Кіріспе

Канада провинциясының бірлескен премьер-министрі

Роберт Болдуин (12 мамыр 1804 – 9 желтоқсан 1858) – Жоғарғы Канаданың заңгері және саясаткері. Ол саяси серіктесі Луи Ипполит Лафонтенмен бірге Канада провинциясындағы алғашқы жауапты үкіметтің министрлігін басқарды. "Жауапты үкімет" провинцияның революциясыз, бірақ зорлық-зомбылықсыз демократиялық өздігінен басқаруын белгіледі. Бұл жетістікке муниципалдық басқарудың енгізілуі, қазіргі заманғы құқықтық жүйенің құрылуы, Жоғарғы Канададағы қазылар алқасы жүйесіндегі реформалар және қарыз үшін түрмеге жабуды жою да кірді. Болдуин Оранж ордені және басқа да бауырластық ұйымдармен араздасқандығымен де танымал. Лафонтен мен Болдуин үкіметі 1837-1838 жылдардағы Төменгі Канада көтерілісі кезінде Төменгі Канада азаматтарына келтірілген залапты өтеу мақсатында Көтеріліс салдарынан туындаған шығындар туралы заңды қабылдады. Заңның қабылдануы Монреальдегі ағылшын-канадтық торилерді ашуландырып, 1849 жылы Монреальдегі Парламент ғимараты өртелді.

Отбасы

Роберт Болдуиннің әкесі, сонымен қатар Роберт Болдуин ("Көшпенді Роберт") 1799 жылы Ирландиядан Жоғарғы Канадаға көшіп келді. Оның әкесі Уильям Уоррен Болдуин (25 сәуір 1775 – 8 қаңтар 1844) болды. Болдуин отбасы белгілі бір ықпалды отбасы еді. Роберт Болдуиннің туыстарының арасында Англиялық епископ Морис Сколлард Болдуин, Торонто қаласының мэрі Роберт Болдуин Салливан және Ирландиялық католик көшбасшысы Коннелл Джеймс Болдуин сияқты Жоғарғы Канаданың ықпалды тұлғалары болды. Рассел Уилкокс Болдуин отбасы, Сэр Джон Робинсон басқарған, олармен күрескен танымал "Отбасылық келісімге" ұқсас элиталық "Компакт" құрды. 1827 жылы Болдуин өзінің туған інісі Аугуста Элизабет Салливанға, Дэниел Салливанның қызына үйленді. Олардың төрт баласы болды – екі ұл және екі қыз. Аугуста Элизабеттің 1836 жылы қайтыс болуымен олардың некесі аяқталды. Роберт Болдуин жиырма екі жылдан кейін, 1858 жылы қайтыс болды. Роберт Болдуин – канадалық авиацияның пионері және әйгілі өнертапқыш Александр Грэм Беллдің серіктесі Фредерик Уолкер Болдуиннің әкесі. Роберт Болдуин сонымен қатар Францияда туған журналист, өнер сыншысы және Оскар Уайльдтың мұрагері Роберт Болдуин Ростың әкесі болды.

Бірінші қағидалар

Болдуиннің саяси принциптерін XVIII ғасырдағы британдық "Country Party" партиясының аясында қарастыру қажет. Бұл – парламентарийлердің еркін коалициясы болатын, оның ықпалы Америка революциясында және одан кейінгі Джексон саясатында да сезілді. "Ел партиясы" ежелгі грек және римдік азаматтық ұғымдарына сүйене отырып, азаматтық гуманизмді және қоғамдық мүдде үшін мүсілдік саяси қатысудың құндылығын қабылдады; жеке мүдделерін қоғамдық игіліктен жоғары қойған аз ғана адамдар барлық азаматтардың саяси қатысуға деген моральдық міндеттемесіне қауіп төндірді. "Ел партиясының" азаматтық гуманизмі патшалық "Сот" партиясының коммерциялық идеологиясын қабылдамады. "Ел партиясы" республикалық бағытқа ие болды, ол демократиялық парламенттің билігін монархтың араласуынан қорғауға ұмтылды, мемлекеттік басқару, мемлекеттік кредит және қаржы-коммерциялық революциялардың кең ауқымды даму кезеңінде. Бұл, Джексон демократтары арасында революциядан кейін, сондай-ақ 1830-шы жылдардың соңындағы Ұлыбританиядағы чартистер қозғалысында дамыған "азаматтық республиканызмының" американдық ұғымдарымен ұқсас болды.

Жауапты үкімет

"Жауапты үкімет" ұғымы доктор Уильям В. Болдуин мен оның ұлы Робертке жатқызылады. Колониялық министрлердің колониялық парламент алдындағы жауапкершілігі туралы идея 18-шы ғасырдың соңынан бері талқыланса да, Болдуиндер бұл қағиданы сәтті іске асырған алғашқылардың бірі болды. Бұл фразаның мағынасы уақыт өте келе өзгерді. 1828 жылы Жоғарғы Канаданың британ Парламентіне жолдаған петициясында Конституциялық акт британ Парламенті мен колониялық халық арасындағы шарт екені, және оны тараптардың бірі өз бетінше өзгерте алмайтыны айтылды. 1836 жылы Болдуин Атқарушы кеңестің мүшелерін лейтенант-губернатор Бонд Хедтің әкімшілік тағайындаулар бойынша кеңесуден бас тартуына наразылық білдіріп, отставкаға келуге көндіргені сайланған Ассамблеяға министрлік жауапкершілікті білдірмеді (Атқарушы кеңесшілер министрлер емес еді), бірақ Тақтың осы Кеңеспен кеңесуге міндеттілігін көрсетті. Фразаның аңғалдығы оның нақты мақсатына нұсқайды: көтеріліссіз, "жасырын билікке ие болу". 1837 жылғы көтерілістерден және Лорд Дурхэмнің баяндамасының іске асырылуынан кейін ғана Атқарушы кеңес министрлер кабинетіне айналды, олар ведомстволардың басшылары болды, және "жауапты үкімет" фразасы олардың тағайындалған губернаторға емес, сайланған Ассамблеяға жауапкершілігін білдірді.

Муниципальдік үкімет

Жоғарғы Канададағы муниципалдық үкімет аудан ішінде заңды басқару үшін тоқсандық сессиялар соттарында отырған тағайындалған судьялардың бақылауында болды. Торонто сияқты бірнеше қалалар заң шығарушы органның арнайы заңдарымен құрылды. Канада Одағынан кейін, жаңа губернатор Чарльз Пулетт Томсон, 1-ші барон Сиденхэм, аудандық кеңестер заңының қабылдануын жетекшілік етті, ол муниципалдық үкіметті аудандық кеңестерге берді. Оның заң жобасы әр округтен екі сайланған кеңесшіге мүмкіндік берді, бірақ округ әкімі, хатшы және қазынашы үкімет тарапынан тағайындалатын болды. Бұл күшті әкімшілік бақылауды және үкіметтік тағайындауды сақтап қалуға мүмкіндік берді. Сиденхэмнің заң жобасы оның халықтың қатысуын күшті атқарушы биліктің бақылауында шектеу туралы үлкен алаңдаушылығын көрсетті. Балдуин 1849 жылғы Балдуин заңымен осы заңды реформалауды өзінің ең үлкен жетістіктерінің бірі деп есептеді. Балдуин заңы муниципалдық үкіметті Корольдік орталық биліктің кеңейтілуі емес, шынайы демократиялық етті. Ол жергілікті билік органдарына салық жинау және қағидалар қабылдау үшін өкілеттік берді. Сондай-ақ, ол муниципалдық үкіметтердің иерархиясын құрды, жоғарыдан қалалар басталып, содан кейін қалашалар, ауылдар және соңында округтерге дейін төмендеді. Бұл жүйе келесі 150 жыл бойы қолданыста болды.

Саяси мансап

Роберт Болдуин табиғи саясаткер емес еді. Ол көңілсіз, қоғамда қиындықпен сөйлейтін адам деп сипатталды. Ол үнсіз, тоқтап-тоқтап сөйлейтін. 1830 жылы Йорк қаласынан заң шығару жиналысына қосымша сайлауда депутат болып сайланғанымен, сол жылдың соңындағы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. Осы еңбексіз бастамаға қарамастан, оның қағидаларына адалдығы және Orange Order сайлау зорлық-зомбылығына деген батылдығы көтерілістен кейінгі кезеңде сайлаушылардың сенімін жеңіп алды.

1837 жылғы көтеріліске

1830 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін, Балдуин әйелінің 1836 жылы кесарев тілімінен қайтыс болғанға дейін жеке заңгерлік тәжірибасына қайта оралды. Ол 1830-жылдардағы Саяси одақ қозғалысына қатыспады. Элиза Болдуиннің қайтысынан кейін екі апта өткен соң, реформалық наразылықтарды шешу үшін сэр Фрэнсис Бонд Хед (1793–1875) жаңа вице-губернатор болып келді. Ол Балдуин, Джон Данн және Джон Ролф сияқты реформаторларды іздеп, үш «Компакт» мүшесімен бірге Атқару кеңесіне тағайындады. Балдуиннің Атқару кеңесіне қосылу шарты Бонд Хедтің жауапты үкімет құруға ауызша міндеттеме беруі болды. Бонд Хед кейіннен келісімді жазбаша растаудан бас тартты, сондықтан Балдуин бір ай ішінде отставкаға кетіп, Реформа және Тори кеңесшілерін де онымен бірге отставкаға кетуге көндірді. Бұл Бонд Хедті реформаторлардың келісімге келмейтініне сендірді. Ол дереу сайлау жариялады, онда лейтенант-губернатор ретінде сайлауға тікелей араласып, «Оранж Орденінің» сайлаудағы зорлық-зомбылығын пайдаланып, реформаторларды Заң шығару жиналысынан шығарып тастады. 1836 жылы Балдуин Ұлыбританияға колония хатшысы лорд Гленелгпен кездесу үшін сапар шекті, бірақ одан кездесуге рұқсат алмайды. Ол Гленелгке «Егер Ана Ел колонияны сақтап қалуды қаласа, оны тек күшпен немесе халықтың келісімімен ғана істеуге болады. Ұлыбританияның «қылышпен үкім жүргізуге» ниеттенбейтінін қабылдаймын» деп жазды. Ол жауапты үкіметтің шешімін ұсынды, бірақ одан бас тарды, нәтижесінде колония көтеріліске ұшырады. Роберт Болдуин 1837–1838 жылдардағы көтеріліске қатысты болмады және көтерілістегі рөлі үшін атқыланған Питер Мэтьюстің (көтерілісші) жақтауын нашар қорғады. Балдуин Джон Ролфпен бірге көтерілісшілер мен лейтенант-губернатор арасында делдалдық қызмет атқарды, 1837 жылдың 5 желтоқсанында Торонтоның солтүстігіндегі көтерілісшілер лагеріне бітімгершілік туын жеткізді, бірақ қарулы қақтығыстың алдын ала алмады. Ол әкесі Уильяммен бірге лорд Дурхэмге британ үкіметіне жауапты үкімет құруды ұсынды.

Канада одағы

Дюрхамның баяндамасына жауап ретінде британ үкіметі Чарльз Пулетт Томсонды (кейін Лорд Сиденхэм) екі негізгі міндетпен губернатор етіп тағайындады. Біріншіден, ол Жоғарғы және Төменгі Канада провинцияларын біріктіру және атқарушы кеңесті күшейту арқылы Төменгі Канададағы канадалықтардың дауысын әлсіретуі керек еді. Екіншіден, ол британдық билікті күшейту үшін орталықтандырылған округтік кеңестердің жаңа жүйесін енгізуі керек болды, бұл сайланған Ассамблеяның заңнамалық өкілеттігінің көп бөлігін алып, оған губернатордың бюджетін бекітуден басқа ештеңе қалдырмайды. Екі реформа да орталық мемлекетті нығайтып, (канадалық) заң шығарушы билікті әлсіретеді. Сиденхэм атқарушы кеңесті реформалады, алғаш рет үкімет министрлерін мүше етті (яғни кабинеттік басқару). Ол 1840 жылы Болдуинді солиситор-генерал етіп тағайындап, реформашылардың қолдауын алуға тырысты. Жауапты үкімет принципін сақтау үшін Болдуин сайлауға түсуі керек еді, осылайша ол, үкімет министрі ретінде, тәжге емес, сайланған Ассамблеяға жауап бере алатын болар еді. 1841 жылдың қаңтар айында Торонтодағы азаматтық сайлау кезінде болған Orange Order төңкерісі Болдуинге қалада орын алу мүмкін емес екеніне көз жеткізді. Оның орнына ол Гастингс және 4-ші Йорк округтерінде сайлауға түсті. Бұрынғы бүлікке дейінгі реформа қозғалысында маңызды рөл атқарған Бейбітшілік балалары Болдуиннің 4-ші Йорк округіндегі сайлауын ұйымдастырды, ол "қарсылықсыз жеңіске жетті" және Біріккен Парламентке сайланған алғашқы мүше атанды. Кейін ол Гастингске де сайланды.

Болдуин және Лафонтейн

Болдуин Канаданың батысында екі округтен сайланғанымен, реформаторлар азшылықта болды. Канаданың шығысында Монреальден тыс Терребонн округіндегі канадалық реформаторлардың көшбасшысы Луи Ипполит Лафонтеннің сайлануына кедергі келтіру үшін округтерді қайта бөлу және Оранж Орденінің зорлық-зомбылығы қолданылды. Лафонтенге орын беру үшін Болдуин Бейбітшілік балаларының жетекшісі Дэвид Уилсонға Лафонтенді 4-ші Йорк округінен кандидат ретінде тіркеуді ұсынды. Болдуин сондай-ақ Сиденхэмді Лафонтенді реформаланған Атқару кеңесіне енгізуге талап қойды, әйтпесе ол Бас прокурор лауазымынан кететінін мәлімдеді. Олардың одағы Лафонтенге 1841 жылы ассамблеяда орын алуға, ал Болдуинге 1843 жылғы қосымша сайлауда жеңіске жетуге мүмкіндік берді. 1841 жылдың 3 қыркүйегінде Бейбітшілік балалары Болдуин мен Лафонтен үшін өздерінің ғибадатханасында үгіт-насихат жиыны өткізді, онда олар «Төменгі Провинцияның канадалық халқына адал құрмет көрсетуге біздің құқығымыз бар екенін айтуға қуаныштымыз» деді. Оранж Орденінің зорлық-зомбылықтарына қарамастан, Лафонтен 4-ші Йорк округінің өкілі болып сайланды. Алайда Лафонтен орынға отыруға үлкермес бұрын, губернатор Сиденхэм қайтыс болды. Оның орнына келген сэр Чарльз Багот реформаторлар мен торилерден тұратын аралас кабинет құра алмады, сондықтан ол Лафонтен басқаратын «Канадтық партияны» кабинетке енгізуге мәжбүр болды. Лафонтен Болдуин де кірмесе, Атқару кеңесіне қосылудан бас тартты. Багот соңында 1842 жылдың қыркүйегінде оған келісуге мәжбүр болды, ал ол ауыр сырқаттанғаннан кейін Болдуин мен Лафонтен Канада провинциясының алғашқы нағыз премьер-министрлері болды. Алайда, министрлер лауазымына кіру үшін екеуі де қайта сайлауға түсуі керек болды. Лафонтен 4-ші Йорк округінен оңай қайта сайланса, Болдуин Оранж Орденінің зорлық-зомбылығы салдарынан Гастингс округіндегі орынын жоғалтты. Осы кезде екі адам арасындағы келісім толыққанды нығайып, Лафонтен Болдуинге Канаданың шығысындағы франкофондық аймақтағы Римоски округінен сайлауға қатысуға көмектесті. Бұл олар іздеген Канаданың бірігуі болды, онда Лафонтен тілдік дискриминацияны жеңіп, ағылшын Канадасында орын алды, ал Болдуин француз Канадасында өзіне орын тапты.

Меткалф пен Канаданың реформа қауымдастығы

Бальдуин мен Лафонтеннің үкіметі губернатор Баготтың 1843 жылғы наурыз айында қайтыс болуына дейін бар болғаны алты айға созылды. Оның орнына сэр Чарльз Меткалф тағайындалды, оның міндеті – «радикалды» реформа үкіметін тексеру болды. Болдуин мен Меткалф арасындағы қарым-қатынас Болдуиннің Оранж орденін және оның саяси зорлық-зомбылығын тыйым салуға бағытталған құпия қоғамдар туралы заңына байланысты нашарлады. Меткалф заң жобасын қабылдамады, содан кейін Болдуин мен Лафонтеннің келісімінсіз өзінің жақтастарын меценаттық лауазымдарға тағайындай бастады. Олар 1843 жылғы қарашада отставкаға кетті, бұл бір жылға созылған конституциялық дағдарыстың бастауы болды. Заң шығарушы орган жұмысын тоқтатқан бір жылдық дағдарыс – Жоғарғы Канаданың демократияға қарай рухани жолындағы соңғы көрсеткіш болды. Америка революциясының сияқты ауқымды болмаса да, ол провинцияда саяси диалогтың негіздерін қайта қарауға және жаңаша түсінуге мәжбүр етті. Меткалф бір жылдық дағдарыс кезінде Сиденхэм жүйесін және оның империялық мемлекетке есеп беретін, шектеулі, либералды капиталистік үкімет туралы көзқарастарын қолдады, жергілікті Ассамблеяға емес. Ол парламенттің маңыздылығын көрсетіп, үкімділік жүргізуді жалғастырды. Болдуин 1844 жылғы ақпанда Канада батысындағы реформа қозғалысын біріктіру және күтілетін сайлау алдында жауапты үкімет туралы олардың түсініктерін түсіндіру үшін «Реформа қауымдастығын» құрды. Жиырма екі филиал ашылды. Реформа қауымдастығының барлық филиалдарының ірі жиналысы Шарон қаласындағы Бейбітшілік балаларының екінші үйінде өтті. Бұл, ақырында, Болдуиннің 4-ші Йорк округінен сәтті сайлануына жол ашты. Болдуин Хастингстегі жеңілісінен кейін қайда бару керегін білмей қалды. Оранжевый толқындары Хастингсте немесе 2-ші Йорк округінде, онда ол Оранжевый көшбасшысы Джордж Дугганға жеңілген, кез келген мүмкіндікті жоққа шығарды. Лафонтен тағы да бір достық қадам жасап, 4-ші Йорк округінен өкілдік ету орнын босатып, Болдуинге сол жерде сайлауға мүмкіндік берді. Дэвид Уилсон, реформа қауымдастығы митингін жарық беру рәсімі кезінде ұйымдастырғаннан кейін, Болдуиннің сайлау штабына жетекші болды. Болдуиннің маусым айында өткен митингісіне үш мыңнан астам адам қатысқан.

Жауапты үкімет орнады

Кейінгі жалпы сайлауда генерал-губернатор шамалы көпшілік дауыспен қолдау тапты. Бірақ бір жылға созылған саяси дағдарыс жауапты үкіметтің қажеттігін анық көрсетті; тіпті бұрынғы Compact Tories, енді жаңа консервативтік партияға айналып, жауапты үкіметтің бір нысанын талап етті. Меткальф 1846 жылы ауруға шалдыққанға дейін үкімет басқарды. Жаңа генерал-губернатор лорд Элгин Канадада жауапты үкіметті мойындау үшін арнайы жіберілді. 1848 жылы реформаторлар қайтадан билікке келді, Болдуин мен Лафонтен 11 наурызда екінші үкіметін құрды және көптеген маңызды реформаларды жүзеге асырды, оның ішінде 1837-1838 жылдардағы көтерілістерге қатысушыларға кешірім беретін заң, Торонтоның діни емес университетін құру және жергілікті басқаруды енгізу. Олардың ең батыл қадамы – 1849 жылы Парламент арқылы Көтеріліс шығындары туралы заңды қабылдату болды. Бұл Оранжшылдардың бүліктерін және Парламент ғимараттарының өртелуін тудырды, себебі сол кезде Еуропаның көп бөлігі республикалық төңкерістер мен контрреволюциялар толқынына ұшырады.

Реформалық өзгерістер

Бальдуиндік реформаторлар саяси партия емес еді. Олардың басты мақсаты орындалған соң, орталық енді тұра алмай қалды. Көп ұзамай ішкі даулар басталып, 1851 жылы Болдуин отставкаға кетті. Оның отставкаға кетуіне себеп болған арнайы мәселе – Жоғарғы Канаданың Канцелярия сотын тарату әрекеті болды, оның құрылымы 1849 жылы Болдуин ұсынған заңға негізделген. Бұл әрекет Жоғарғы Канада өкілдерінің көпшілігімен қолдау тапса да, сәтсіз аяқталды, ал Болдуиннің қатаң санасы оны өзіне сенімнің белгісі деп қабылдады. Одан да терең себеп – оның радикалдардың, кейін "Clear Grits" деп аталғандардың, прогрессивті көзқарастарын қабылдай алмауы еді. Йорк қаласында қайта сайлануға түскенде, ол діни жерлер туралы күрделі мәселеде ешқандай уәде бермеді және жеңіліске ұшырады. 1853 жылы, 1854 жылы коалиция құру арқылы құрылған Либералды-консервативтік партия оны сол кезде сайланатын жоғарғы палатаға кандидат ретінде ұсынуға тырысты. Болдуин прогрессивті реформаторлармен келіспесе де, олардың қарсыластарының тактикасын мақұлдамады және сайлауға қатысудан бас тартты. 1858 жылдың 9 желтоқсанында 54 жасында Спадинада дүниеден өтті. Оның шараларына ең қатыгез қарсыласқандар да оның ниеттерінің тазалығы мен мүсіліктігін мойындады. Жауапты үкімет құрылғаннан кейін, ол Канаданың ағылшын және француз тілді халқы арасындағы жақсы қарым-қатынас орнатуға өзін арнады, және оның есімі француз канадалықтарының арасында, сондай-ақ туған Онтарио провинциясында да құрметпен сақталады.

Мұра

Джон Ралстон Саул Лафонтейн-Болдуин симпозиумының ашылуында: «Біз өзара саяси тартыстарда жүзден аз азаматты өлтірдік, олардың көпшілігі Риель көтерілісі кезінде Саскачеван штатындағы Батош қаласында бір күнінде қаза болды», - деп атап өтті. Ол былай деді: «Кез келген азаматтық мәдениеттің бірінші өлшемі – оның сөздері, мифтері, көшбасшылары немесе заңдары емес, оның қанша азаматын өлтіргені». Біз осы зорлық-зомбылықсыз дәстүрді Роберт Болдуин мен Луи Ипполит Лафонтенге қарыздымыз, олар өз принциптерінен бас тартпады және кек алудан бас тартты. Болдуин сатылары, оның әкесінің Спадина үйінен Остин террасасы арқылы Давенпорт жолына дейінгі сатылар, Болдуиннің құрметіне аталған.