Кіріспе
Англиялық дәрігер және саяхатшы сэр Фрэнсис Сачеверел Дарвин (17 маусым 1786 – 6 қараша 1859) – дәрігер және саяхатшы, король Георг IV оған рыцарь атағын берді. Франсис Галтон мен Чарльз Дарвин оның жүректерінен туған немерелері еді.
Sir Francis Sacheverel Darwin (17 June 1786 – 6 November 1859) was a physician and traveller who was knighted by King George IV. Francis Galton and Charles Darwin were his nephews.
Ерте өмір
Фрэнсис Сачеверел – Эразм Дарвиннің және оның екінші әйелі Элизабет (туған) Коллиердің ұлы, полковник Эдвард Поулдың жесірі және Портмордың 2-ші графы Чарльз Колйердің заңды емес қызы. Ол Фрэнсис Галтонның қарындасының баласы (және оның крест әкесі), Роберт Уоринг Дарвиннің жартылай бауыры және Чарльз Дарвиннің жартылай ағасы болды. Ол Кембридж университетінің Эммануэль колледжін бітірген.
Саяхат
1808 жылы 22 жасында ол төрт адаммен бірге, оның бірі - қайын інісі Теодор Гальтонмен, Испания, Жерорта теңізі және Таяу Шығысқа саяхат жасады. Сол кезде саяхаттау қазіргідей оңай болмағандықтан, олар соғыс, қарақшылар, каперлер және обамен бетпе-бет келді. Осы екі жылдық шығыс сапарының күнделігінде бұл жайлы айтылады. Бастаған бес адамның ішінде тек Дарвин ғана тірі қалды. Сапардың күнделігінде көптеген қиындықтарға қарамастан, антиквариатқа деген қызығушылығы көрсетілген. Сондай-ақ, Дарвин тек қана оқиғаларға құштар болғанын ғана емес, туа біткен табиғатты зерттеуші екенін де көрсетеді. Оның дайын қаламы тас-минералдар, өсімдіктер мен жануарларға, сондай-ақ Грекия мен Түркияның киімдерін бейнелегенде немесе археологиялық жаңалықтарды суреттегенде бірдей шапшаңдықпен жұмыс істеді. Оның мінезіне сай, Смирнадағы оба туралы айтқан сөзі: «2-ші күні біз Смирнада қайтадан обаның арасында болдық, ол күшейді, біз жоқта 400 адам қайтыс болды. Осыдан кейін мен осы аурудың бірнеше ағылшын теңізшілерінде қалай дамып жатқанын бақыладым. Олар жағалауға шығып, жұққан болатын. Мен армян және грек ауруханаларын да бардым, онда күн сайын көптеген адамдар обадан көз жұмды (55-бет)». Смирнада олар терезесінің астынан атылған оқ туралы әңгіме естіді. Үй иесі оларға бұл оқты көрші үйден шыққан мысықты атып түсірген солдаттың атып салғанын айтты, себебі сол үйде тек сәбиден басқа барлығы обадан қайтыс болған. Мысықтар инфекцияны таратушылардың бірі болып саналды. Оба туралы көбірек білуге құштар болған Дарвин, Смирнаға тағы бір рет келгенде жергілікті дәрігерлердің шақыруымен бірнеше аурухананың басшылығын өз қолына алды. Грек және армян ауруханаларында әрқайсысында 120 науқас болды. Бұл климаттың ауруларын зерттеуге және олармен танысуға мүмкіндік берді. Ұдайы бақылаудың нәтижесінде, мен обаның көбінесе белсенді емдеу арқылы тоқтатылатынын анықтадым, ал Шығыс Медиктері мұндай тәжірибеден мүлдем хабарсыз болды. Левантта қызба және грек тері ауруы (Lepra Graecorum) жиі кездеседі. Ауруханадағы тамақ ретінде қатты жұмыртқа мен тұзды балық берілетін болғандықтан, туберкулез (фтизис) кең таралған. Саяхат барысында Дарвин Танжер, Тетуан қалаларына барды және еуропалықтар бармаған Феске кіруге тырысты, бірақ оған исламның жабық орталығына кіруге рұқсат берілмеді. Оның әйелі күйеуінің күнделігінен алынған көшірмесі «Испания мен Шығыста саяхаттар, 1808-1810» атты кітаптың негізі болды; автор – Фрэнсис Сачеверелл Дарвин; [Ф. Д. С. Дарвин редакциялаған]. Кембридж: Университет баспасы, 1927.
On the 2nd day we again found ourselves at Smyrna amongst the plague, which had increased, 400 persons having died in our absence. I had now an opportunity of watching the progress of this disorder in several English sailors, who having been on shore, had caught the infection. I also visited the Armenian, and Greek hospitals, where numbers were dying daily of the plague (p. 55). At Smyrna also we hear the tale of a gun discharged immediately under the window, which their host informed them was the shooting of another cat by a soldier posted to shoot the cats coming out of the next house where everybody but the baby had died of plague; the cats being the chief transporters of the infection. Darwin, wanting more experience of the plague, on another return to Smyrna undertook by invitation of the native physicians charge of several hospitals, of which the Greek and Armenian contained each 120 patients. This was a good opportunity to become conversant, with the diseases of the climate, and from constant observation I found the plague was frequently checked by an active practice of which the Medici of the East were totally ignorant. Intermittent fevers and the Lepra Graecorum are very peculiar in the Levant. Hard eggs and salt fish being the hospital diet, phthisis is most prevalent. During the tour Darwin visited Tangiers, Tetuan, and attempted to get into Fes, not then visited by Europeans, but was not permitted to reach that closed centre of Islam. His wife's copy of her husband's diary was the source for Travels in Spain and the East, 1808 1810; by Sir Francis Sacheverell Darwin; [edited by F. D. S. Darwin]. Cambridge: University Press, 1927.
Кейінгі жылдар және өлім
Ол үйге оралды, және Личфилдтегі әкесінің практикасында қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, Дербиширдегі Брейдсолл Приориында қоныстанды және археология мен табиғат тарихын зерттеумен күндерін өткізді, ешқандай жасырын мақсаты болмады; оның үйі жануарлардың ерекше түрлерімен, сондай-ақ қолға үйретілген жыландармен толы болды, ал орманды жерлерде жабайы шошқалар мекендеді. Ол еуропалық бал арасын зерттегенде 1859 жылы изоамил ацетатын ашты. Табиғат тарихына деген құмарлығын ұлы Эдвард Леветт Дарвинге жеткізді, ол "Хью Элмс" псевдонимімен "Жылқышының нұсқаулығын" (4-ші басылымы, 1863 жыл) жазған, онда әртүрлі жануарлардың мінез-құлқына қатысты өткір байқаулар көрсетілген. Дарвин 1820 жылы IV Георгийден рыцарь атағын алды, сонымен қатар Дербиширдің лейтенант орынбасары болды. Ол және оның әйелі Брейдсолл Приориында жерленген, ал олардың және олардың отбасының бір бөлігіне арналған ескерткіш тақтасы Брейдсоллдегі Барлық Әулиелер шіркеуінде орналасқан.