Кіріспе

1965 жылдың 5 желтоқсанында Францияда президент сайлауы өтті, екінші тур 19 желтоқсанда болды. Бұл Бесінші Республикадағы тұңғыш тікелей президенттік сайлау және 1848 жылғы Екінші Республикадан бергі алғашқы сайлау еді. Қазіргі президент Шарль де Голльдің қайта сайланатыны күтіліп келгенімен, сайлау оның сол қанатты қарсыласы Франсуа Миттеранның күтпегендей жоғары нәтиже көрсетуімен ерекшеленді.

Өмірбаян

Бұл Бесінші республиканың құрылысынан бергі екінші президенттік сайлау болды. 1958 жылғы Конституцияның алғашқы нұсқасы бойынша президент сайлаушылар алқасы арқылы сайлануы тиіс еді, бұл де Голльдің авторлық немесе бонапартизмге бейімділігі туралы алаңдаушылықты басу мақсатында жасалған. Францияда президентті тікелей сайлауға қатысты тарихи тартыншақтық болды, себебі Луи Наполеон Бонапарт (1848 жылғы президенттік сайлаудың жеңімпазы) өзінің мерзімі аяқталар алдында төңкеріс жасап, билікті қолға алған болатын. Алайда, тікелей президенттік сайлау де Голльдің саяси көзқарасы үшін әрқашан маңызды болды, және ол 1962 жылы референдум арқылы қабылдады.

Кандидаттар

Сайлау науқаны басталған кезде саяси комментаторлардың көпшілігі де Голльдің бір турда қайта сайлануға жететініне сенді. Сондықтан оппозициялық партиялардың көптеген басшылары де Голльге қарсы тұруға құлшынбады. Сонымен қатар, бұрынғы премьер-министр Пьер Мендес Франция сияқты кейбір потенциалды кандидаттар тікелей президенттік сайлауға қарсы болғандықтан, қатысудан бас тартты. Де Голль күрт қарсыласты күтпеді, сайлаудың бірінші турында бір ай қалғанда ғана кандидатурасын жариялады және аса белсенді науқан жүргізбеді. Орта-солшыл газет L'Express коммунистер емес оппозициядан кандидатты ұсынуды қолдады. Мүмкін қарсылас ретінде Марсель қаласының мэрі Гастон Дефферре, сондай-ақ сол кездегі Француз жұмысшылар интернационалының (SFIO, социалистік партия) басшысы Гай Моллеге ішкі қарсыластың бірі ретінде танылды. Өзінің қаласында Дефферре SFIO, Радикалды партия және оңшыл-орталық Халықтық Республикалық қозғалысынан (MRP) тұратын коалицияға жетекшілік етті. Бірақ, бұл партиялардың басшылары оның кандидатурасын қолдаудан бас тартты. Дефферренің кандидатурасының сәтсіздігі басқа саясаткерлердің жарысқа қосылуына себеп болды. MRP жетекшісі Жан Лекануэ партиясы және Ұлттық тәуелсіздер мен шаруалар орталығы (CNIP) тарапынан орталықтың өкілі ретінде ұсынылды. Ол Джон Ф. Кеннедидің ықпалымен либералдық және Еуропаны қолдайтын науқан жүргізді, де Голльдің «архаизмін» және «ұлтшылдығын» сынға алып, жастар мен орташа консерваторларды біріктіруге тырысты. Франсуа Миттеран, ешбір партияға мүше болмаған төртінші республиканың бұрынғы министрі, солшылдардың жалғыз кандидаттығына түсуге ниет білдірді. Миттеран 1958 жылдан бері де Голльге қарсы болды (коммунистер сияқты, бірақ SFIO басшылығынан өзгеше) және де Голльдің саясатын қатаң сынаған «Тұрақты төңкеріс» атты кітапты жазған еді. Ол бірнеше солшыл партиялардың, соның ішінде оқшаланудан шығуды қалаған Франция Коммунистік партиясының (ФКП) қолдауын алды.

Нәтижелер

Де Голль науқанды біршама сәлсіз өткізгеніне қарамастан, бірінші турда үш миллионнан астам дауыспен жеңіске жетті. Бірақ ол көпшілік дауысқа ие бола алмады, нәтижесінде екі аптадан кейін Миттеранмен арадағы екінші тур өтті. Тиксиер Виньянкур екінші турда Миттеранды қолдады, ал Лекануэ өз сайлаушыларын де Голльге дауыс бермеуге шақырды. Де Голль екінші турда Миттеранды айқын артықшылықпен жеңді. Алайда, Миттеран күткеннен жақсы өнер көрсетті, бұл де Голльдің беделінің төмендеп бара жатқанының алғашқы белгілерінің бірі болды. Де Голль өзінің премьер-министрі Жорж Помпидуды сақтап қалды, бірақ кабинеттік қайта құру жүргізуге шешім қабылдады. Ол экономика министрі Валери Жискар д'Эстенді қызметтен босатып, осылайша көпшілік коалициядағы оның партиясы – Тәуелсіз Республикалықтармен (Голлистердің соңғы одақтастары) қарым-қатынастың нашарлауына себепкер болды.