Кіріспе

19-ғасырдағы Үстіңгі Канаданың саясаткері және дәрігері Томас Дэвид Моррисон (1796 жылғы 19 наурыз – 1856 жылғы 19 наурыз) Үстіңгі Канаданың дәрігері және саяси қайраткері болды. Ол 1796 жылы Квебек қаласында дүниеге келді және 1812 жылғы соғыс кезінде Ұлыбритания армиясының медициналық бөлімінде кеңсе кезшісі болып жұмыс істеді. Ол Америка Құрама Штаттарында медицинаны оқыды және 1824 жылы Үстіңгі Канадада дәрігер болу үшін Йоркке оралды. Ол науқастарды емдеді және 1832 және 1834 жылдардағы холера эпидемиялары кезінде Торонто денсаулық сақтау кеңесінде қызмет етті, сондай-ақ Йорк диспансерін құруға бірге атсалысты. 1834 жылы ол Үстіңгі Канаданың 12-ші Парламентіне сайланды, Йорк округінің үшінші сайлау округін реформа қозғалысының атынан өкілдік етті. Сол жылы ол Торонто қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланды және келесі екі жыл бойы қайта сайланды. 1836 жылы ол Торонто қаласының мэрі қызметін атқарды. Моррисон Үстіңгі Канададағы реформа қозғалысының ерте жақтастарының бірі болды және саяси өзгерістерге шақыру мақсатында өткізілген жиналыстарға қатысты. Ол қарулы көтеріліске қарсы бірнеше рет сөйледі және Уильям Лайон Маккензиді реформаларын қолдауды жалғастыруға шақырды. Ол Үстіңгі Канада көтерілісіне қатыспады және өз үйінде болды. Дегенмен, ол көтерілісті жоспарлағандығы және оны іске асырғандығы үшін мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен тұтқындалды және кейіннен сотта ақталды. Қосымша айыптаулардан қорқып, Моррисон АҚШ-қа қашып кетіп, медициналық тәжірибасын жаңадан бастады. 1843 жылы көтеріліске қатысқан көптеген адамдарға кешірім берілгеннен кейін, ол Торонтоға оралып, медициналық тәжірибасын жалғастырды және түрлі медициналық кеңестерде қызмет етті. Ол 1856 жылғы 19 наурызда Торонтода салдан қайтыс болды.

Ерте өмір

Томас Дэвид Моррисон шамамен 1796 жылы Квебек қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Уильям Моррисон, Корольдік инженерлер бөлімінің аға клеркі болған. Ол 1816 жылға дейін Жоғарғы Канаданың Йорк қаласына келді, ал екі жылдан кейін Эффи Гилбертке үйленді. Моррисон бастапқыда Англикан шіркеуінің мүшесі болды және Жоғарғы Канаданың Киелі кітап қоғамының кеңесінде қызмет етті. 1818 жылы Моррисон Йорк қаласындағы алғашқы методист шіркеуін ұйымдастыруға көмектесті.

Клиникалық жұмыс және алғашқы медициналық мансап

1812-1814 жылдары Моррисон 1812 жылғы соғыс кезінде британ армиясының медициналық бөлімінде сатып алу жөніндегі хатшы болып жұмыс істеді. 1816 жылы ол Йорк қаласындағы бас геодезист кеңсесіне хатшы болып орналасты. 1822 жылы ол «жарамсыз тілдер қолдануы» және «Оның Ұлылығының мемлекеттік кеңсесінде қызмет ететін адамға лайық емес пікірлер білдіруі» үшін қызметтен босатылды. Дегенмен, оның 1818 жылы методизмге өткені және Жоғарғы Канада үкіметінің шенеуніктері оның дұрыс англикандық қағидаларынан ауытқып кеткенін ойлағандықтан жұмыстан шығарылуы мүмкін. Босатылғаннан кейін Моррисон медицинаны оқу үшін АҚШ-қа кетті. Ол Йоркке қайтып оралды және 1824 жылдың 5 маусымында «физика, хирургия және акушерлік» саласында медициналық практика құқығына ие болды. Моррисон Йорк қаласында жеке практикасын ашты, сонымен қатар елдің солтүстік аймандарына сапар шегіп, адамдарға көмек көрсетті.

Облыстық саясат

1828 жылы Моррисон Жоғарғы Канаданың Заң шығарушы Ассамблеясына Йорк округінің 3-ші сайлау округінен үміткер болды. Ол Уильям Лайон Маккензи қолдауымен реформалық платформада бақ сынасты, бұл платформа судья Джон Уолпол Уиллистің Корольдік соттан губернатор-лейтенант Перегрин Мэтленд тарапынан қызметтен алынуына қарсы болды. Ол Джон Робинсонға 17 дауыспен жеңіліп, сайлау қорытындысын шағымдады, бірақ нәтиже өзгертілмеді. Сайлаудан кейін Моррисон британдық саясаткерлерге Жоғарғы Канаданың конституциясын қорғау үшін араласуға шақыру мақсатында петиция жинау комитетін ұйымдастыруға көмектесті. Бұл комитет мүшелері Мэтлендтің Уиллисті қызметтен босатуына қарсы болды. 1832 жылдың 22 тамызында Уильям Уоррен Болдуин мен Джон Э. Тимспен бірге Йорк диспансерін ашты, бірақ қаржы тапшылығына байланысты бір жылдан кейін жабылды. 1832 жылы Бас солиситор Кристофер Александр Хагерман Маккензиді Жоғарғы Канаданың Заң шығарушы Ассамблеясынан шеттетуге қаулы етті. Моррисон 19 қаңтарда жиналыс ұйымдастырып, вице-губернатордан Хагерман және басқалардың Үстіңгі Канададағы сайлаушыларға өз әрекеттерін түсіндіру үшін сайлау жариялауын талап етті. Маккензи оның Заңнамалық Ассамблеядағы орындығына қайта сайлау кезінде Англияда болғандықтан, Моррисон оның атынан сөз сөйлеп, басқаларды жаңадан құрылған Үстіңгі Канада Орталық Саяси Одағына қосылуға шақырды. Моррисон одақтың ұйымдық құрылымын ұсынды және оның хатшысы болып сайланды. 1834 жылы Моррисон Йорк округінің 3-ші округінде Жоғарғы Канаданың Заң шығарушы Ассамблеясына реформалық қозғалыстың үміткері ретінде қайтадан таңдалды. Моррисон өзінің орындығын сақтап, 1836 жылы қайта сайланды. 1835 жылдың 4 қарашасында ол жаңадан құрылған Халық Банкінің директоры болып сайланды, ол Жоғарғы Канада Банкінің монополиясын тоқтату мақсатында құрылған еді.

Муниципальді саясат

Моррисон 1834 жылы Торонто қалалық кеңесі сайлауында Сент-Эндрюс округінің кенті болып сайланды және 1835 және 1836 жылдары осы лауазымға қайта сайланды. Торонтода холера індетінің басталуын болжап, дәрігер ретінде Моррисон 1834 жылы қайта құрылған Холера ауруханасына тағайындалды. Індет сол жылдың соңында жарияланды, ал Моррисон Торонто денсаулық сақтау кеңесінің мүшесі болып қызмет етіп жатқан кезде орын алды. Моррисон Тори партиясының мүшелерімен қала мэрі Маккензидің денсаулық сақтау қызметкерлерінің жұмысына араласып жатыр деген айыптауларға байланысты дауласты. Індет жарияланғаннан кейін екі апта өткен соң кеңес қайта құрылғанда Моррисон кеңестен шығарылды. Тори газеттері Маккензи мен Моррисонның холера ауруханасын қаржыландыру туралы лейтенант-губернатордың ұсынысы бойынша пікір келіспегенін жазды. Маккензи газетінде Моррисонның ауруханаға қосымша қаржы сұрағысы келмегендігіне және осы себепті кеңестен кеткендігіне түсіндірді. 1836 жылы лейтенант-губернатор Моррисонды Жоғарғы Канаданың Медициналық кеңесіне мүше етіп тағайындады. 1836 жылы ол Торонто қаласының мэрі болып сайланды. Оның мэрлік қызметі провинциялық заң шығарушы органдағы реформаторлар мен торилер арасындағы қақтығысқа бағытталды, бірақ оның мерзімі қаланың сумен жабдықтауын жақсарту және газбен жұмыс істейтін көше шамдарының санын арттыру үшін жаңа инфрақұрылымдық жобалармен де байланысты болды. Оның кеңесі сонымен қатар макадаммен негізгі жолдарды салуға қаржы бөлді және келесі жылы жұмыс үйлерін құруға мүмкіндік беретін Индустрия үйін құрды. Ол келесі қалалық сайлауда қалалық кеңеске кандидат болмады.

Жоғарғы Канада көтерілісі

Моррисон реформа қозғалысының мүшесі болды және 1830 жылдары олардың жиналыстарына тұрақты түрде қатысты. Ол 1837 жылғы шілдеде қозғалыстың реформалық жариянамасына қол қоюға тартынды, бірақ олардың Орталық бақылау комитетіне тағайындалды. 1837 жылғы қазанда Маккензи көтеріліс ұсынғанда, Моррисон: «Бұл опасыздық; егер сіз мені мұндай ақылсыз жоспарға салуға тырыссаңыз, мен сіздің адамыңыз емес екенімді біліп алыңыз» деді. Жиналыста болған куәгерлер Моррисонның көтеріліске қарсы сөйлегенін және талқылау жалғасқан жағдайда кететінін мәлімдеді. Жиналыстан кейін Рольф, Маккензи және Моррисон Джесси Ллойдты патриоттармен кездесу үшін Төменгі Канадаға жіберуге келісті. Ллойд Томас Сторро Брауннан, патриоттардың жетекшісінен хат алып оралды, онда Жоғарғы Канаданың радикалдарына Төменгі Канададан әскерлерді шегіндіру үшін көтеріліс бастауға шақырылған. Моррисон хаттың осы түсіндіріліміне сенбеді және ешқандай әрекет жасауға қарсы болды. Үш адам Маккензидің жергілікті қауымдарға барып, олардың ісіне қолдау іздеуіне келісті. Моррисон Маккензиге қауымдарға көтерілісті қолдайтынын айтуға рұқсат берді, бірақ Маккензиге тур кезінде ешқандай әрекет жасауға немесе бастауға болмайтынын қатаң айтты. Маккензи қарашаның үшінші аптасында 7 желтоқсанда қарулы көтеріліс бастау жоспарымен Йоркке оралды. Моррисон Маккензидің онымен ақылдаспай көтеріліс жоспарларын жасауынан алаңдады және Маккензи өзіне берген билік мөлшеріне наразылық білдірді. Моррисон мен Рольф Маккензиді көтеріліске көмектесу үшін әскери тәжірибесі бар адамдарды инабатқа алуға талап етті, ал Маккензи ұрыс тәжірибесі бар Энтони Ван Эгмондты тартуға уәде берді. Жоғарғы Канада көтерілісі кезінде Моррисон өз үйінде болды. 6 желтоқсанда Моррисон мен Рольф Монтгомери тавернасына Маккензиге сол жерде жиналған адамдарды таратуға шақырып хабар жіберді. Маккензи хатқа жауап бермеді.

Сот

Лоялист ополчениесы Морисонды 6 желтоқсанда Жоғарғы Канада көтерілісіне қатысқаны үшін тұтқындады және 1838 жылдың сәуірінде сотталғанға дейін кепілсіз ұсталды. Ол көтерілісті тергейтін үкімет комитетінің алдында өзінің кінәсіздігін жариялап, көтеріліске қатысқанын немесе оны білгенін мойындамады. Көтерілісшілерді асып өлтіру үшін қолданылған дарға асу платформасы Моррисонның соты басталғанға дейін екі күн бұрын бөлшектелді. Бұл үкімет тарапынан мейірімділіктің белгісі болуы мүмкін, немесе Моррисонның қазылар алқасына айыпты үкім шығарса, Моррисонға өлім жазасы берілмейтінін, демек оны айыптау ықтималдығы артатынын білдіруі мүмкін. Сот 1838 жылдың 25 сәуірінде сағат 10-да басталды. Бас судья Джон Робинсон 1828 жылғы заң шығарушы органға сайлауда Моррисонға қарсы шыққандықтан, судьялыққа Жонас Джонс тағайындалды. Хагерман прокурор, ал Роберт Болдуин Моррисонның қорғаушысы болды. Моррисонға салық жинауға қатысқаны үшін айып тағылды, ал Корольдік үш куәгерді шақырды, олар Моррисонды бүлік болған түні Йонг көшесінде Маккензимен бірге көргендерін айтты. Корольдік тарап басында куәгерлердің қателесуі мүмкін екенін мойындады. Бір куәгер Моррисонның көзілдірік таққанын айтты, бірақ Моррисонның қорғаушысы ол күндіз күн көзілдірік тағатынын, ал түнде тақпайтынын мәлімдеді. Сонымен қатар, он бес куәгер Моррисонның көтеріліс кезінде Йонг көшесінде болмағанын куәлік етті. Корольдік тарап екінші айыптаманы – көтеріліс ұйымдастыруға қатысқаны туралы қойды және 1837 жылдың шілдесіндегі реформа декларациясына қойған қолының дәлелін ұсынды. Хагерман декларация алғаш жарияланғанда Моррисонға айып тағылмауының себебін түсіндіруге тырысты, бүлік декларацияның нағыз, зорлыққа толы мақсатын көрсеткенін айтты. Қорғаушы адвокат декларацияның Ұлыбританиядан отарлық тәуелсіздікті талқылау үшін конвенция шақыруға шақыру екенін, ал Англиядағы саясаткерлер, соның ішінде бұрынғы премьер-министр Роберт Пил, отарлық тәуелсіздікті сатқындық деп қарамай-ақ ілгерілетуге мүмкіндік алғанын мәлімдеді. Корольдік тарап сондай-ақ Моррисонның қазан айындағы жиналыста болғанын дәлелдеді, онда Маккензи көтеріліс ұсынды, бірақ жиналысқа куә болғандар Маккензи ұсынған кезде Моррисон бұл ұсынысқа қарсы болғанын куәлік етті. Моррисонның қорғаушысы реформа декларациясы Ұлыбританиядан саяси тәуелсіздікті талқылау үшін конвенция шақыруға шақыруы мүмкін екенін, ал Ұлыбританияның көрнекті саясаткерлері осы идеяны алға жылжытқандары үшін тұтқындалмай-ақ отарлардың тәуелсіз болуын талап еткенін айтты. Қорғаушы сонымен қатар, егер король қалада болмаса, декларация монархтың өлімін талап етуі мүмкін емес екенін мәлімдеді. Сот келесі күні таңғы сағат 2-де аяқталды, ал қазылар алқасы сегіз сағат бойы талқылағаннан кейін үкім шығарды. Талқылау барысында жарты сағат өткен соң, қазылар алқасы Моррисонды бас көтерілістен гөрі жеңіл қылмысқа кінәлі деп табу мүмкіндігі туралы сұрады, бірақ оларға мұндай мүмкіндік жоқ екені хабарланды. Қазылар алқасы Моррисонды сотта айыпталған қылмыстардан ақтап берді. Сот залындағы көрермендер үкімді естігенде қатты қол соқты.

Көтерілістен кейінгі өмір және өлім

Моррисон бас көтеруді жоспарлағаны үшін тағы да айыпталудан қорқып, өйткені оның сотында қазылар оны жеңілірек қылмыс үшін кінәлі деп тану мүмкіндігін қарастырған. Ол Рольфке қосылу үшін Рочестерге қашып, кейін Нью-Йорк штатындағы Батавияға қоныстанды және дәрігерлік қызметіне қайта оралды. 1839 жылы заң шығарушы орган оны елден шығып кеткені үшін қызметтен шеттетуге шешім шығарды. 1843 жылы Канада үкіметі бүлікке қатысқан дерлік барлық адамға кешірім жариялады, содан кейін Моррисон Торонтоға оралып, медициналық тәжірибасын жалғастырды. Ол бірнеше аурухана кеңесінің құрамында жұмыс істеді, Торонто медицина мектебінде дәріс оқыды және 1851 жылы Жоғарғы Канаданың Медициналық кеңесіне қайтадан сайланды. Моррисон 1856 жылдың 19 наурызында Торонтодағы Аделаида көшесіндегі үйінде салдан қайтыс болды.