Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері Сарыбас мармосет (Callithrix flaviceps) – Бразилияның оңтүстік-шығысындағы жаңбырлы ормандарға ендемік мармосеттердің сирек түрі. Ол Оңтүстік Эспириту-Санто штатында және, мүмкін, Солтүстік Рио-де-Жанейро штатында кездеседі, ал оның ареалы Минас-Жерайс штатына дейін жетеді.

Сипаттама

Ересекті балдырбас мармосеттің орташа салмағы 119 грамнан 710 грамға дейін болуы мүмкін. Бұл мармосеттердің метаболизмі төмен деңгейде болады, сонымен қатар, талшыққа толы тағамды қорытуға мүмкіндік беретін үлкейген сүтқоректі бар.

Экология және мінез-құлық

Кішкентай болғандықтан, қалың бас мармосеттері көптеген жыртқыштарға осал келеді. Көбінесе олар оцелоттар, анакондалар және бүркіттерден қорқады, бірақ тукан сияқты көптеген басқа жануарлар да оларды жемдейді. Қалың бас мармосеттерінің жыртқыштардан қашудың төрт ерекше жолы бар. Біріншіден, олар әуедегі жыртқыштардан аулақ болу үшін аз қарқынды дабыл сигналдарын пайдаланады, яғни жұмсақ, жабық ауызды үскіріктер шығарып, топ мүшелерін ескертеді. Әуедегі қауіпке қарсы екінші мінез-құлық – жоғары қарқынды дабыл. Бұл мармосеттер басқа топ мүшелеріне бұтақтар мен ағаштардың астына жасырынуға ескерту үшін жартылай ашық ауызды үскірік жібереді, кейде көзге түспеу үшін бірден қозғалысын тоқтатады. Бұл қашу үрдісі инстинктке негізделген, сондықтан кейде бұл приматтар 10 метрлік секіріспен қанатынан қанатка секіріп өтеді. Жердегі жыртқыштарға қарсы үшінші дабыл – төмен қарқынды қауіптерге арналған. Топтың бірнеше мармосеті қалғандарына еліктеп, жылан сияқты қауіптің бар екенін хабарлайды. Содан кейін қалың бас мармосеттері үлкен топқа жиналып, жыртқыштың шабуылдамауына ынталандырады. Жыртқышты қорқыту мақсатымен жасалатын төменгі үн, таңқаларлықтай тиімді тәсіл. Мысық сияқты қауіп-қатерлерге тап болғанда олар осылай істейді, бірақ 15–20 метр қашықтықты сақтайды. Соңғы реакция – жоғары қарқынды жердегі жағдайларға арналған. Таира сияқты үлкен немесе қауіпті жыртқышпен кездескенде, қалың бас мармосеттері үлкен топқа бірігіп, жыртқышты қорқытып қуу үшін өткір дауыспен айқайлайды. Олар топ ішінде немесе топтан тыс байланыс үшін әртүрлі дыбыстануларды қолданады. Топ ішіндегі байланыс үшін қысқа қашықтыққа шақыру қолданылады, ал топтан тыс байланыс үшін – қатты, сырылдайтын ұзақ қашықтыққа шақыру қолданылады. Ересек қалың бас мармосеті басқаларымен бірге тамақ көзін тапқанда, белгілі бір дыбыстанулар қолданылады. Жастар шақырушы мармосетке қарай жүгіріп, қуанышпен дыбыстайды, ал үстемдік ететін ана да осындай қуаныш дыбыстарын білдіруі мүмкін. Егер тамақ берілмесе, аналық және жас мармосеттер ересек мармосеттің жанында қалып, қысқа дыбыстармен өздерінің бар екенін және тамаққа мұқтаждықтарын көрсетеді.

Диета

Бұл мармосеттер негізінен жемістер, шайыр және өсімдік шырындарын жеуімен белгілі. Олардың рационының шағын бөлігі құстардың жұмыртқалары мен балаларынан тұрады. Көптеген мармосеттер шайыр жейтін жануарлар ретінде танымал болса, батылмалы бас мармосеттері негізінен саңыраш жейтін жәндікқоректілер болып табылады. Сонымен қатар, олар омыртқалы және омыртқасыз жануарларға шабуыл жасайды: негізінен ортоптералар, фазмидтер, қоңырқайлар, гусеницалар және ағаш бақалары.

Саңырауқұлақтар

Бамбук түбінде жиі кездесетін саңырауқұлақтар, балдыр басты мармозеттердің тамақтануына да кіретіні белгілі. Осы мармозеттер тобы негізгі ортасы саңырауқұлақтар көп болатын аймақтар болғандықтан, жыл бойы тұрақты күштік көз болып табылады. Жемістер мен шырыштар маусымға қарай өзгереді, сондықтан олар оңай қол жетімді емес, сондай-ақ олар жиі жегізілмейді. Саңырауқұлақтар бар болғанда, балдыр басты мармозеттер оларды әдетте артық көреді, және басқа тағамдық құрамымен салыстырғанда, олардың пайдалылығы жоғары болуы мүмкін.