңа заңнама ұсынды, мысалы, ұжымдық белгіленген жарналар мен Тотиндік зейнетақы схемалары. Адам Смиттің "Ұлттар байлығы" атты кітабында айтылғандай, соңғысы да мінез-құлықтық экономикалық факторлардың ықпалына түседі.

Басқа да табыс көздері

Кейбіреулер зейнетақы дағдарысы жоқ немесе шамадан тыс еселенген деп мәлімдейді, себебі дамыған елдерде халық санының қартаюымен қатар зейнеткерлер көбінесе жылжымайтын мүліктерінен қаражат алуға және басқа инвестициялар немесе жұмыс істеу арқылы табыс табуға мүмкіндік алады. Алайда, әсіресе Ұлыбританияда, бұл пікірлер негізсіз, өйткені мемлекеттік қызметкерлерге арналған, соңғы жалақысы бойынша кепілдік берілген зейнетақы схемаларында зор тапшылық бар (2008 жылы 53 миллиард фунт стерлинг) және қызметкерлерінің үйлеріндегі мүліктік үлесіне қарамастан, олар зейнеткерлерге келісілген соманы төлеуге міндетті, бірақ қазіргі таңда олар мұны істей алмай отыр.

Демографиялық ауысу

Кейбіреулер дағдарыстың шамадан тыс еселенгенін айтады, ал көптеген аймақтарда дағдарыс жоқ, себебі жалпы тәуелділік коэффициенті – қарттар мен жастардан құралған – ұзақ мерзімді нормаға оралуда, бірақ қарттардың саны артып, жастардың саны азайып барады: егер тек қарттарға байланысты тәуелділік коэффициентіне назар аударсаңыз, онда бұл мәселенің бір жағы ғана. Тәуелділік коэффициенті айтарлықтай өспейді, бірақ оның құрамы өзгереді. Толығырақ айтқанда: «қысқа ғұмырлы, жоғары туылу деңгейі» қоғамынан «ұзақ ғұмырлы, төмен туылу деңгейі» қоғамына демографиялық өту нәтижесінде, халықтың едәуір үлкен бөлігі еңбекке жарамды жаста болатын демографиялық терезе пайда болады, себебі алдымен өлім-жітім төмендеп, еңбекке жарамды жастағы халықтың санын арттырады, содан кейін туылу деңгейі төмендеп, жастарға байланысты тәуелділік коэффициентін азайтады, және тек содан кейін қарт халықтың саны өседі. Өлім-жітімнің төмендеуі бастапқыда қарт халыққа (мысалы, 60+) көп әсер етпейді, себебі өлім-жітімнің төмендеуінен пайда көретін жасы келген адамдар (мысалы, 50-60) салыстырмалы түрде аз, ал еңбекке жарамды жасқа жақын адамдар (мысалы, 10-20) көп. Қарт халықтың саны өскен сайын, тәуелділік коэффициенті өтуге дейінгі шамамен сол деңгейге оралады. Осы аргумент бойынша, зейнетақы дағдарысы жоқ, тек уақытша алтын ғасырдың аяқталуы, ал зейнетақыға жұмсалатын қосымша шығындар жастарға төлеу арқылы үнемделген қаражат есебінен өтеледі.