Жорж Этьен Картье: Канад мемлекет қайраткері және Конфедерация әкесі
George-Étienne Cartier
Жорж-Этьен Картье (1814-1873) – канадалық мемлекет қайраткері, Конфедерацияның әкесі. Канаданың құрылуына зор үлес қосты, саяси мансабын 1848 ж. бастады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық мемлекет қайраткері (1814–1873)
Canadian statesman (1814–1873)
Джордж Этьен Картье, 1-ші баронет, (айтылуы: ʒɔʁʒ etjɛn kaʁtje; 6 қыркүйек 1814 – 20 мамыр 1873) – канадалық мемлекет қайраткері және Конфедерацияның әкесі. Атының ағылшын тілінде "Джордж" деп жазылуы, француз тіліндегі әдеттегі "Жорж" орнына, король Георг III құрметіне берілгендігімен түсіндіріледі. Конфедерацияға дейінгі жылдары Картье "Парти блю" партиясының басшысы ретінде Канада Шығысының саясатындағы маңызды тұлға болды. 1838 жылы ол Төменгі Канада көтерілісіне қатысқандығы үшін бір жылдық жер аударылыстан кейін Монреальға оралды. Саясатқа ресми түрде 1848 жылы кірді. Ұзақ саяси мансабында ол Төменгі Канаданың азаматтық кодексін құруға бастама жасады, бұл Францияның бұрынғы колониясы болған Төменгі Канадада ұзақ жылдар бойы қолданылып келген Париж обычаясын (Custom of Paris) алмастырды. Сондай-ақ ол провинцияда бастауыш білім беруді дамытуға ықпал етті. Картье Конфедерацияны қолдаудың бірнеше себебіне ие болды, оның ішінде американдық экспансиядан қауіптенгені де бар. Ол 1873 жылдың 20 мамырында Лондонда қайтыс болды. Картье, Макдональд пен Джордж Браунмен бірге Конфедерацияның ең маңызды әкелерінің бірі саналады. Оның зор ықпалы үшін оған "Конфедерацияның негізін қалаушысы" деген лақап берілді.
Sir George Étienne Cartier, 1st Baronet, (pronounced ʒɔʁʒ etjɛn kaʁtje; September 6, 1814May 20, 1873) was a Canadian statesman and Father of Confederation. The English spelling of the name—George, instead of Georges, the usual French spelling—is explained by his having been named in honour of King George III. In the years leading up to Confederation, Cartier was a dominant figure in the politics of Canada East as leader of the Parti bleu. In 1838, he returned to Montreal after a year in exile for his role in the Lower Canada Rebellion. He officially entered politics in 1848. During his long career, he instituted the creation of the Civil Code of Lower Canada, replacing the increasingly out dated Custom of Paris, which had been used in Lower Canada since it had been a French colony. He also promoted the introduction of primary education in the province. Cartier had several reasons for supporting Confederation, notably his fear of American expansion. He died in London, England, on May 20, 1873. Cartier is considered to be one of the most important of the Fathers of Confederation, along with Macdonald and George Brown. He has been dubbed “The Kingpin of Confederation” because of his prominence.
Ерте мансап
Джордж Этьен Картье 1814 жылғы 6 қыркүйекте Төменгі Канаданың (қазіргі Квебек) Сент-Антуан-сюр-Ришелье қаласында дүниеге келген. Картье 1824 жылдан 1832 жылға дейін i=no-ға қатысты. 1834 жылы ол адвокаттық практикамен айналыса бастады. Ол сонымен қатар теміржол бизнесімен де айналысты, ал Grand Trunk Railway оның заңды клиенттерінің бірі болды. Мансабының басында Картье Луи Жозеф Папинодан шабыттанды. Осы байланыс арқылы Картье i=no ("Азаттық ұлдары қоғамы") мүшесі болды және 1837 жылғы Төменгі Канада көтерілісінде Сент-Дени шайқасына қатысты. Көтерілістегі рөлі үшін Картье елден қуылды және уақытша Вермонт штатында паналады. Алайда, 1838 жылы Монреальге оралып, заңгерлік практикасын жалғастыруға рұқсат алды. 1838 жылы Төменгі Канадаға оралғаннан кейін, енді Канада провинциясының Канада Шығысы бөлігі болған, Картье заңгерлік практикасын қайта бастады. Ол Сен-Жан-Баптист қоғамының мүшесі болды және Луи Ипполит Лафонтеннің сайлау кампаниясын басқарушы ретінде саясатқа белсенді түрде қатысты. 1848 жылы Картье заңгерлік практикасын тастап, реформатор ретінде сайлауға түсіп, Канада провинциясының заң шығару жиналысына сайланды. Одақ парламентіндегі қызметі кезінде Картье 1852 жылы Канаданың Grand Trunk Railway Company құру туралы заң жобасын ұсынды. 1854 жылы Картье кабинетке тағайындалды. 1857 жылдан 1862 жылға дейін ол Джон А. Макдональдпен бірге біріккен провинцияның премьер-министрінің орынбасары болып қызмет етті. Картье Макдональдтың адал досы болды, олар 1864 жылы Джордж Браунмен бірге Ұлы коалицияны құрды. Ұлы коалицияның мақсаты – сол жылдары алты үкімет ауысқан провинциядағы саяси тұрақсыздықты тоқтату болды. Ұлы коалиция Конфедерацияға қадам жасаудағы алғашқы қадамдардың бірі болды. Ол осы мақсатта өткізілген үш конференцияға қатысты: Шарлоттаун, Квебек және Лондон. Картье француз-канадтықтардың одаққа қолдау көрсетуіне үлкен үлес қосты. Картье сонымен қатар Төменгі Канададағы жартылай феодалдық жер иелену жүйесін жойған, заң шығару кеңесін сайланған өкілдер органына айналдырған және провинция ішінде Азаматтық кодексті қабылдауға қол жеткізген заңнамалық реформаны іске асыруда жетекші рөл атқарды.
George Étienne Cartier was born on September 6, 1814, in Saint Antoine sur Richelieu, Lower Canada (now Quebec). Cartier attended the i=no from 1824 to 1832. He was called to the bar in 1834 where he began to practise his profession. He was also involved in the railway business, and Grand Trunk Railway was one of his legal clients. Early in his career, Cartier was inspired by Louis Joseph Papineau. Through this connection, Cartier became a member of the i=no ("Society of the Sons of Liberty") and took part in the Lower Canada Rebellion of 1837 at the Battle of Saint Denis. For his part in the uprising, Cartier was exiled and he took temporary refuge in Vermont. However, he was allowed to return to Montreal in 1838 to resume his law practice. On his return to Lower Canada in 1838, which was now Canada East of the Province of Canada, Cartier resumed his law practice. He was a member of the Saint Jean Baptiste Society and became active in politics as campaign manager of Louis Hippolyte Lafontaine. In 1848, Cartier gave up his law practice and ran for office as a Reformer and was elected to the Legislative Assembly of the Province of Canada. During his time in the Union parliament, Cartier introduced a bill in 1852 for the creation of the Grand Trunk Railway Company of Canada. In 1854 Cartier was appointed to cabinet. From 1857 to 1862 he served alongside John A. Macdonald as co premier of the united province. Cartier was a loyal friend of Macdonald, with whom he created the Great Coalition with George Brown in 1864. The purpose of the Great Coalition was to end the political instability in the province, which had six governments in as many years. The Great Coalition was one of the first steps in the movement towards Confederation. He attended all three of the conferences convened for this purpose: Charlottetown, Quebec, and London. Cartier was largely responsible for gaining French Canadian support for the union. Cartier also played a leading role in pushing through legislative reform that effectively abolished the semi feudal seigneurial system of land ownership in Lower Canada, turning its legislative council into an elected body of representatives, and pushed successfully for the adoption of the Civil Code within the province.
Канада доминионындағы саяси өмір
1867 жылы Канада Доминионы құрылғаннан кейін Макдональд премьер-министр болды, ал Картье оның милиция және қорғаныс министрі болды. Сол кездегі заң федералды және провинциялық үкіметтерде екі мандатты қабылдауға мүмкіндік бергендіктен, Картье 1867 жылғы Квебек провинциялық сайлауында Монреаль-Эст сайлау округінен сайлауға түсті. Картье Пьер Жозеф Оливье Шово үкіметін қолдаған консерватор болып сайланды. Осының нәтижесінде Картье Канада Парламентінің де, Квебек Заң шығарушы жиналысының да мүшесі болды. Федералды деңгейде Картье Монреаль-Эстті 1867 жылдың 20 қыркүйегінде Канаданың алғашқы сайлауы аяқталғаннан кейін өкілдік етті. 1872 жылдың тамызында өткен келесі федералды сайлауда ол Тынық мұхитының дауы мен байланысты Монреаль-Эстте екінші мерзімге үміткер болып барып, Луи Амебль Жеттен жеңіліске ұшырады. Келесі айда Луи Риль мен Генри Джеймс Кларк кандидаттықтан бас тартқаннан кейін Картье Манитобадағы Провенчер округінде жеңіске жетті. Айта кетерлігі, Картье Солтүстік-Батыста Уақытша үкімет құрудағы рөлі үшін Рильге кешірім беруді қолдаған, бірақ консервативтік үкімет метис көшбасшысына кешірім беру туралы уәдесінен бас тартты. Екеуі де канадалық пионер Захари Клутье мен Ксайнте Дюпонның (шамамен 1596 – 1680) ұрпақтары еді. Олар 1634 жылы Перш провинциясынан келген Першерон иммиграциясының бірінші толқынында Жаңа Францияға көшіп келді. Ол Бопортта қоныстанды және Квебектің ең танымал отбасыларының бірін құрды. Оттавада қызмет еткен кезінде Картье Канаданың Руперт жерін және Солтүстік-Батыс аумағын сатып алу үшін Ұлыбританиямен және Гудзон шығанағы компаниясымен келіссөздер жүргізуге жауапты болды. Картье Манитоба провинциясының құрылуына және Британдық Колумбияның Конфедерацияға қосылуына әкелген келіссөздерге де белсенді қатысты. Теміржол саласындағы байланыстарын ескере отырып, Картье 1872 жылы Канадалық Тынық мұхит теміржолын құру туралы заң жобасын ұсынды. 1867 жылдан 1873 жылға дейін ол милиция және қорғаныс министрі болды.
Upon the creation of the Dominion of Canada in 1867, Macdonald became prime minister, and Cartier was his Minister of Militia and Defence. As the law of the time allowed a dual mandate in both the federal and provincial governments, Cartier ran in the 1867 Quebec provincial election in Montréal Est electoral district. Cartier was elected as a Conservative supporter of the Pierre Joseph Olivier Chauveau government. As a result, Cartier was both a member of the Parliament of Canada and the Legislative Assembly of Quebec. Federally, Cartier represented Montreal East following the conclusion of Canada's first election on 20 September 1867. At the next federal election in August 1872, he was defeated by Louis Amable Jetté while seeking a second term in Montreal East in the face of the Pacific Scandal. The following month Cartier was acclaimed the victor in the Manitoba riding of Provencher after Louis Riel and Henry James Clarke resigned as candidates there. Notably, Cartier had intended to support an amnesty for Riel for his role in setting up a Provisional government in the Northwest, but that the Conservative government reneged on its promise to secure amnesty for the Métis leader, who was Cartier's maternal fifth cousin, twice removed. Both were descended from Canadian pioneer Zacharie Cloutier and Xainte Dupont (c. 1596 – 1680) who had, in 1634, immigrated to New France in the first wave of the Percheron Immigration from the former province of Perche, to an area that, today, is part of Quebec, Canada. He settled in Beauport and founded one of the foremost families of Quebec. During his tenure in Ottawa, Cartier was responsible for the negotiations with Britain and the Hudson's Bay Company for the purchase of Rupert's Land and the North Western Territory by Canada. Cartier was also an active participant in the negotiations that led to the creation of the province of Manitoba and the entry of British Columbia into Confederation. In keeping with his ties to the railways, Cartier in 1872 introduced a bill for the creation of the Canadian Pacific Railway. From 1867 to 1873, he was the Minister of Militia and Defence.
Ауру
1871 жылы Картье Брайт сырқатының алғашқы белгілерін сезді, бұл бүйрек ауруы. 1872 жылғы сайлаудан кейін Картье ем іздеу ниетімен Лондонға сапарлады. Денсаулығы жақсармады және ол 1873 жылғы 20 мамырда 58 жасында Лондонда қайтыс болды. Ол Манитобадағы сайлау округіне бара алмады, онда оған Парламент депутаты мәртебесі берілген еді. Оның денесі Канадаға жеткізіліп, Монреальдегі i=no-да қоғамдық жерлеу рәсімінен кейін жерленді.
In 1871, Cartier experienced the first symptom of Bright's Disease, a kidney disease. After the 1872 election, Cartier travelled to London hoping to find a cure. His health did not improve and he died in London on May 20, 1873, at the age of 58. He was unable to pay a visit to his Manitoba riding where he was acclaimed a Member of Parliament. His body was brought back to Canada, and interred in the i=no in Montreal, following a public funeral procession.
Отбасы
Джордж Этьен Картье 1846 жылғы 16 маусымда Монреальдің бұрынғы мэрі Эдуард Реймонд Фабрдың қызы Хортенс Фабрға үйленді. Олардың үш қызы болды, олардың біреуі нәресте кезінде, ал екіншісі 1886 жылы қайтыс болды. Жесір қалғаннан кейін Леди Картье күйеуінің қызметтері үшін 1200 доллар зейнетақы алды. 1886 жылғы наурыз айында үлкен қызы Каролина қайтыс болғаннан кейін, оның тілегі бойынша оның денесі Монреальге әкелініп, әкесінің қабіріне қойылды. Леди Картье және олардың қалған қызы Хортенс Францияның Канн қаласында Леди Картье 1898 жылғы 27 ақпанда қайтыс болғанға дейін тұрды. Ол күйеуі мен қызының қасында Квебек қаласындағы Нотр-Дам-де-Ньеж зиратына жерленді. 1892 жылы Леди Картье күйеуінің мрамордан жасалған бюстін Квебек заң шығару жиналысына сыйға берді. Картьенің қарындасы Виктория Картье – танымал канадалық музыка педагогы, органшы және пианист.
George Étienne Cartier married Hortense Fabre, daughter of Édouard Raymond Fabre, former mayor of Montreal, on June 16, 1846. The couple had three children, all girls, one of whom died in infancy, and one in 1886. After she was widowed, Lady Cartier enjoyed a pension of $1,200 in recognition of her husband's services. When Caroline, the eldest daughter, died in March 1886, at her request her remains were brought to Montreal and interred alongside those of her father. Lady Cartier and their surviving daughter Hortense lived in Cannes, France, until Lady Cartier died on February 27, 1898. She was buried in Quebec alongside her husband and daughter, in Notre Dame des Neiges Cemetery. In 1892 Lady Cartier presented a marble bust of her husband to the Legislative Assembly of Quebec. Cartier's niece Victoria Cartier was a noted Canadian music educator, organist and pianist.
Мұра
Канада шығысының (Квебек) Конфедерацияға қосылуы Картье еліне жасаған ең маңызды үлесі болып табылады. 1837-1838 жылдардағы көтерілістер мен Дурхам есебінен кейін Жоғарғы және Төменгі Канада бір колонияға біріктірілді. Ұлыбритания Солтүстік Америкадағы колонияларымен байланысын әлсірете бастады. Америка Құрама Штаттары күшейіп, Канада үшін қауіп тудырды. 1864 жылы Канада батысындағы (Онтарио) Clear Grits партиясының жетекшісі Джордж Браун Макдональд пен Картье басқаратын консерваторлармен одақ құруды ұсынды. 1867 жылы бірнеше талқылаулар мен конференциялар (Шарлоттаун және Квебек қалаларында) өткеннен кейін, Ұлы коалиция деп аталған одақ Конфедерацияны құрған келісімге қол жеткізді. Осы кезден бастап жаңа федералды үкімет Оттавада құрылды. 1834 жылы ол "Сан-Жан-Баптист" патриоттық қоғамын құруға көмектесті, онда ол өзінің танымал "О Канада! mon pays, mes amours" өлеңін орындады (Канаданың мемлекеттік әнұранымен шатастырмау керек).
The entry of Canada East (Quebec) into the Confederation is Cartier's most significant contribution to his country. Following the rebellions in 1837/1838 and the Durham Report, Upper and Lower Canada were merged into a single colony. Great Britain had begun to loosen its ties to the North American colonies. The United States was becoming more and more powerful, and represented a threat to Canada. In 1864, George Brown, leader of the Clear Grits in Canada West (Ontario), proposed an alliance with the Conservatives of Macdonald and Cartier. In 1867, following a series of discussions and conferences (at Charlottetown and Quebec), the alliance known as the Grand Coalition succeeded in forging the agreement which gave birth to Confederation. From this time onwards, the new federal government convened in Ottawa. In 1834 he contributed to founding the Société Saint Jean Baptiste patriotic society, where he sang his famous poem Ô Canada! mon pays, mes amours (not to be confused with the national anthem of Canada).